Fundado en 1843, o Instituto Nacional de Estatística (INE) é unha entidade pública encargada de recompilar, rexistrar e publicar as estatísticas oficiais do Estado. Entre a información que produce inclúense tamén os datos demográficos.
Exemplo:
Segundo o INE, a natalidade en Galicia volveu baixar no último ano.
Inverno demográfico
Definición:
É un termo que se utiliza para describir unha situación na que unha sociedade experimenta unha forte caída da natalidade e un envellecemento progresivo da poboación.
Exemplo:
Galicia é un dos territorios europeos onde o inverno demográfico é máis acusado.
Saldo vexetativo
Definición:
É a diferenza entre os nacementos e as defuncións nun territorio durante un período determinado.
Exemplo:
O saldo vexetativo de Galicia é negativo porque morre máis xente da que nace.
Unha ollada á demografía actual
A demografía é a ciencia que estuda cantos e como somos, e como cambiamos e vivimos as persoas que habitamos un determinado territorio. Non é algo afastado nin aburrido: inflúe no funcionamento da sociedade, nas decisións económicas, nos servizos que existen e que terá unha rexión. Para iso, faremos un breve percorrido desde o global, o mundo ata o teu concello, o máis próximo a ti.
Hoxe, a poboación mundial supera os 8.200 millóns de persoas, pero… medra igual en todas partes? A resposta é non. Cada rexión do planeta segue un ritmo diferente:
África é o continente que máis rápido aumenta a súa poboación grazas a altas taxas de natalidade.
Asia tamén ten un grande crecemento de poboación, con zonas onde está estabilizándose como China ou Xapón, e India que xa é o país máis poboado do mundo
En Europa, a maior parte da poboación vive en núcleos urbanos e intermedios, isto provoca a despoboación progresiva das zonas rurais e agrarias do interior do continente.
Pensa, por que ocorre isto?
Como é posible que haxa tantas diferenzas en como se ocupa a superficie do planeta?
Os seres humanos, tendemos a buscar, en xeral, as mesmas condicións á hora de establecernos nun lugar. É o que chamamos factores de poboamento. Así por exemplo:
As zonas con climas temperados adoitan estar máis densamente poboadas ca zonas moi frías, moi cálidas ou extremadamente húmidas.
Tamén as chairas e ás beiras dos ríos son lugares historicamente moi poboadas, as montañas dificultan a vida e as comunicacións.
As terras fértiles atraen poboación, xa que nelas se desenvolve a agricultura.
A existencia de auga, minerais, recursos naturais bosques ou enerxía e o desenvolvemento económico dunha zona favorece a chegada de novos poboadores.
Hai tamén un factor histórico, a xente vive nos lugares que xa foran poboados anteriormente. Tendemos a vivir onde vivía a nosa familia e antepasados.
Así, a poboación do planeta concéntrase en zonas que cumpren, en xeral, estas características, zonas temperadas do planeta, o Leste de Asia, Europa, e as costas de América do Norte; e deixan grandes baleiros de poboación, desertos cálidos e fríos, o Sáhara ou a Antártida, zonas sen recursos naturais ou non industrializadas, zonas de altos cumes como o Himalaia.
Relacionado con estes factores, a poboación rural defínese como aquela que vive nunha vila, un asentamento ou comunidade de carácter rural; un núcleo habitado ou entidade de poboación máis pequena ca unha cidade e dedicada, sobre todo, ás actividades económicas propias do ámbito rural, o sector primario (agricultura, gandería, explotación forestal, pesca...).
Segundo datos da ONU en 2024, case a metade da poboación mundial vive no ámbito rural, onde catro de cada cinco persoas se atopan por debaixo do limiar da pobreza. A maioría depende da agricultura para sobrevivir, produce os alimentos que consumimos. Con todo, malia o seu papel esencial, a poboación do rural afronta importantes dificultades: o cambio climático, a inseguridade alimentaria, as desigualdades sociais e a carencia de infraestruturas adecuadas, boa conexión, educación, servizos sanitarios e outros recursos básicos.
As explotacións agrícolas familiares xeran arredor do 80 % dos alimentos que se consomen no mundo , datos da FAO. As mulleres constitúen aproximadamente o 43 % da man de obra agraria, pero seguen atopando importantes obstáculos para acceder á terra, ao financiamento e ás innovacións tecnolóxicas.
Por outra banda, as áreas rurais son as máis vulnerables fronte ao cambio climático, pois padecen con maior intensidade fenómenos como as secas, as inundacións e as ondas de calor extrema.
Este é un simulador de crecemento da poboación mundial, non é un rexistro científico, pero serve para mostrar ese ritmo de crecemento.... impresiona, non si?
Lectura facilitada
A demografía é a ciencia que estuda cantas persoas somos, como vivimos e como cambiamos nun lugar. A demografía inflúe na sociedade, na economía e nos servizos que ten unha rexión.
A poboación no mundo
Hoxe, no mundo viven máis de 8.200 millóns de persoas. Pero a poboación non medra igual en todos os lugares.
África é o continente onde a poboación medra máis rápido, porque nacen moitos nenos. Asia tamén ten moita poboación. Nalgúns países, como China ou Xapón, a poboación está máis estable. India é agora o país máis poboado do mundo. En Europa, moitas persoas viven en cidades. Isto provoca que as zonas rurais do interior se vaian despoboando pouco a pouco.
Por que a xente vive nuns lugares e non noutros? As persoas buscamos condicións parecidas para vivir. A isto chámaselle factores de poboamento.
Algúns exemplos son:
As zonas con climas temperados teñen máis poboación.
Os lugares moi fríos, moi quentes ou moi húmidos teñen menos xente.
As chairas e as zonas preto dos ríos adoitan estar máis poboadas.
As montañas dificultan a vida e as comunicacións.
As terras fértiles atraen poboación porque permiten cultivar alimentos.
A presenza de auga, recursos naturais, enerxía e traballo fai que chegue máis xente.
Tamén inflúe a historia: vivimos onde xa viviron antes as nosas familias.
Por iso, a poboación do planeta concéntrase en zonas como: o Leste de Asia, Europa e as costas de América do Norte.
En cambio, hai zonas con moi pouca poboación, como: os desertos, as zonas moi frías ou as montañas moi altas.
A poboación rural
A poboación rural é a que vive en vilas pequenas ou comunidades rurais. Estas persoas traballan, sobre todo, no sector primario:
agricultura
gandería
explotación forestal
pesca
Segundo os datos da ONU (2024), case a metade da poboación mundial vive no rural. De cada cinco persoas pobres do mundo, catro viven no rural.
A maioría destas persoas depende da agricultura para vivir. Elas producen moitos dos alimentos que comemos.
Porén, a poboación rural ten moitas dificultades:
O cambio climático.
A falta de alimentos.
As desigualdades sociais.
A alta de boas estradas, conexión a Internet.
Poucos servizos educativos e sanitarios.
Agricultura e cambio climático.
As explotacións agrícolas familiares producen arredor do 80 % dos alimentos do mundo. As mulleres representan aproximadamente o 43 % das persoas que traballan no campo. A pesar diso, teñen máis dificultades para acceder á terra, ao diñeiro e á tecnoloxía. As zonas rurais son tamén as máis afectadas polo cambio climático. Sofren máis:
as secas
as inundacións
as ondas de calor extrema
Audio
Apoio visual
O caso de España
O caso de España que supera xa os 49 millóns de habitantes, segundo datos do INE de 2025. Isto sitúaa como o cuarto país máis poboado da Unión Europea e o número trinta, (30) a nivel mundial. Cunha poboación masculina e feminina moi igualada, cun 49 % de homes e un 51 % de mulleres.
Destas cifras, un total de 7.521.475 residen en zonas rurais. Isto quere dicir que só o 15,5 % da poboación ocupa o 83,8 % do territorio do país, repetindo os factores de poboación que vimos a nivel mundial, zonas de clima suave, terras fértiles e con recursos, zonas costeiras e dinámicas economicamente.
A evolución da poboación rural é bastante evidente:
Entre 2014 e 2023, a poboación rural experimentou unha caída do 4,4 %, en contraste co aumento do 2,6 % da poboación total de España, o que indica que a nova poboación non se dedica ao mundo rural, concéntrase no mundo urbano. Este descenso é máis pronunciado nos municipios rurais grandes, que perderon un -5,2 % da súa poboación que nos pequenos, nos que a perda foi do -3,9 %.
O medio rural conta cunha poboación máis envellecida e cun maior predominio de homes. En 2024, a taxa de mocidade —é dicir, o número de menores de 15 anos por cada 100 persoas de 65 anos ou máis— sitúase en 47,7 nos municipios rurais, fronte aos 68,7 que se rexistran nas áreas urbanas.
Ao analizar o emprego, obsérvase que a taxa de ocupación no medio rural é do 47,8 %, un valor notablemente inferior ao 52,6 % rexistrado nas zonas urbanas en 2024.
Cinco Comunidades Autónomas españolas, reúnen máis do 65 % dos habitantes que viven no medio rural en España: Andalucía, Castela-A Mancha, Castela e León, Galicia e Cataluña.
Como podes ver, o proceso de perda de poboación e abandono do rural, é algo común no marco europeo, e español. Propio das sociedades postindustriais como a nosa, que tenden cara un mundo urbano e unha terciarización da economía. O peso do PIB dos países recae maioritariamente sobre o sector terciario.
Que está a pasar en Galicia?
Coñecer a demografía galega é moi importante, xa que é a nosa realidade máis inmediata e ademais, presenta unha situación delicada. Como vimos no caso de España no seu conxunto é un dos territorios que destaca por ter aínda taxas de natalidade e mortalidade moi baixas, do que resulta un crecemento vexetativo moi baixo ou incluso negativo. A alta esperanza de vida da sociedade galega tradúcese nunha poboación con idade alta envellecida. Isto é a causa de que Galicia, perda poboación de xeito case continuado.
Galicia ten unha poboación de 2.705.833 habitantes (datos do Instituto Galego de Estatística de 2024) cun saldo vexetativo, isto é a diferencia entre os nados e os que morren de -19.392 habitantes. E cunha marcada asimetría en canto aos nacementos: no mundo rural os nacementos son cada vez máis escasos, mentres nas cidades cada vez hai máis persoas
As áreas litorais, especialmente A Coruña e Vigo, concentran as maiores densidades de poboación. Pola contra, nas zonas rurais do interior, sobre todo nas provincias de Lugo e Ourense, os valores son moi baixos; un caso destacado é o concello da Veiga, que apenas alcanza os 3,1 habitantes por quilómetro cadrado. A Coruña, como se aprecia na imaxe, é o municipio máis densamente poboado de Galicia, con preto de 6.500 habitantes por km².
Como podes ver con estes datos, ademais dunha perda de poboación constante, só atenuada coa chegada de poboación migrante a Galicia, a poboación galega concéntrase nas sete cidades (A Coruña, Lugo, O Ferrol, Ourense, Pontevedra, Santiago de Compostela e Vigo) e no eixe Vigo-Ferrol que aglutina a cinco destas cidades. Queda así un gran baleiro poboacional no interior de Galicia.
Lectura facilitada
O caso de España
España ten máis de 49 millóns de habitantes. Homes e mulleres representan unha porcentaxe moi semellante da poboación.
A maior parte da poboación vive nas cidades. No medio rural vive unha pequena parte da poboación, aínda que ocupa gran parte do territorio.
Nos últimos anos, a poboación rural diminuíu. Cada vez menos persoas viven e traballan no campo.
O medio rural ten unha poboación máis envellecida ca as cidades. Moitas persoas marchan ás zonas urbanas en busca de traballo e servizos.
Este proceso é habitual en España e noutros países europeos.
Que está a pasar en Galicia?
Galicia ten algo máis de 2,7 millóns de habitantes.
Nacen poucas persoas e morren máis das que nacen.
Por iso, Galicia perde poboación de forma continua.
A poboación galega está moi envellecida.
As cidades e as zonas da costa concentran a maior parte da poboación. Pola contra, moitas zonas do interior teñen poucos habitantes.
As provincias de Lugo e Ourense son as máis afectadas pola perda de poboación. Na actualidade, a maior parte da poboación galega concéntrase nas cidades e no eixo atlántico. Por iso, o interior de Galicia presenta un importante baleiro demográfico.
Audio
Apoio visual
Completa os datos que faltan!
Le as seguintes frases e escribe os datos que faltan.
