Preme sobre as lupiñas de cada casa para saber que faremos en cada sesión.
Nesta sesión introdutoria reflexonaremos sobre ética e tecnoloxía, analizaremos que obxectivos ODS se relacionan coas TIC e aprenderemos a distinguir falsas noticias e bots.
A publicidade está presente cada día das nosas vidas, por iso acometeremos un proxecto de deseño da nosa propia marca para "vender" o proxecto tecnolóxico no que estivemos traballando.
É hora de documentar o proxecto, creando a memoria técnica cos seus planos e informes. Para publicar os resultados empregaremos Wordpress, a ferramenta máis usada no mundo para crear páxinas web.
Hora de facer un merchandising moi orixinal para o noso proxecto: chaveiros de madeira gravados coa Mr. Beam da aula de polos creativos. Aprenderemos a vectorizar un logo para pasalo á cortadora láser.
Hora de avaliarnos! Repasaremos o que aprendimos, faremos un cuestionario final e reflexionaremos sobre o proceso de aprendizaxe ó longo da unidade. Que podemos mellorar?
A difusión de proxectos relacionados coa arquitectura, a tecnoloxía e a ciencia, e o emprego para isto de ferramentas TIC (Tecnoloxías da Información e Comunicación), está estreitamente relacionada cos ODS:
O urbanismo sostible e a arquitectura bioclimática están moi relacionados cos Obxectivos de Desenvolvemento Sostible (ODS).
Ambos buscan:
Contribúen tamén a aforrar enerxía, usar mellor os recursos naturais e frear o cambio climático.
Na sociedade actual, falar de tecnoloxía é falar do tecido que entrelaza practicamente todos os ámbitos da vida: desde como comunicamos ata como producimos, aprendemos ou gobernamos. Vivimos nun mundo hiperconectado grazas ás Tecnoloxías da Información e da Comunicación (TIC), que posibilitan dende a educación a distancia ata a monitorización de sistemas agrícolas, pasando pola xestión en tempo real das nosas vivendas ou cidades.
As ferramentas tecnolóxicas, antes reservadas ó ámbito industrial ou científico, están hoxe no peto de calquera persoa: teléfonos intelixentes, asistentes por voz, redes sociais, plataformas de creación automatizada, intelixencia artificial. A súa capacidade para transformar a realidade é innegable, e con frecuencia aceptamos os seus avances como inevitables. Mais iso non significa que sexan neutras nin inocuas.
A frase "O futuro non é o que soía ser", que hoxe se emprega como slogan ecolóxico, pronunciouna Arthur C. Clarke, autor de ciencia ficción e inventor. Afirmaba que “calquera tecnoloxía suficientemente avanzada é indistinguíbel da maxia”. Esa maxia, sen embargo, vén acompañada de novos medos, novas dependencias e novos dilemas éticos. Hoxe, a tecnoloxía permítenos facer predicións climáticas, operar a distancia ou democratizar o coñecemento, mais tamén facilita o control masivo, a desinformación e o illamento social. A súa capacidade de crear tamén implica capacidade de destrución, erosión cultural ou impacto ecolóxico.
A promesa tecnolóxica dun mañá mellor, cómodo e sen límites está a colidir coas consecuencias reais: esgotamento de recursos, obsolescencia programada, hiperconsumo, vulneracións de dereitos dixitais, e unha intelixencia artificial que pon sobre a mesa debates profundos sobre identidade, creatividade e dependencia.
A tecnoloxía non é boa nin mala: é unha ferramenta. A clave está en como a deseñamos, para que, para quen e con que límites. Urxe educar non só para usala, senón para cuestionala, reorientala e gobernala colectivamente. Se o futuro está por construír, non pode estar ditado só por algoritmos ou mercados. Debe estar tamén guiado pola responsabilidade, a equidade e o coidado da vida no planeta.
Porque, en definitiva, o futuro non está escrito, pero si está condicionado por como decidamos usar (ou non usar) a tecnoloxía que xa temos entre as mans. Así o vían as alumnas do Club do Antifás, no IES A Cachada, antes da Covid.
Hoxe en día, a tecnoloxía está presente en case todos os aspectos da nosa vida: como comunicamos, como aprendemos, como traballamos ou como nos organizamos.
Vivimos nun mundo hiperconectado grazas ás TIC (Tecnoloxías da Información e da Comunicación): educación en liña, control de cultivos, cidades intelixentes...
---
Antes, moitas ferramentas tecnolóxicas só se usaban na industria ou na ciencia. Agora están ao alcance de calquera persoa: teléfonos intelixentes, redes sociais, asistentes por voz, intelixencia artificial...
Estes avances parecen inevitables, pero non son neutros. A tecnoloxía ten efectos positivos e negativos.
---
A frase é de Arthur C. Clarke, autor de ciencia ficción. El dicía tamén que “unha tecnoloxía avanzada pode parecer maxia”.
Esa “maxia” pode ser boa ou mala. Grazas á tecnoloxía podemos:
Pero tamén pode traer problemas:
---
A tecnoloxía promételle á sociedade un futuro perfecto: sen esforzo, cómodo e avanzado.
Pero, na realidade, tamén está xerando consecuencias negativas:
---
A tecnoloxía non é boa nin mala por si mesma. Todo depende de como a usamos e quen decide sobre ela.
É importante educar ás persoas para que:
---
O futuro non está decidido de antemán. Depende do que fagamos agora coa tecnoloxía que temos nas mans.
Podes ver aquí como reflexionaban sobre isto as alumnas do IES A Cachada, antes da Covid:
Vídeo do Club do Antifás
Queres un futuro tecnolóxico sostible, xusto e centrado nas persoas?
Arrastra os nomes das obras cara ao robot correspondente.
A pegada hídrica é un indicador que mide a cantidade total de auga doce utilizada directa ou indirectamente para producir bens e servizos. Non se refire só á auga que usamos para beber ou ducharnos, senón tamén á auga empregada en procesos industriais, agrícolas ou tecnolóxicos relacionados co que consumimos.
Exemplos comparativos:
O uso da intelixencia artificial (IA) implica un impacto ambiental significativo, especialmente polo consumo de enerxía e o uso de recursos para fabricar e manter a infraestrutura tecnolóxica necesaria. Aínda que moitas veces a IA se presenta como unha ferramenta inmaterial, por detrás require unha enorme cantidade de potencia de cálculo, centros de datos e dispositivos electrónicos, todos eles con pegada ecolóxica. A imaxe que está sobre estes ringlóns, sen ir máis lonxe, consumiu 3 - 5 litros de auga.
Segundo a Universidade de Massachusetts Amherst, entrenar un modelo de IA con arquitectura Transformer (como GPT-3) pode emitir ata 284 toneladas de CO₂, equivalente a:
Adestrar GPT-3 (OpenAI) consumiu entre 700.000 e 1.000.000 de litros de auga, segundo estimacións da University of California Riverside.
Os centros de datos necesitan arrefriar os servidores constantemente. Segundo Microsoft, o seu centro de datos medio usa máis de 350 millóns de litros ó ano, moitos deles para refrixeración.
As grandes tecnolóxicas, como Google ou Microsoft, están a construír centros de datos próximos a ríos ou acuíferos para abastecerse de auga, o que pode xerar tensións ambientais.
Para funcionar, a IA necesita procesadores avanzados (como os GPUs e TPUs), que se fabrican con minerais raros (lítio, cobalto, tántalo...) e implican explotación intensiva.
A minería destes materiais ten impacto directo sobre ecosistemas fráxiles, sobre todo no hemisferio sur (como en Congo, Bolivia ou Chile).
Ademais, moitos compoñentes non se reciclan correctamente, xerando residuos electrónicos contaminantes.
En 2022, os centros de datos representaron arredor do 1-1,5 % do consumo eléctrico mundial. Pero coa expansión da IA, este dato podería duplicarse en poucos anos.
Segundo a Axencia Internacional da Enerxía (IEA), o consumo enerxético asociado á IA medra a un ritmo anual do 30 %.
OpenAI recoñeceu que os seus modelos máis recentes (como GPT-4) requiren unha cantidade de enerxía e tempo de cálculo moi superior a versións anteriores.
A pegada hídrica mide canta auga doce se utiliza para facer produtos e servizos. Non só é a auga que bebemos ou usamos para ducharnos, senón tamén a que se emprega en:
Ata a imaxe que ves arriba consumiu entre 3 e 5 litros de auga para ser xerada por intelixencia artificial.
Adestrar unha IA avanzada (como GPT-3) pode emitir ata 284 toneladas de CO₂. É o mesmo que:
Segundo a Universidade de California Riverside, só adestrar GPT-3 consumiu entre 700.000 e 1.000.000 litros de auga.
Os servidores que usan as IA quentan moito, e cómpre refrixeralos con auga.
A IA precisa procesadores especiais feitos con minerais raros como:
Moitos destes compoñentes non se reciclan ben e xeran residuos contaminantes.
En 2022, os centros de datos consumían ata o 1,5 % da electricidade mundial.
A tecnoloxía non é invisible: detrás hai recursos, enerxía e impacto ambiental. Pensar antes de usar tamén é coidar o planeta.
Estudos estiman que a pegada hídrica media dun usuario dixital pode alcanzar os 1500-2000 litros por mes, segundo a intensidade de uso. Calcula a túa, aproximadamente, tendo en conta o seguinte:
Os dereitos dixitais son a extensión dos dereitos fundamentais das persoas ó espazo dixital. Inclúen:
Existen regulamentacións para protexernos, como o RGPD (Regulamento Xeral de Protección de Datos) na UE, que obriga a recoller só os datos necesarios e permite revogar consentimentos; Carta de Dereitos Dixitais do Estado español; Carta de Dereitos da Internet da ONU; Asociacións que loitan pola soberanía tecnolóxica, a transparencia algorítmica e a ética dixital (Maldita, Xnet, EDRi, Access Now...).
11. Podes empregar calquera imaxe de Google nas túas presentacións sen problema.
12. As imaxes con licenza Creative Commons poden usarse libremente, pero poden ter condicións.
13. Se atopas unha imaxe sen autor indicado, considérase automaticamente de uso libre.
14. As ferramentas como Pixabay ou Unsplash ofrecen imaxes libres de dereitos para usos educativos.
15. Podes compartir cancións comerciais en redes sociais se non ganas cartos con iso.
Nos últimos tempos está a falarse moito da cantidade de falsas noticias ("bulos" en castelán) que se colan nas nosas redes sociais, especialmente cando hai catástrofes (como a DANA que arrasou tantas vilas de Valencia en outubro do 2024).
Nos últimos anos, os desinformadores e bots gañaron espazo ignorando os principios éticos e reinventando a mentira. Os superdifusores ("superspreaders") son usuarios de redes sociais que poden "infectar" facilmente as súas grandes audiencias con contido pouco fiable e linguaxe tóxica.
Preséntanse ante os seus seguidores con mensaxes como "atrevémonos a contar o que outros non fan", nunha versión alternativa á oficial.
Unha das técnicas que adoitan empregar é a agrupación de diferentes temas. Por exemplo, no caso da DANA, vencellala a informacións falsas sobre inmigrantes ou ONG, creando un ambiente moi perigoso que ninguén controla: as redes sociais non toman medidas contra esas contas e os estados tampouco.
Un exemplo de súper propagador é o propietario de X e o home máis rico do mundo, Elon Musk. O millonario usou a súa rede social e a súa IA, Grok, para amplificar e lexitimar a desinformación e os discursos de odio. De feito, se lle preguntan a Grok quen é o maior desinformador da plataforma, sinala o seu propio creador, Musk.
.png "Detecta un bot en 2 pasos")
A mellor vacina contra os enganos é facer unha lectura intelixente, unha técnica que nos axuda a escoller fontes de información máis fiables respondendo sempre a tres preguntas:
1- Quen é o autor do contido?
2- Que evidencia hai? /Baséase en feitos e datos (enlaces a estudos, citas de fontes expertas, etc..).?
3- Está publicado por outras fontes fiables?
Existen moitos verificadores de información en internet. Nós usamos Maldita.es, de onde sacamos esta información que acabas de ler, así como a Guía de lectura intelixente. En Maldita.es hai unha interesantísima sección de Tecnoloxía: Maldita.es/tecnologia
Nos últimos tempos, aparecen moitas falsas noticias nas redes sociais. A isto chámaselle tamén bulos.
Cando hai unha catástrofe (como a DANA que afectou Valencia en outubro de 2024), estas mentiras espállanse moi rápido.
Mezclan temas distintos. Por exemplo, xuntan noticias da DANA con mentiras sobre inmigrantes ou ONG. Iso crea odio e medo.
As redes sociais non eliminan esas contas e os gobernos tampouco actúan con forza.
Elon Musk, dono da rede social X, difundiu desinformación co seu asistente virtual Grok. Ata o propio Grok recoñece que Musk é o usuario que máis desinforma!
Observe as letras, identifique e encha as palabras que faltan.
| EXCELENTE | NOTABLE | SUFICIENTE | INSUFICIENTE | MAL | |
|---|---|---|---|---|---|
| Actitude na aula | Escoito, sigo as indicacións e mesmo me separo d@s compañeir@s cando molestan. Pregunto cando non entendo, respondo cando preguntan e mesmo axudo ós/ás compañeir@s se están perdid@s (3) | Escoito e sigo as indicacións. Escoito e pregunto cando non entendo (2) | Máis ou menos sigo as indicacións en xeral, pero a veces non o consigo. A veces estou centrad@ na clase e outras estou despistad@ (1.5) | Non me apetece ou non podo estar tranquil@ na aula e comportarme. Raramente participo. (1) | Non podo estar na aula, é un sufrimento, e fago por que me boten. (0) |
| Traballo na aula | Leo os contidos teóricos e fago todas as actividades, gardando rexistro delas (libreta ou virtual), e presentando evidencia de telas feito (3) | Normalmente fago as tarefas, aínda que lin os apuntamento teóricos por riba e non teño gardadas e ordenadas as actividades (2) | Fixen as tarefas por intuición, sen ler moito antes, e enviei evidencia de telas feito, pero non gardei rexistro (1.5) | Fixen algunhas tarefas pero non enviei nin gardo evidencia (1) | Non fago as tarefas na aula. (0) |
| Traballo cos equipos informáticos | Intento usar sempre o mesmo equipo, gardo o cargador e rato na caixa correspondente e uso as aplicacións que preciso para cada tarefa. Non entro en pestanas que non correspondan. Teño unha carpeta no escritorio e se descargo arquivos, gárdoos na miña carpeta. Fago por manter limpo o escritorio. (3) | Intento usar sempre o mesmo equipo, gardo o cargador e rato na caixa correspondente e uso as aplicacións que preciso para cada tarefa. Raramente entro en pestanas que non correspondan. Non sempre gardo os arquivos que descargo na miña carpeta, pero fago por manter limpo o escritorio. (2) | Uso equipos distintos según o día, así que non gardo moito control nin do que descargo nin do estado do escritorio e carpetas. Procuro non entrar en páxinas que non correspondan, pero a veces... Vixío que rato e cargador se gardan na caixa adecuada. (1.5) | Uso equipos distintos según o día e non reparo nin no que descargo, nin no escritorio. Non verifico que gardo cargador e rato na caixa correspondente. Navego por onde me parece. (1) | Uso o ordenador que cadra e para o que me peta. (0) |
| Creatividade | Interésame bastante o tema, teño curiosidade e pregunto, amplío información buscando en sitios web ou lendo ou vendo vídeos, traslado á miña vida o que aprendín propoñendo ou pensando en melloras na miña contorna. (1) | Interésame bastante o tema, teño curiosidade e pregunto, amplío información buscando en sitios web ou lendo ou vendo vídeos (1) | Interésame algo o tema e doume conta de que o aprendido forma parte da realidade na que vivo (0.5) | Non me interesa moito o tema e non o conecto con nada do que me rodea (0.25) | Nin me enterei de que foi o tema nin me importa (0) |
Licenciado baixo a Licenza Creative Commons Atribución Compartir igual 4.0