1.1 Os catro tipos de formas binarias

Introducción

A forma binaria pódese presentar, fundamentalmente, de dous xeitos:

1. Como unha composición dividida en dúas seccións contrastantes.
   
2. Unha obra con dúas seccións que se repiten, sexa cal sexa o material temático que as conforma. É dicir, que estas seccións poden estar formadas por elementos contrastantes ou similares. Xeralmente, estas dúas seccións están delimitadas por unha dobre barra de repetición.
   
   

Dependendo de se a primeira sección remata ou non en tónica, podemos distinguir dous tipos:

• Forma seccional (termina en tónica da tonalidade principal) ou
• Forma binaria continua (termina na tonalidade da dominante ou noutra tonalidade que non sexa a principal).
  As letras T e t indican a tonalidade principal maior e menor, respectivamente. A letra D indica a tonalidade da dominante, mentres que a letra d indica a tonalidade menor do V grado. O III indica a tonalidade do relativo maior.
  
  

No caso da continua, no canto da modulación á tonalidade da dominante que culmina nunha cadencia auténtica perfecta ao final da primeira sección, o compositor pode substituir este movemento tonal de tónica a dominante por unha semicadencia o (semi) cadencia frixia da tonalidade principal. Esto ocorre normalmente naqueles casos nos que a primera sección é de duración breve.

Durante o Barroco, as formas binarias máis habituais son as que inclúen repeticións   

Estas formas aparecen como movementos de danza na suite instrumental e nas sonatas da camera.

A evolución da forma binaria no Preclasicismo

A forma binaria con repeticións de finais do Barroco experimenta una transformación progresiva ao longo do período preclásico. As catro fases de esta evolución converxen na forma sonata clásica.

• Fase 1) Binaria simétrica 
  Aínda que todo o material poida estar baseado no mesmo elemento motívico do tema principal (letra a), na forma binaria simétrica non soe haber reexposición literal durante a segunda parte, pero si existe relación no material conclusivo, que reaparece ao final da segunda sección na tonalidade da tónica. A lonxitude de ambas partes é similar.
  
  
  A Sonata K1 presenta unha particularidade con respecto ao esquema da imaxe 1_1_4, xa que o material conclusivo non modula á tonalidade secundaria na primeira sección, senón que permanece na tonalidade principal.
  
  partitura 1: Sonata K1 / Esserciso 1 de Domenico Scarlatti
  
  
  
• Fase 2) Binaria asimétrica 
  Ten o mesmo esquema tonal que a simétrica, pero extende a primeira mitade da segunda parte (desenvolvemento) antes de retomar a tónica, agrandando a segunda sección con respecto á binaria simétrica.
  
  
  Esta danza inglesa ten unha peculiaridade con respecto ao esquema da imaxe 1_1_5, xa que no c. 22 da segunda sección prodúcese unha falsa recapitulación do material a.
  
  partitura 2: Suite francesa en si menor BWV 814: Angloise de J. S. Bach
  
  
  
•  Fase 3) Binaria desenvolvida (ou desenvolta)
  Caracterízase porque tanto a tónica como a área secundaria (no tono da dominante, do relativo maior, etc.) son retomadas na segunda metade. Se ben o elemento “a” o fai nun tono secundario e en tratamento secuencial mentres o “b” o fai no tono principal.
  
  
  A sonata K 119 tamén presenta algunhas características adicionais ao esquema da imaxe 1_1_6. O mais salientable é a súa estrutura tonal, xa que, na primeira sección, ao alcanzar a dominante menor (d), no canto de permanecer nela, cambia a modo maior co material conclusivo (D). E na segunda sección, de maneira paralela, o xesto harmónico prodúcese no área da tónica (de t a T). Os seis primeiros compases despregan un arpexio ascendente sobre o acorde de tónica a modo de introdución (i). Por outra banda, tanto o tema A como o B preséntanse como grupos de ideas, indicados con subíndices (a1, a2, b1 e b2). Na primeira sección, o desenvolvemento ou transición incorpora unha idea tématica (t), que logo se reutiliza no desenvolvemento da segunda sección (c. 113). Ademais, o material conclusivo en ámbalas seccións, emprega a segunda das ideas temáticas de A (a2), proporcionando coherencia ao conxunto.
  
  partitura 3: Sonata en Re mayor K 119 / L 41 de Domenico Scarlatti
  
  
  
• Fase 4) Sonata binaria
  Na volta á tónica na segunda parte, reintrodúcese o tema inicial (a), e a parte b da primeira metade tamén se reexpón ao final da segunda. Ao contrario que na binaria desenvolvida, agora ámbolos elementos atópanse na tonalidade principal.
  
  
  A  Sonata en fa menor Wq 62/6 / H 40  é un exemplo atípico de forma sonata binaria, xa que en lugar dun tema b contrastante, reutilízase o tema a na tonalidade secundaria. Este tipo de formas coñécense como monotemáticas.
  
  partitura 4: Sonata en fa menor Wq 62/6 / H 40 de C. P. E. Bach