A dinastía dos Habsburgo ou Austrias, chega ao seu fin por unha serie de adversidades arrastradas desde o inicio da dinastía e que conflúen na persoa de Carlos II de España e no final do século XVII.

Carlos foi o último rei da casa de Austria da Monarquía Hispánica. Subiu ao trono entre 1665 e 1700, tras a morte do seu pai Filipe IV, herdando o trono e as consecuencias da fin do seu reinado. 

A Monarquía Hispánica, en alianza coa Casa de Austria, participou na Guerra dos Trinta Anos, un conflito europeo moi longo e custoso, do que saíu moi prexudicada. En 1648, coa Paz de Westfalia, España recoñeceu a independencia das Provincias Unidas (actual Holanda). Isto foi un golpe para o poder español que perdía un territorio clave no dominio europeo polo que tiña loitado desde o século XVI. 

Paralelamente a eses conflitos, Cataluña e Portugal buscaron a súa independencia da monarquía católica, de xeito xa irreversible a segunda, xunto con todos os territorios de ultramar.

Ademais, produciuse un cambio no equilibrio de poder en Europa, a unión das coroas peninsulares nas persoas de Filipe II, III e IV, desfíxose e agora será Francia o reino dominante europeo. A coroa española perdeu territorios fronte a Francia tras a Paz dos Pireneos, na que se acordou entregar a Francia os territorios do Rosellón, o Conflent, o Vallespir e unha parte da Cerdaña. Estas terras estaban situadas ao norte dos Pireneos e foran ocupadas polo exército francés para apoiar a revolta catalá, que foi custosamente recuperada aínda que mutilada. Desde ese momento, a fronteira entre España e Francia quedou establecida seguindo a liña dos Pireneos.

Xunto con esta herdanza, Carlos, tiña graves problemas de saúde, motivados polo costume da dinastía austríaca de casar entre curmáns. As eivas que o sangue da súa familia arrastraba, provocaron na súa persoa graves dificultades físicas e tamén intelectuais. Non se pensou na súa educación na súa infancia, xa que non estaba destinado ao trono. O herdeiro era o príncipe Baltasar Carlos. A súa morte temperá deixou o poder hispánico en mans de Carlos. Un poder que non quería nin para o que estaba capacitado. Debido aos seus problemas físicos, non tivo fillos, o que provocou un gran problema: quen sería o seguinte rei?

O estudo do período de Carlos II mostra que este monarca da casa dos Habsburgo non foi un mal rei. Aínda que tiña un aspecto pouco agraciado e unha saúde delicada, non era nin incapaz nin preguiceiro; ao contrario, era consciente das súas responsabilidades como gobernante. Só recentemente comezou a cuestionarse a imaxe tradicional difundida polos franceses, que presentaba a España do seu reinado como un país empobrecido, atrasado e en decadencia.
Ao non ter descendencia, Carlos II fixo testamento pouco antes de morrer. Nomeou como herdeiro a Filipe V, neto do rei francés Luís XIV.

As restantes potencias europeas non viron con bos ollos esta decisión. Temían que Francia e España se unisen baixo a mesma dinastía, o que provocaría un desequilibrio de forzas no continente. Isto foi a causa principal que provocou a Guerra de Sucesión Española, entre 1700 e 1714.

Ao fin da Guerra, Filipe V foi recoñecido como rei, pero o novo monarca perdeu os territorios en Europa quedando reducidos os seus dominios á Península, salvo Xibraltar, e os territorios americanos e asiáticos. Dese xeito comezou unha nova etapa: a dinastía dos Borbóns que substituíu aos Austrias, reinando en España ata hoxe, aínda que de xeito intermitente.

Os Decretos de Nova Planta foron un conxunto de leis aprobadas por Filipe V entre 1707 e 1716, tras a súa vitoria na Guerra de Sucesión Española. Estes decretos supuxeron unha profunda transformación política na monarquía hispánica e marcaron o inicio dun modelo de Estado máis centralizado e uniforme.

Durante a Guerra de Sucesión, os territorios da antiga Coroa de Aragón —Aragón, Valencia, Cataluña e Mallorca— apoiaran maioritariamente o arquiduque Carlos de Austria, rival de Filipe V. Cando este último se consolidou como rei, decidiu castigar estes territorios pola súa oposición. Para iso, suprimiu os seus foros, é dicir, os seus privilexios e leis propias, así como as súas institucións políticas tradicionais, como as Cortes e os órganos de goberno.

Ata ese momento, coa dinastía dos Austrias, a monarquía funcionaba como unha “monarquía composta ou sinodal”: cada territorio conservaba as súas leis, costumes e institucións, aínda que todos obedecían o mesmo rei. Cos Decretos de Nova Planta, este modelo desapareceu. Filipe V implantou as leis de Castela en case todo o territorio e reforzou a autoridade real, seguindo o modelo centralista e absolutista francés.

Ademais, reorganizouse a administración do Estado. Creáronse novas institucións, como as capitanías xerais e as audiencias, que dependían directamente do rei. Tamén se estableceu o uso do castelán como lingua da administración, especialmente nos territorios da antiga Coroa de Aragón.

Estas reformas suprimiron os foros e institucións propias dos territorios da antiga Coroa de Aragón, como castigo ó seu apoio ao pretendente Carlos de Austria. Implantouse un sistema administrativo uniforme baseado nas leis de Castela e reforzouse a figura do capitán xeral como representante directo do rei. Deste xeito, pasouse dunha monarquía composta, na que cada territorio conservaba as súas leis, a un Estado máis centralizado e uniforme e a perda de autonomía política para varios territorios, o reforzo do poder absoluto do monarca, pasando dunha monarquía plural e descentralizada a un Estado máis uniforme e centralizado baixo a nova casa reinante.