2.6 Rochas e minerais de Galicia

O territorio galego é dos máis antigos da península Ibérica. Fundamentalmente está formado por rochas de entre 570 e 245 millóns de anos. En Galicia pódense atopar rochas de todos os tipos agás volcánicas.

A nivel xeolóxico está dividida en dúas zonas: a occidental, con predominio de rochas graníticas, e a oriental, con predominio de metamórficas como xistos ou lousas.

	Rochas graníticas
	Xistos
	Lousas e cuarcitas
	Lousas
	Rochas básicas
	Rochas ultrabásicas
	Areíscas, cuarcitas e lousas
	Sedimentos
	Gneis

Granito	Unha das rochas máis abundantes na codia terrestre. Máis dun terzo de Galicia ocúpano afloramentos de granito. Máis abundante no occidente e menos no leste. Fórmase por arrefriamento moi lento do magma na codia terrestre. Ao sufrir erosión crea unha paisaxe característica. Emprégase en construción ao ser moi duro, compacto e resistente á erosión a á presión. O granito ten aspecto graúdo onde se poden observar e diferenciar facilmente os minerais que o integran: cuarzo, feldespato e mica.
Lousa	Rocha metamórfica formada a partir de sedimentos depositados nos fondos mariños. As lousas ocupan un terzo da superficie de Galicia e abundan na parte oriental. Pola súa estrutura sepárase fácil en follas (exfoliación), polo que se usa na construción como material de cobertura e revestimento: tellados, illamento, ... Galicia produce o 70 % da lousa do mundo.
Arxilas	Rochas sedimentarias formadas por acumulación de partículas procedentes da erosión doutras rochas como o granito. En Galicia hai pequenas veas de arxila cunha repartición irregular. Cando quece sofre unha transformación que a endurece e vitrifica, polo que se usa en cerámica.
Lignito	Carbón formado a partir de bosques de coníferas (piñeiros, abetos, etc.) depositados durante as eras secundaria e terciaria. Emprégase para queimar en centrais térmicas e producir enerxía eléctrica. Un dos carbóns máis contaminantes (alto contido en xofre), causante da chuvia ácida. En Galicia existían dúas veas nas minas das Pontes e Meirama, nas que se extraía o mineral a ceo aberto. Na actualidade estas explotacións mineiras están xa pechadas, e impórtase o carbón de fóra. O oco deixado pola mina estase a rexenerar formando unha lagoa artificial.

Para saber máis: A minaría en Galicia A principal actividade mineira galega está relacionada coa explotación das rochas, sobre todo granito e lousa, que a sitúan entre os primeiros produtores do mundo; e do lignito, que se atopa a piques de esgotarse. Ata hai poucos anos tamén era relativamente importante a extracción de minerais metálicos (ferro, estaño, cinc, cobre e wolfram). Na actualidade está paralizada por falta de rendemento ou por esgotamento. Mantéñense activas algunhas explotacións de elementos non metálicos como a magnesita, as arxilas e o cuarzo. En Galicia coñécense e utilízanse os minerais desde a antigüidade. Os habitantes da prehistoria utilizaron o ouro que atopaban en estado nativo do que dan mostra numerosos achados. Algúns historiadores contan que os fenicios chegaron ás nosas costas na busca de ouro e estaño e tiveron actividade nas minas de Lousame (A Coruña) e Monterrei (Ourense). Os romanos (século I a.C.) explotaron ouro, estaño, ferro e materiais cerámicos. Segundo cita Estrabón, Entre os ártabros... aflora na terra, segundo din, a prata, o estaño, e o ouro branco... e aquela terra arrástrana os ríos e as mulleres, escavándoa con angazos, lávano e críbana... Durante a Idade Media a minería quedou case exclusivamente reducida á explotación de minerais de ferro para o emprego nas ferrerías. No século XVIII relanzouse a minería do ferro coa instalación do primeiro alto forno siderúrxico en Sargadelos, que deixou de funcionar en 1875. A comezos do século XX seguía a ter importancia a minería do ferro en distintos puntos da provincia de Lugo. Abandonouse totalmente arredor de 1970 por falta de rendibilidade. Explotáronse tamén as minas de estaño de San Fins (Noia) e Silleda (Pontevedra), as piritas arsénicas de Castro de Rei e os minerais de cobre de Arnoia (Ourense) e Cerdido (A Coruña) No tempo comprendido entre a primeira guerra mundial (1912) e a guerra de Corea (1950) explotáronse os minerais de wolfram (wolframita e schelita) pola aplicación na fabricación de armamento e na blindaxe de carros de combate. En 1949 comezou a explotación industrial dos lignitos das Pontes. Arredor de 1950 explotáronse minerais de titanio en Bergantiños e Dubra (A Coruña). A partir de 1970 explótanse os lignitos de Meirama. Entre 1975 e 1983 explotouse o cobre de Arenteiro, Bama e Fornos que se transformaba en Touro (A Coruña) e se enviaba ás fundicións de Huelva. En 1977 comezou a explotarse o chumbo e o cinc de Rubiais (O Cebreiro), un dos xacementos máis importantes de Europa, na actualidade esgotado. A partir do 1982, coa gran baixada de prezos do wolfram, entraron en crise as explotacións galegas; seguiuse producindo estaño durante varios anos ata que as últimas minas acabaron por pechar: Monte Neme, Santa Comba, San Fins e a Penouta. No século XX comezou a explotación industrial de rochas ornamentais, especialmente o granito e a lousa, e a de rochas para áridos. Na actualidade o 80 % da actividade mineira está representada polo granito e as lousas. En conxunto existen unhas 400 empresas que dan traballo a 15.000 persoas e xeran aproximadamente 800 millóns de euros anuais. Enciclopedia Temática Ilustrada. A Nosa Terra.