Saltar navegación

3.2. Uff que problemas!

Contaminación do aire

O aire pode conter substancias contaminantes que alteran a súa calidade, afectando ao medio ambiente e, polo tanto, aos seres vivos.

Segundo a súa natureza, os axentes contaminantes poden clasificarse en físicos e químicos.

Axentes contaminantes físicos

  • Partículas en suspensión: Inclúen po, cinzas, aerosois e microplásticos, que poden ser emitidos por industrias, vehículos ou procesos naturais como erupcións volcánicas.
  • Ruído: Emisións acústicas en áreas urbanas e industriais que afectan a calidade ambiental.
  • Radiacións: Como as procedentes de actividades nucleares ou a excesiva radiación solar ultravioleta (UV) provocada pola redución da capa de ozono.

Contaminación por partículas debido aos traballos nunha canteira  Sinal de prohibición de ruído  Sinal de risco de radiación no exterior dun recinto pechado

Axentes contaminantes químicos

  • Dióxido de carbono (CO₂): Emitido pola queima de combustibles fósiles. É o principal gas responsable do efecto invernadoiro.
  • Monóxido de carbono (CO): Procedente da combustión incompleta de materiais orgánicos, reduce a calidade do aire.
  • Óxidos de nitróxeno (NOₓ) e de xofre (SOₓ): Provenientes de vehículos e industrias, contribúen á choiva ácida.
  • Clorofluorocarbonos (CFCs): Usados en refrixerantes e aerosois, destrúen a capa de ozono.
  • Metano (CH₄): Producido por actividades agrícolas e gandeiras, así como pola descomposición de materia orgánica en vertedoiros de lixo. Tamén contribúe ao efecto invernadoiro.

Contaminación por gases derivados da industria  Pulverización dun aerosol  Maquinaria pesada traballando nun vertedoiro de lixo 

Lectura facilitada

O aire pode conter substancias contaminantes que cambian a súa calidade, afectando ao medio ambiente e aos seres vivos. 

Segundo o tipo de contaminación, os axentes contaminantes divídense en: 

Axentes contaminantes físicos

  • Partículas en suspensión: Po, cinzas, aerosois e microplásticos que proceden de industrias, vehículos ou fenómenos naturais como erupcións volcánicas.
  • Ruído: Sons fortes en cidades ou zonas industriais que poden afectar a saúde e o benestar.
  • Radiacións: Como a das centrais nucleares ou a radiación ultravioleta (UV), que aumenta cando a capa de ozono se debilita.

Contaminación por partículas debido aos traballos nunha canteira  Sinal de prohibición de ruído  Sinal de risco de radiación no exterior dun recinto pechado

Axentes contaminantes químicos

  • Dióxido de carbono (CO₂): Provén da queima de combustibles fósiles e contribúe ao quecemento global.
  • Monóxido de carbono (CO): Xérase cando algo non se queima completamente e pode afectar a calidade do aire.
  • Óxidos de nitróxeno (NOₓ) e de xofre (SOₓ): Proceden dos coches e das fábricas e poden causar choiva ácida.
  • Clorofluorocarbonos (CFCs): Están en refrixerantes e aerosois e destrúen a capa de ozono.
  • Metano (CH₄): Producido nas granxas, cultivos e vertedoiros de lixo, tamén contribúe ao quecemento global.

Contaminación por gases derivados da industria  Pulverización dun aerosol  Maquinaria pesada traballando nun vertedoiro de lixo 

Quecemento global e cambio climático

O seguinte vídeo mostra as causas e consecuencias do incremento da temperatura do planeta.

Prestade atención e reflexionade sobre o impacto deste problema.

Como xa viches, aínda que semellan o mesmo, é importante distinguir entre estes dous conceptos:

  • Quecemento global: Refírese ao aumento progresivo da temperatura media do planeta. Débese, principalmente, ao incremento de gases de efecto invernadoiro na atmosfera (como CO₂, CH₄ e N₂O), producidos maioritariamente polas actividades humanas.
  • Cambio climático: Comprende unha alteración dos patróns climáticos da Terra, así como o incremento da frecuencia de fenómenos meteorolóxicos extremos (tormentas, choivas torrenciais, ondas de calor, secas intensas), con grande impacto negativo nos ecosistemas e na biodiversidade.

Causas

HUMANAS

A maioría das causas do quecemento global son de orixe antrópica, é dicir, por acción do ser humano.

  • Queima de combustibles fósiles (carbón, petróleo e gas natural), que emiten gases de efecto invernadoiro como o CO₂.
  • Deforestación, que reduce a capacidade dos bosques para absorber CO₂.
  • Agricultura e gandería intensivas, que liberan metano (CH4) e outros gases.
  • Uso excesivo de produtos químicos como fertilizantes e CFCs, que contaminan o aire e destrúen a capa de ozono.

NATURAIS

O quecemento global tamén se pode ver incrementado por causas naturais, pero estas son moito menos significativas. Son exemplos os seguintes:

  • Erupcións volcánicas, que liberan gases e partículas na atmosfera.
  • Variacións solares e cambios na órbita terrestre a longo prazo.

Emisión de contaminantes por parte da industria  Deforestación dun bosque  Volcán en erupción

Consecuencias

O quecemento global e o cambio climático teñen graves consecuencias a distintos niveis, afectando o medio ambiente, a biodiversidade e a vida dos seres humanos:

  • Desxeo de glaciares e casquetes polares, o que provoca a subida do nivel do mar e a perda de hábitats polares.
  • Aumento de fenómenos meteorolóxicos extremos, como furacáns, secas e inundacións.
  • Alteración dos ecosistemas, causando a migración forzada ou a extinción de especies.
  • Redución da dispoñibilidade de auga potable, afectando tanto á vida salvaxe como aos seres humanos.
  • Perdas na agricultura e na pesca, que afectan á produción de alimentos.
  • Desprazamento de comunidades humanas debido á climatoloxía extrema.
  • Impactos na saúde humana, como golpes de calor, enfermidades respiratorias e propagación de novos virus e pragas.

Osos polares afectados polo desxeo  Sapo dourado de Costa Rica declarado extinto en 2004 

      Desertificación por seca extrema  Mosquito tigre

Estes efectos fan urxente a toma de medidas para mitigar o cambio climático e adaptarnos ás novas condicións ambientais.

Lectura facilitada

Este vídeo explica as causas e consecuencias do aumento da temperatura do planeta.

Presta atención e pensa en como nos afecta a todos e a todas.

Aínda que parecen o mesmo, hai unha diferenza importante entre: 

  • Quecemento global: Aumenta pouco a pouco a temperatura da Terra porque hai máis gases de efecto invernadoiro (CO₂, CH₄, N₂O) debido ás accións humanas.
  • Cambio climático: Supón cambios no clima do planeta, incluíndo máis tormentas, secas, ondas de calor e outros fenómenos extremos que afectan a natureza e ás persoas.

Causas

HUMANAS

Son as máis importantes.

  • Queima de carbón, petróleo ou gas natural, que libera CO₂.
  • Corte de árbores dos bosques, que absorben CO₂.
  • Agricultura e gandería, que emiten metano.
  • O uso de certos produtos químicos que danan a atmosfera.

NATURAIS

Son menos importantes.

O quecemento global tamén se pode ver incrementado por causas naturais, pero estas son moito menos significativas. Son exemplos os seguintes:

  • Erupcións volcánicas, que botan gases á atmosfera.
  • Cambios na órbita da Terra ou no Sol a longo prazo.

Emisión de contaminantes por parte da industria  Deforestación dun bosque  Volcán en erupción

Consecuencias

Os efectos do quecemento global e o cambio climático son graves:

  • O xeo dos polos derrétese e sobe o nivel do mar.
  • Máis tormentas fortes, secas e furacáns.
  • Perda de especies de animais e cambios nos ecosistemas.
  • Menos auga potable dispoñible.
  • Problemas na agricultura e pesca.
  • Persoas que teñen que deixar as súas casas por cambios no clima.
  • Máis enfermidades relacionadas coa calor e a contaminación.

Osos polares afectados polo desxeo  Sapo dourado de Costa Rica declarado extinto en 2004 

      Desertificación por seca extrema  Mosquito tigre

Estes problemas fan que sexa urxente actuar para reducir o cambio climático e adaptarnos aos seus efectos.

Smog ou néboas contaminantes

O smog é un tipo de contaminación do aire que afecta especialmente ás grandes cidades. No seguinte vídeo aprenderedes máis sobre el.

Prestade atención e reflexionade sobre como podemos reducir este problema.

As néboas contaminantes ou smog (derivado de smoke: fume e fog: néboa) xéranse cando a contaminación atmosférica coincide cun período prolongado de situación anticiclónica (altas presións), que provoca o estancamento do aire e impide a dispersión dos contaminantes. 

Existen dous tipos de smog:

  • Smog industrial:  Xérase a partir de fume e partículas das fábricas, reaccionando coas partículas de xofre e a humidade, creando néboa densa.
  • Smog fotoquímico:  Aparece cando os gases dos vehículos reaccionan co sol, formando ozono a nivel do chan, que é perigoso para a saúde.

Contraste entre o aire limpo e a néboa contaminante dunha cidade

Causas

As principais causas do smog son:

  • Contaminación industrial: A emisión de gases como dióxido de xofre (SO₂) e material particulado das fábricas e centrais térmicas.
  • Emisións dos vehículos: Os gases contaminantes, como os óxidos de nitróxeno (NOx) e compostos orgánicos volátiles (COV), procedentes dos automóbiles.
  • Uso de combustibles fósiles: A queima de carbón, gasóleo e gasolina xera contaminantes que contribúen ao smog.
  • Condicións meteorolóxicas: A falta de vento ou a presenza de altas presións atmosféricas pode atrapar as partículas contaminantes nas zonas baixas, favorecendo a formación do smog.

 Emisión de gases contaminantes   Estrada onde se aprecia smog causado por vehículos 

Consecuencias

  • Problemas de saúde: Irritación nas vías respiratorias, asma, alerxias e enfermidades pulmonares.
  • Dano á biodiversidade: Redución do crecemento das plantas e da produción agrícola; contaminación da auga e do solo, prexudicando flora e fauna.
  • Redución da visibilidade: Produción de néboas que dificultan a circulación de vehículos e aumentan a contaminación do aire.
  • Cambio climático: Modificación da temperatura e dos patróns climáticos.

Lectura facilitada

O smog é unha néboa contaminante que se dá nas cidades.

Este vídeo explica que é e como podemos reducir este problema. Presta atención. 

As néboas contaminantes ou smog aparecen cando a contaminación do aire queda atrapada por longos períodos de altas presións, sen vento nin choiva que a disperse.

TIPOS DE SMOG

  • Smog industrial:  Fórmase cando os fumes das fábricas reaccionan co xofre e a humidade, creando unha néboa espesa e contaminante.
  • Smog fotoquímico:  Prodúcese cando os gases dos coches reaccionan coa luz do sol, formando ozono no chan, que é prexudicial para a saúde.

Contraste entre o aire limpo e a néboa contaminante dunha cidade

Causas

As principais causas do smog son:

  • Contaminación industrial: Fábricas e centrais térmicas emiten dióxido de xofre (SO₂) e partículas contaminantes.
  • Gases dos vehículos: Os coches liberan óxidos de nitróxeno (NOₓ) e compostos orgánicos volátiles (COV), que favorecen o smog.
  • Queima de combustibles fósiles: Carbón, gasóleo e gasolina producen contaminantes que empeoran o problema.
  • Condicións meteorolóxicas: Sen vento nin choiva, o aire contaminado queda atrapado preto do chan.

 Emisión de gases contaminantes   Estrada onde se aprecia smog causado por vehículos 

Consecuencias

  • Problemas de saúde: Pode causar irritación nos ollos e pulmóns, asma, alerxias e enfermidades respiratorias.
  • Dano á biodiversidade: Frea o crecemento das plantas, reduce a produción agrícola e contamina a auga e o solo.
  • Menos visibilidade: Fai perigoso conducir e agrava a polución do aire.
  • Cambio climático: Altera a temperatura do planeta e pode influír no clima a longo prazo.

Choiva ácida

A choiva ácida é un fenómeno ambiental causado pola contaminación do aire, que dana ecosistemas, solos, augas e construcións. No seguinte vídeo explícase como se forma e os seus efectos.

Presta atención e pensa que podemos facer para reducir este problema.

Causas

  • Queima de combustibles fósiles: produce a liberación de gases como dióxido de xofre (SO₂) e óxidos de nitróxeno (NOx) á atmosfera. Despois, ocorre o seguinte:
    1. Eses gases reaccionan coa agua, o osíxeno e outras substancias, formando ácidos (ácido sulfúrico e ácido nítrico).
    2. Estes ácidos propáganse a través do vento, podendo alcanzar longas distancias. 
    3. Finalmente, caen á superficie terrestre en forma de precipitacións ("choiva ácida"), afectando aos solos, acuíferos e construcións.

Formación da choiva ácida

Consecuencias

  • Impacto nos ecosistemas: Afecta os solos de cultivo e os acuíferos, contaminándoos e provocando danos á biodiversidade.
  • Degradación de materiais: Corroe materiais como a pedra calcaria, danando construcións de pedra e monumentos.
  • Impacto nos océanos: Acidifica as augas, afectando á biodiversidade mariña, especialmente aos corais, ostras e outros organismos con caparazós ou esqueletos de carbonato.
  • Alteración do equilibrio ecolóxico: Cambios moi pequenos na acidez poden ser fatais para moitas especies, alterando o equilibrio dos ecosistemas mariños e terrestres.

Bosque destruído pola choiva ácida  Monumento afectado pola choiva ácida  Arrecife de coral morto pola acidificación dos océanos

Lectura facilitada

A choiva ácida é un fenómeno causado pola contaminación do aire que dana os ecosistemas, solos, augas e construcións.

No seguinte vídeo explícase como se forma e os efectos que ten.

Presta atención e pensa que podemos facer para reducir este problema

Causas

  • Queima de combustibles fósiles: Isto libera gases como dióxido de xofre (SO₂) e óxidos de nitróxeno (NOx) á atmosfera. Despois, pasa isto:
    1. Eses gases reaccionan coa auga, o osíxeno e outras substancias, formando ácidos (como ácido sulfúrico e ácido nítrico).
    2. Estes ácidos viaxan polo aire, podendo chegar a grandes distancias.. 
    3. Finalmente, caen á terra en forma de precipitacións (ou "choiva ácida"), afectando aos solos, acuíferos e construcións.

Formación da choiva ácida

Consecuencias

  • Impacto nos ecosistemas: Afecta os solos de cultivo e as augas, danando a biodiversidade.
  • Degradación de materiais: Corroe materiais como a pedra calcaria, danando monumentos e construcións.
  • Impacto nos océanos: Aumenta a acidez das augas, afectando aos corais e outros seres mariños con esqueletos de carbonato.
  • Alteración do equilibrio ecolóxico: Pequenos cambios na acidez poden ser perigosos para moitas especies, alterando os ecosistemas.

Bosque destruído pola choiva ácida  Monumento afectado pola choiva ácida  Arrecife de coral morto pola acidificación dos océanos

Destrución da capa de ozono

A capa de ozono protéxenos dos raios ultravioleta do Sol, pero a contaminación provocada por certos gases está a destruíla. Neste vídeo, descubriredes como se produce este dano, que consecuencias ten e que medidas se están tomando para frealo.

Prestade atención e reflexionade sobre a importancia de coidar a atmosfera.

Causas

  • Emisións de gases contaminantes: A liberación de compoñentes químicos como os clorofluorocarbonos (CFCs), halóxenos e outros compostos que conteñen cloro e bromo, que reaccionan coa capa de ozono.
  • Uso de produtos químicos: Produtos como aerosois, arrefriadores e aire condicionado contiñan CFCs e outros compoñentes que, ao liberarse na atmosfera, destrúen o ozono.
  • Descomposición dos CFCs: Cando os CFCs chegan á estratofera, os raios UV do sol descompoñen estes compostos, liberando átomos de cloro e bromo, que reaccionan co ozono e o destrúen.
  • Actividade industrial: A produción de certos produtos químicos e compoñentes industriais tamén contribúe á liberación de substancias que afectan á capa de ozono.

Representación da destrución da capa de ozono por CFCs

Consecuencias

  • Aumento da radiación UV: Maior exposición aos raios ultravioleta nocivos.
  • Problemas de saúde: Maior risco de cancro de pel, cataratas e danos no sistema inmunolóxico.

Lectura facilitada

A capa de ozono protéxenos dos raios ultravioleta do Sol, pero a contaminación de certos gases está a danala.

Neste vídeo, veredes como se produce este dano, que consecuencias ten e que se está facendo para frealo.

Prestade atención e pensade na importancia de coidar a atmosfera.

Causas

  • Gases contaminantes: Gases como os clorofluorocarbonos (CFCs) e outros compostos que conteñen cloro e bromo destrúen a capa de ozono.
  • Uso de produtos químicos: Produtos como aerosois, arrefriadores e aire acondicionado contiñen CFCs que liberan gases na atmosfera e destrúen o ozono.
  • Descomposición dos CFCs: Os raios UV do Sol descompoñen os CFCs e liberan cloro e bromo, que destrúen o ozono.
  • Actividade industrial: A produción de certos produtos tamén libera substancias que danan a capa de ozono.

Representación da destrución da capa de ozono por CFCs

Consecuencias

  • Aumento da radiación UV: A exposición aos raios ultravioleta aumenta.
  • Problemas de saúde: Aumenta o risco de cancro de pel, cataratas e danos no sistema inmunolóxico.

Prevención e corrección fronte os problemas de contaminación atmosférica

Ante os problemas de contaminación atmosférica que acabamos de ver, pódense establecer medidas xerais de prevención e corrección.

  • Reducir as emisións de contaminantes, como as do tráfico e industrias.
  • Fomentar o uso de enerxías renovables (solar, eólica, hidráulica, maremotriz e xeotérmica).
  • Impulsar o uso de vehículos eléctricos e o transporte público.
  • Promover a eficiencia enerxética en transporte, industria e fogares.
  • Fomentar prácticas sostibles, como reforestación e agricultura ecolóxica.
  • Construír infraestruturas resistentes a fenómenos climáticos extremos.
  • Desenvolver cultivos adaptados a climas máis cálidos ou secos.
  • Fomentar a economía circular e o consumo responsable.
  • Educar e concienciar á sociedade sobre a importancia de protexer a atmosfera.

Nenos e nenas plantando unha árbore    Símbolo 3R: Reducir, Reusar, Reciclar

Lectura facilitada

Ante os problemas de contaminación atmosférica que acabamos de ver, pódense tomar varias medidas para evitar que se produzan ou corrixilos. 

  • Reducir as emisións de contaminantes, como as do tráfico e das industrias.
  • Usar máis enerxías renovables, como a solar, eólica, hidráulica, maremotriz e xeotérmica.
  • Usar máis vehículos eléctricos e transporte público.
  • Aforrar enerxía no transporte, nas industrias e nas casas.
  • Empregar prácticas sostibles, como reforestar e cultivar de forma ecolóxica.
  • Construír infraestruturas que aguanten fenómenos climáticos extremos.
  • Usar cultivos que se adapten a climas máis cálidos ou secos.
  • Promover a economía circular e o consumo responsable.
  • Ensinar sobre a importancia de coidar a atmosfera.

A evolución da capa de ozono

A seguinte imaxe mostra a extensión do buraco da capa de ozono no ano 2015. Analízaa e responde ás cuestións.

Extensión do burato na capa de ozono no ano 2015

Cuestión 1

Explica, coas túas palabras, que representa a imaxe anterior. Para iso, fíxate na información que ofrece a lenda.

Cuestión 2

Busca información e responde:

a) Que medidas se puxeron en marcha para recuperar a capa de ozono? Cando comezaron a aplicarse?

b) Cal é a situación actual da capa de ozono? Prevese a súa recuperación?

c) Busca imaxes que mostren o seu estado durante as últimas décadas. Despois, redacta coas túas palabras como foi a súa evolución ata a actualidade.

Lectura facilitada

A seguinte imaxe mostra o tamaño do burato na capa de ozono no ano 2015.

Analízaa e responde ás preguntas. 

Extensión do burato na capa de ozono no ano 2015

Cuestión 1

Explica, coas túas palabras, que mostra a imaxe. Para iso, fíxate na información da lenda. 

Cuestión 2

Busca información e responde:

a) Que se fixo para recuperar a capa de ozono? Cando comezaron a aplicarse as medidas? 

b) Como está agora a capa de ozono? Pode recuperarse?

c) Busca imaxes do burato na capa de ozono nas últimas décadas. Despois, explica coas túas palabras como mudou ata agora.

Verdadeiro ou falso?

Sinala se as seguintes afirmacións son verdadeiras ou falsas.

Pregunta 1

1. A principal causa do efecto invernadoiro intensificado é o aumento de gases como o dióxido de carbono (CO₂) na atmosfera debido á queima de combustibles fósiles.

Pregunta 2

2. O efecto invernadoiro é un fenómeno exclusivamente causado polas actividades humanas, como a actividade industrial e o transporte.

Pregunta 3

3. O cambio climático non afecta aos océanos, só ás rexións terrestres.

Pregunta 4

4. A chuvia ácida prodúcese cando gases como o dióxido de xofre (SO₂) e os óxidos de nitróxeno (NOₓ) se combinan coa auga da atmosfera.

Pregunta 5

5. A chuvia ácida pode danar edificios, monumentos históricos e ecosistemas acuáticos.

Pregunta 6

6. Os clorofluorocarbonos (CFCs) son gases responsables do burato na capa de ozono.

Pregunta 7

7. As actividades humanas non afectan á frecuencia nin á intensidade dos fenómenos meteorolóxicos extremos.

Pregunta 8

8. A deforestación contribúe ao cambio climático porque reduce a cantidade de CO₂ que as plantas poden absorber.

Pregunta 9

9. O metano (CH₄) é un gas de efecto invernadoiro procedente das industrias.

Pregunta 10

10. O aumento das temperaturas globais está relacionado coa expansión dos desertos e a diminución das zonas agrícolas.

Pregunta 11

11. A chuvia ácida pode mellorar a fertilidade dos solos ao engadir nitróxeno e xofre ás plantas.

Pregunta 12

12. A contaminación da atmosfera pode provocar problemas respiratorios e outros trastornos de saúde.

Pregunta 13

13. O burato na capa de ozono é a principal causa do quentamento global.

Pregunta 14

14. O desxeo dos glaciares e as capas de xeo contribúe ao aumento do nivel do mar, unha das consecuencias do cambio climático.

Pregunta 15

15. As emisións de CO₂ procedentes dos volcáns superan ás causadas polas actividades humanas.

Pregunta 16

16. O burato na capa de ozono estase a facer cada vez máis grande.

Feito con eXeLearning (Nova xanela)