Título	Salvemos Aldea Vella
Descrición	Este é o REA (Recurso Educativo Aberto) número 1 -dun total de 6- elaborado no proxecto cREAgal para a materia de Xeografía e Historia de 3º de Educación Secundaria Obrigatoria. O fío condutor da situación de aprendizaxe céntrase nas relacións entre a natureza e a sociedade, valorando a pegada humana no medio e as ameazas que provocan na Terra e na nosa contorna próxima (a Península, Galicia, a nosa comarca, o noso concello...). Para entender a pegada humana é preciso coñecer o espazo natural, rural e urbano, analizando as formas de poboamento e a súa transformación, no mundo e na nosa terra. Para lograr os obxectivos e acadar as competencias necesarias, o REA formula un reto no que o alumnado deberá empregar todos os coñecementos adquiridos durante as fases do recurso para crear un bando municipal que axude á Aldea Vella a protexer o seu medio natural, previr riscos ambientais e propoñer medidas fronte ao despoboamento e ao abandono do territorio.
Persoas elaboradoras	Manuel Alonso García Pablo Ordás Díaz Montserrat Rodríguez Paz
Organización	Dirección Xeral de Ordenación e Innovación Educativa. Consellería de Educación, Ciencia, Universidades e Formación Profesional. Xunta de Galicia.
Licenza	Licenza Creative Commons Atribución Non comercial Compartir igual 4.0
Identificación	"Salvemos Aldea Vella"; ISSN (web): 3101-0040

Este contido foi creado con eXeLearning, o editor libre e de fonte aberta deseñado para crear recursos educativos.

Versión

Versión	Data de publicación	Notas sobre a versión
1.0	Xuño 2026	Primeira versión

Créditos dos recursos multimedia

Páxina 1

Fachada do Concello de Gondomar (Pontevedra) — Elaboración propia (proxecto cREAgal). *Salvemos Aldea Vella* (CC BY-NC-SA 4.0)

Páxina 2

Vista xeral da Aldea de Pedrafita do Cebreiro, tamén parroquia, no Camiño de Santiago — Bjørn Christian Tørrissen. *Pedrafita-do-Cebreiro-2010* (CC BY-SA)

Taboleiro para a publicación do Bando Municipal — Juan Emilio Prades Bel. *Bando municipal* (CC BY)

Mcampoleiros. *Mapa das parroquias do Concello de Mos* (CC BY-SA)

Vila de Combarro cos seus hórreos — Vargtimmen. *Conxunto histórico e pintoresco de Combarro* (CC BY-SA)

Portada do vídeo con pictogramas de incendio forestal e casa baleira — Elaboración propia (proxecto cREAgal) con pictogramas de ARASAAC. *Lumes e un territorio baleiro portada vídeo interactivo* (CC BY-NC-SA 4.0)

Televisión de Galicia. 🔥 INCENDIOS en LUGO: o monte arrasado e as casas a só 100 (cen) METROS das CHAMAS (Licenza estándar de YouTube)

La Vanguardia. A magnitude dos incendios en Galicia: o equivalente a sete Barcelonas (Licenza estándar de YouTube)

Mestres Gandeiros. ING - Prevención de incendios (Licenza estándar de YouTube)

Páxina 3

Icona representativa do Diario de aprendizaxe do proxecto cREAgal — Elaboración propia (proxecto cREAgal). *Diario de Aprendizaxe.* (CC BY-NC-SA 4.0)

Páxina 4

Icona para representar o verbo pensar en ARASAAC — Pictograma de ARASAAC

Páxina 5

Anaco de carbón ou antracita — United States Geological Survey (USGS). *Coal anthracite* (Dominio público)

Graffiti nun mural sobre o consumismo — EdgarFabiano. *«O consumo consúmete», esténcil anticonsumista.* (CC0)

Explicación do Efecto Invernadoiro — Alexchris, obra derivada da orixinal de Spm . *Greenhouse_effect_diagram* (Dominio público)

Pozos petrolíferos activos en California (EEUU) — Delirium. *Oil_wells_just_offshore_at_Summerland,_California,_c.1915* (Dominio público)

Páxina 6

Pictograma que representa a unha persoa pensando antes de elixir — Pictograma de ARASAAC

Pictograma de persoa comprando — Pictograma de ARASAAC

Fotografía dunha persoa a cabalo na estepa de Mongolia — User:InvictaHOG. *Naadam rider 2* (CC0)

Pictograma que representa a sabana africana — Pictograma de ARASAAC

Fotografía dun bosque de taiga en Rusia — Элинор Пэйт. *Буйба* (CC BY-SA)

Fotografía dunha paisaxe de tundra en Alasca — U.S. Fish and Wildlife Service. *Brooks Range Mountains ANWR* (CC0)

Mapa da distribución das paisaxes na terra — SirHenrry. *Mapa de biomas terrestres clasificados por vexetación* (CC BY-SA)

A imaxe mostra unha persoa elixindo entre dúas opcións — Pictograma de ARASAAC

A imaxe mostra persoas traballando xuntas — Pictograma de ARASAAC

Contedores de reciclaxe en Alpedrete para os distintos materiais identificados con cores — Labola. *Contedores de reciclaxe en Alpedrete* (CC BY-SA)

Elaboración propia (proxecto cREAgal). *Lámpadas de baixo consumo* (CC BY-NC-SA 4.0)

Alumnado de secundaria fabricando fornos solares con caixas recicladas e xornais — *Fabricando fornos solares* (CC BY-SA)

Ilvy Njiokiktjien. *Café de reparación en Ámsterdam-Oeste.* (CC BY-SA)

Vivendas sostibles alimentadas mediante enerxía solar fotovoltaica no barrio solar de Vauban (Friburgo, Alemania). — Andrewglaser. *Unha gran multitude acude á Plaça de Baix para presenciar a Trencà do Guió.* (CC BY-SA)

BJCHK. *Six large woven art pieces with the graphic "Less Plastic More Life"* (CC0)

Vasillas de vidro rescatadas da casa da avoa — *Vasillas de vidro rescatadas dunha casa vella da avoa* (CC BY-SA)

Cáritas Española. Os 3 erres (Licenza estándar de YouTube)

euronews. A traxedia do Rana Praza non remata coa tiranía dos xigantes téxtiles en Bangladés (Licenza estándar de YouTube)

Cómo se fabbrica. Como se fabrica roupa sostible: O proceso detrás da moda ecolóxica (Licenza estándar de YouTube)

Páxina 7

Esquema explicación Efecto invernadoiro — Alexchris, obra derivada da orixinal de Spm . *Greenhouse_effect_diagram* (Dominio público)

Páxina 8

Pictograma que representa un anemómetro — Pictograma de ARASAAC

Pictograma que representa un barómetro — Pictograma de ARASAAC

Pictograma que representa un catavento — Pictograma de ARASAAC

Pictograma que representa unha estación meteorolóxica — Pictograma de ARASAAC

Fotografía dun piranómetro — Hukseflux Thermal Sensors. *SR20 pyranometer 1* (CC BY)

Pictograma que representa unha radiosonda — Pictograma de ARASAAC

Fotografía dun sismógrafo — Yamaguchi先生. *Kinemetrics seismograph* (CC BY-SA)

Imaxe cun envorcado de pantalla dun SIX — Alvaro Anguix. *GvSIG screenshot* (CC0)

Ilustración dun barco detectando un submarino por medio dun sónar — Maxmath12. *Sonar example* (CC0)

Debuxo dunha persoa empregando un teodolito — Archives of Pearson Scott Foresman, donated to the Wikimedia Foundation. *Transit - Female (PSF)* (CC0)

Científico realizando unhas medidas entre capas — Paleorthid. *Científico realizando unas medidas entre capas* (CC0)

Páxina 9

Zonas climáticas da terra e principais liñas imaxinarias — Maose. *Zonas xeoastronómicas1* (GNU/GPL)

Estación meteorolóxica automatizada polo profesorado do IES Escolas Proval — Elaboración propia (proxecto cREAgal). *Estación Meteoproval* (CC BY-NC-SA 4.0)

Davis VantagePro. Garytx . *Anemómetro da estación meteorolóxica da Municipalidade de Filadelfia.* (CC BY)

Páxina 10

Grupo étnico americano — Lokal Profil. *Amerikanska folk, Nordisk familjebok* (CC0)

Reloxo — Sailko. *Il parco e i musei di Nervi* (CC BY-SA)

Movementos migratorios: tipoloxías, características — Elaboración propia (proxecto cREAgal). *Esquema movementos migratorios* (CC BY-NC-SA 4.0)

Instituto Español de Estadística. Pirámides de poboación. INE. (Licenza estándar de YouTube)

Páxina 11

Imaxe que representa moita xente — Pictograma de ARASAAC

O percorrido para acadar o reto de Aldea Vella — Elaboración propia (proxecto cREAgal) con pictogramas de ARASAAC. *Camiño a Aldea Vella* (CC BY-NC-SA 4.0)

Páxina 12

Cultura de Galicia. *Obxectivos de desenvolvemento sostible* (Licenza: aviso legal e política de privacidade do Portal da Xunta de Galicia)

Fotograma A Axenda 2030 e os Obxectivos de Desenvolvemento Sostible — Tropofilms. *Vídeo "A Axenda 2030 e os Obxectivos de Desenvolvemento Sostible"* (Licenza estándar de YouTube)

NASA, ESA and G. Bacon. *Representación artística do planeta OGLE-2005-BLG-390Lb, a 20 000 anos luz da Terra.* (CC BY-NC-SA)

Páxina 13

Pictograma que representa dous avós — Pictograma de ARASAAC

persoas desenfocadas pasando por riba dun paso de cebra — Mike Chai. *Fotografía De Lapso De Tempo De Persoas Camiñando Polo Carril Peonil* (Licencia de contido Pexels)

Planisferio onde se representa a distribución da poboación mundial — Roke. *Poboación Mundial* (CC BY-SA)

O río MIño desde Louredo — N O E L | F E A N S. O río Miño desde Louredo, Cortegada.jpg (CC0)

Mapa conceptual sobre demografía e rural a nivel mundial — Elaboración propia (proxecto cREAgal). *Demografía e distribución da poboación* (CC BY-NC-SA 4.0)

Gráfica lineal da evolución do número e superficie das explotacións agrícolas en España — ANE. *Evolución do número e superficie das explotacións agrícolas* (CC BY)

Mapa de concellos de Galicia máis densamente poboados — Susana Freixeiro. *Galicia densidade parroquial .PNG* (CC0)

Mapa conceptual demografía España e Galicia — Elaboración propia (proxecto cREAgal). *Demografía España e Galicia* (CC BY-NC-SA 4.0)

Páxina 14

Carreira de relevos — Pictograma de ARASAAC

A imaxe mostra 20 persoas das cales 5 son maiores de 65 anos e só 2 nenos ou nenas — Elaboración propia (proxecto cREAgal). *Porcentaxe poboación galega por idade* (CC BY-NC-SA 4.0)

Mapa coa división histórica de Galicia en sete provincias (do século XV a 1833) — O reino no mapa. Deputación da Coruña. *As sete provincias galegas* (CC BY-SA)

Esquema evolución da poboación en Galicia — Elaboración propia (proxecto cREAgal). *Evolución da poboación en Galicia* (CC BY-NC-SA 4.0)

Páxina 15

Mapa dos concellos galegos clasificados segundo a súa poboación — IGE. *Concellos segundo o grao de urbanización* (CC0)

Apoio visual clasificación das zonas segundo densidade poboacional — *Elaboración propia (proxecto cREAgal) a partir de pictogramas de ARASAAC.Zonas de densidade poboacional* (CC BY-NC-SA 4.0)

Xunta de Galicia. Mapa Galicia (Licenza: termos de uso da web Información Xeográfica de Galicia )

Páxina 16

Diagrama de sectores — Pictograma de ARASAAC

Campo mundo rural — Pictograma de ARASAAC

Viñedos a carón do río Sil dispostos sobre a aba do monte — Luimipi. *Viñedos no canón do Sil* (CC0)

Barco de pesca saíndo do porto de Burela — O Roxo. *Punta Candieira 09* (CC BY-SA)

Barcos amarrados no porto de Portosín — Lmbuga. *Porto de Portosín. Porto do Son. Galiza-Galicia.jpg* (CC0)

Gráfica de barras que indica a evolución das especies forestais en Galica — Oficina Virtual do Medio Rural. *Consulta ao observatorio forestal anos 2011-2025* (Licenza de uso da web institucional da Xunta de Galicia ovmediorural)

Esquema da situación actual do rural galego — Elaboración propia (proxecto cREAgal). *A situación actual do rural galego* (CC BY-NC-SA 4.0)

Fotografía de dosu ovos — Elaboración propia (proxecto cREAgal). *Ovos* (CC BY-NC-SA 4.0)

A imaxe explica os códigos dos ovos — Elaboración propia (proxecto cREAgal). *Código ovos* (CC BY-NC-SA 4.0)

Páxina 17

A imaxe amosa unha aldea — Pictograma de ARASAAC

A imaxe mostra un grupo de persoas — Pictograma de ARASAAC

A imaxe mostra unha gráfica — Pictograma de ARASAAC

casas abandonadas da aldea de O Salgueiro, Prado de LImia — Albita4596. *O despoboamento rural* (CC BY-SA)

Roman Biernacki. *Un grupo de persoas maiores sentadas nun banco* ((Licenza de contido Pexels)

Páxina 18

Obxectidos da PAC nunha gráfica simplificada — Comisión Europea. *Los 10 objetivos de la PAC* (CC BY 4.0)

Falta atribución — Xunta de Galicia. *Envorcado pantalla app Enoturismo en Galicia* (Licenza: aviso legal e política de privacidade do Portal da Xunta de Galicia)

Aforas de Santander, Cantabria onde se ven unha mestura de edificios e campos de cultivo — Tiia Monto. *Santander - fields.jpg* (CC BY-SA)

Mapa conceptual resumo contido — Elaboración propia (proxecto cREAgal). *Nova competitividade no rural* (CC BY-NC-SA 4.0)

Páxina 19

Nicolas von Kospoth (Triggerhappy). *COLONIA CLAUDIA ARA AGRIPPINENSIUM (CCAA), Cologne in roman times. A reconstruction in the Römisch-Germanisches Museum, Cologne.* (Dominio público)

Imaxe que mostra a cidade de Hong-Kong — Benh LIEU SONG. *50 mpix panorama of Hong Kong's harbour and skyline, as seen from Victoria Peak on a rainy night of June 2019.* (CC BY-SA)

Imaxe da praza dunha vila en España — Chely20. *Ayuntamiento y plaza de Cantalejo* (CC BY-SA)

Maqueta onde se mostra a cidade de León en época romana — Turismo de Castilla y León. *León romano* (CC BY-NC-SA 4.0)

Detalle do plano da cidade de Lugo onde se ve a zona intramuros — Instituto Geográfico Nacional. *Zona vella de Lugo* (CC BY-NC-SA 4.0)

Plano da zona vella de Santiago de Compostela — Instituto Geográfico Nacional. *Plano de Santiago* (CC BY-NC-SA 4.0)

Imaxe na que se pode ver o plano do centro de Pontevedra — Instituto Geográfico Nacional. *Plano de Pontevedra* (CC BY-NC-SA 4.0)

Imaxe na que se ven as portas abertas e o interior do Panteón de Agripa co óculo da cúpula — Pablo Ordás. *Panteón de Agripa* (CC BY-SA)

Imaxe da praza maior de Valladolid — Ángel. *Panorámica da Praza Maior de Valladolid e do concello* (CC BY)

Ilustración das vivendas das clases traballadoras en Londres no século XIX — Gustavo Doré. *Housing in London c. 1870s* (CC BY-NC-SA 4.0)

Gravado que mostra o mercado de Les Halles en París no 1750. — Étienne Jeaurat. *Mercado de Les Halles* (CC BY-NC-SA 4.0)

Vista do Boulevard Haussmann — Thierry Bézecourt. *Boulevard Haussmann* (CC BY-SA)

Imaxe na que se ve a tumba de Jim Morrison con flores no cemiterio do Père Lachaise. — SuzanneGW. *Tumba de Jim Morrison* (CC BY-SA)

Plano orixinal do Plan Cerdá para Barcelona. — Ildefonso Cerdá. *Plano do Plan Cerdá* (CC BY-NC-SA 4.0)

Proxecto da cidade intelixente de Nansha, en China — ISA Internationales Stadtbauatelier. *Smart City Nansha* (CC BY-SA)

Cultura de Galicia. Castro de Viladonga (Castro de Rei, Lugo) (Licencia estándar de YouTube)

Páxina 20

Pictograma dunha aldea — Pictograma de ARASAAC

A imaxe representa o planeta terra — Pictograma de ARASAAC

A imaxe amosa unha lupa — Pictograma de ARASAAC

A imaxe mostra un mapa de Galicia — Pictograma de ARASAAC

Imaxe do plano dunha cidade — Pictograma de ARASAAC

Imaxe do diario de aprendizaxe no proxecto cREAgal. Amosa un lapis e un caderno co logotipo do proxecto na tapa — Elaboración propia (proxecto cREAgal). *Diario de aprendizaxe* (CC BY-NC-SA 4.0)

Una gran multitud acude a la Plaça de Baix para presenciar la Trencà del Guió. — Lailicitina (Cedidas por la Cofradía de la Virgen de los Dolores en su Soledad de Elche, Alicante). José García Domene.. *Unha gran multitude acude á Plaça de Baix para presenciar a Trencà do Guió.* (CC BY-SA)

Truly a wonder of the world, this famous monument - the Taj Mahal - is always photogenic, constantly changing colors depending on the time of day and intensity of the sun.(India) — Steve Evans from Bangalore, India. *Truly a wonder of the world, this famous monument - the Taj Mahal - is always photogenic, constantly changing colors depending on the time of day and intensity of the sun. (India)* (CC BY)

José Méndez. *Bandeira de Galicia* (CC BY)

Gando. Manada de vacas pastando, Moeche. — Ricardo. *Gando. Manda de vacas pastando, Moeche.* (CC BY)

Páxina 21

Persoas nunha manifestación — Pictograma de ARASAAC

Imaxe dun documento certificado cun selo — Pictograma de ARASAAC

Imaxe de algo novo — Pictograma de ARASAAC

Imaxe composta doutras catro para simbolizar o medio ambiente — Pictograma de ARASAAC

Man co polgar arriba — Pictograma de ARASAAC

Incendio incontrolado durante a noite — Lithgowlights . *Lume achegándose a unhas casas.* (CC BY-SA)

Efectos da DANA en Barcelona (España) — Danielmoreno4774. *Inundacións en El Prat de Llobregat, provincia de Barcelona* (CC BY)

Persoas anónimas limpando chapapote vertido polo Prestige nas costas galegas — Viajero de Wikipedia en inglés. *Voluntarios limpando as costas de Galicia, logo da catástrofe do Prestige, marzo de 2003* (CC BY-SA)

Elaboración propia (proxecto cREAgal). *Diario de Aprendizaxe. (CC BY-NC-SA 4.0)*

Castilla-La Mancha Media. O vello oficio de pregoeiro e pregoeira (Licencia estándar de YouTube)

Páxina 22

Pictograma traballo en grupo — Pictograma de ARASAAC

Pictograma compartir una idea — Pictograma de ARASAAC

Pictograma exposición — Pictograma de ARASAAC

Páxina 23

Infografía final coas fases de — Elaboración propia (proxecto cREAgal) con pictogramas de ARASAAC. *Salvemos Aldea Vella* (CC BY-NC-SA 4.0)

Cultura de Galicia. *Obxectivos de desenvolvemento sustentable* (Licenza: aviso legal e política de privacidade do Portal da Xunta de Galicia)

ODS 11 Cidades e comunidades sostibles: inclusivas,seguras, resilientes, sostibles, reparto equitativo — Elaboración propia (proxecto cREAgal). Cidades e comunidades sostibles (CC BY-NC-SA 4.0)

Esquema Galicia é campo e mar — Elaboración propia (proxecto cREAgal). *Galicia é campo e mar* (CC BY-NC-SA 4.0)

Esquema evolución das cidades — Elaboración propia (proxecto cREAgal). *Evolución das cidades* (CC BY-NC-SA 4.0)

Canal Colexio de Arquitectos. Proxecto Terra. Identidade Territorial (Licencia estándar de YouTube)

Páxina 24

Páxina 25

Imaxe do material descargable para o proxecto cREAgal. Amosa unha frecha de descarga de documentos nun computador portátil — Elaboración propia (proxecto cREAgal). *Material descargable* (CC BY-NC-SA 4.0)

Os símbolos pictográficos identificados como Pictogramas de ARASAAC son propiedade do Goberno de Aragón e foron creados por Sergio Palao para ARASAAC http://www.arasaac.org , que os distribúe baixo Licenza Creative Commons BY-NC-SA .
Os audios xerados para conversión de texto a voz están elaborados co uso da tecnoloxía do Proxecto Nós (CC BY 4.0). A voz sintética empregada é a do modelo "Celtia", licenza Apache License, Version 2.0
Magariños, Carmen. 2023. Nos_TTS-celtia-vits-graphemes. URL: https://huggingface.co/proxectonos/Nos_TTS-celtia-vits-graphemes .
Os elementos multimedia incluídos neste REA acolléndose ao dereito de cita con fins educativos, atribúense directamente en cada un deles.

Aquí tes o ficheiro fonte para editar este REA

Este REA publicouse baixo Licenza Creative Commons Atribución Non comercial Compartir igual 4.0, o que significa que tes a posibilidade de usalo, descargalo, redistribuílo e modificalo para adaptalo ás túas necesidades.

Segue estes pasos para usar/redistribuír/modificar este REA:

1. Descarga o ficheiro fonte. Con isto tes o recurso orixinal en formato de edición.

2. Modifícao usando eXeLearning.

3. Se aínda non o tes, descarga e instala o estilo cREAgal con fases.

4. En caso de modificalo, tes que recoñecer a autoría e publicalo coa mesma licenza (CC BY-NC-SA).

Podes usar esta cita para facer referencia a cREAgal:

Este REA é unha adaptación do recurso orixinal "Salvemos Aldea Vella" do proxecto cREAgal da Consellería de Educación, Ciencia, Universidades e Formación Profesional da Xunta de Galicia baixo Licenza CC BY-NC-SA.

Descargar o ficheiro .elp