# A Revolución Francesa

## Glosario

## Deputado/a

Definición:

  Cada un dos membros do parlamento, elixidos/as de xeito democrático en representación da poboación dun territorio ou rexión.

Exemplo:

  Os deputados e deputadas acoden ao parlamento a votar as leis.

## Dispensa

Definición:

  Permiso para non cumprir cunha obriga ou non someterse a determinada norma.

Exemplo:

  A nobreza tiña dispensa para non pagar impostos.

## Execución sumaria

Definición:

  Condena a morte sen xuízo ou sen garantías legais, xudiciais ou de defensa.

Exemplo:

  As execucións sumarias son comúns en períodos de revolución ou en países con gobernos autoritarios.

## Lexislatura

Definición:

  Período de funcionamento dun goberno, cunha duración determinada.

Exemplo:

  Rematou a lexislatura e o goberno convocou eleccións para elixir un novo parlamento.

## República

Definición:

  Forma de estado oposta á monarquía: non hai un rei, senón que a xefatura do estado recae nun presidente elixido de xeito democrático.

Exemplo:

  Coa decapitación de Carlos I, Inglaterra foi brevemente unha república.

# Unha "fake new" como orixe da Revolución Francesa

A Revolución Francesa supuxo a fin dunha época e o nacemento dunha nova. Non é unha forma de falar, é que foi literalmente así: foi un feito tan importante que marca o inicio da fin da Idade Moderna e o inicio da Idade Contemporánea.

E todo comezou cun pobo famento e unha raíña que propuxo como solución que, a falta de pan, comeran brioche. Ou non?

Hai unha lenda ao redor da Revolución Francesa ben coñecida: a raíña María Antonieta, informada de que o pobo de París non tiña pan, dixo "pois que coman brioche. En realidade trátase dun bulo —hoxe algúns dirían unha "fake new"—, xa que foi un invento dos revolucionarios para ridiculizala e mostrar a falla de interese da monarquía polo pobo. Aínda así, a frase fíxose tan famosa que se converteu nun símbolo para mostrar indiferenza.

Podedes pensar en frases famosas que en realidade nunca se pronunciaron?

## Lectura facilitada

A Revolución Francesa foi un cambio moi importante.

Marcóu o final da Idade Moderna
e o inicio da Idade Contemporánea.

A Revolución comezou nun momento de fame e malestar social.

Hai unha frase moi famosa atribuída á raíña María Antonieta:

"Pois que coman brioche".

Segundo a lenda, a raíña dixo esta frase cando soubo que o pobo de París non tiña pan.

Pero, en realidade, esta frase parece ser un bulo.
Hoxe poderiamos chamarlle unha "fake new".

Os revolucionarios empregaron esta historia para ridiculizar a raíña
e para mostrar a falta de interese da monarquía polo pobo.

Aínda así, a frase fíxose moi famosa.

Hoxe úsase como símbolo da indiferenza das persoas poderosas ante os problemas da poboación.

Podedes pensar noutras frases famosas que, en realidade, nunca se pronunciaron?

## Audio

audio/mpeg

# A situación en Francia a mediados do século XVIII

Xa coñecedes o sistema político que rexía en Europa nestes momentos: o Antigo Réxime ou as monarquías absolutas. O rei concentraba todo o poder e gobernaba apoiándose na nobreza, que xunto coa Igrexa posuía a práctica totalidade da terra, e no exército para manter a orde. Tratábase dun sistema piramidal e, en realidade, non era máis que un reflexo da pirámide estamental medieval, cos campesiños, traballadores, mercadores e burgueses ocupando a parte inferior e sostendo co seu traballo e os seus impostos aos estamentos superiores.

Por outra banda, Francia viña de perder os seus territorios americanos trala derrota na Guerra dos Sete Anos, cedéndolle a Inglaterra e a España o que noutros tempos fora a Louisiana -pero isto xa o sabedes-.

Ademais, a Ilustración foi un movemento no que se cuestionou a continuidade do sistema de estamentos, así como a viabilidade do poder absoluto do rei: na Idade Media e no Antigo Réxime, o rei gobernaba por dereito divino, pero todo isto comezou a ser posto en dúbida por filósofos como Montesquieu ou Rousseau.

As constantes guerras, os gastos da monarquía para manter o exército e un nivel de vida extravagante, ademais dunha serie de malas colleitas, fixo que as cousas se precipitaran en 1789. Pero vaiamos por partes.

A raíña María Antonieta era aficionada a xogar ás casiñas, pero en lugar de regalarlle unha casa de bonecas, o seu marido, o rei Luís XVI, decidiu construírlle unha aldea nos xardíns de Versalles. Ademais do pazo, de pazos máis pequenos e duns xardíns enormes, a Aldea da Raíña era unha especie de pequena vila chea de pequenas casiñas, un muíño, un lago artificial e hortas con animais na que María Antonieta e outras damas da corte podían disfrazarse e xogar a ser pastoras. A realidade da vida do campesiñado e do terceiro estado era só unha diversión e un entretemento para a nobreza.

## Lectura facilitada

- O Antigo Réxime mantén o sistema piramidal propio do feudalismo.
- O rei concentra todo o poder do Estado. Este sistema político chámase absolutismo.
- Algúns pensadores da Ilustración cuestionan o sistema político absolutista.
- En Francia o século XVIII (dezaoito) é un período de crises:
  - A derrota na Guerra dos Sete Anos fixo que se perderan os territorios americanos.
  - Unha serie de crises agrarias produciu fames que afectaron ao estamento non privilexiado.

## Audio

audio/mpeg

## Apoio visual

# Unha traxedia anunciada

A finais da década dos anos 80 a situación era tan desesperada e a crise tan evidente que en 1789 o rei Luís XVI, convocou aos Estados Xerais, unha especie de cortes nas que, ademais da nobreza e do clero, tiña representación o Terceiro Estado. Nestes momentos circula unha pequena obra chamada Que é o Terceiro Estado?, na que se identifica o estamento non privilexiado coa nación.

Nos Estados Xerais o Terceiro Estado solicitou que se reuniran todos os representantes nunha mesma sesión, pero a nobreza e o clero non aceptaron. Ademais, as votacións facíanse por estamento, non por deputado, polo que a nobreza e o clero sempre votaban en conxunto, facendo prevalecer as súas decisións. Ante a negación do rei a estas demandas, o Terceiro Estado decide reunirse na chamada Sala do Xogo de Pelota por separado e declararse como Asamblea Nacional. Finalmente, tanto a nobreza como o clero aceptarán as demandas e, opoñéndose ao poder absoluto do rei, a Asamblea Nacional será nomeada como Asamblea Constituínte. O rei, vendo o perigo, concentrou as tropas en París, onde unha milicia popular acabará asaltando o cárcere real, no que a monarquía encerraba os presos políticos. A toma da prisión da Bastilla o 14 de xullo de 1789 é o feito que marca o inicio oficial da Revolución Francesa. O grito dos revolucionarios será "Liberdade, Igualdade e Fraternidade!", que acabará sendo o lema da futura República Francesa.

Imos traballar un momento cunha fonte histórica. A continuación tedes un fragmento da obra Que é o Terceiro Estado?:

Que é unha nación? Un corpo de asociados que viven baixo unha lei común e están representados pola mesma lexislatura.

Non é evidente que a nobreza ten privilexios, dispensas, incluso dereitos separados dos do gran corpo de cidadáns? Por isto mesmo sae da lei común e, por tanto, os seus dereitos civís constitúeno nunha vila aparte dentro da gran nación. Respecto os seus dereitos políticos, tamén os exerce separadamente. [...] É alleo á nación por principio, pois a súa misión non emana do pobo, e polo seu obxecto, pois consiste en defender non o interese xeral, senón o particular.

O Terceiro Estado abrangue todo o que pertence á nación e todo o que non é o Terceiro Estado non pode contemplarse como representante da nación. Que é o Terceiro Estado? Todo.

Cal é a idea principal do texto? Que reclama o autor? Cal é a principal diferenza entre os intereses da nobreza e os do Terceiro Estado?

## Lectura facilitada

- En 1789 (mil setecentos oitenta e nove) Luís XVI (dezaseis) convoca os Estados Xerais.
- O Terceiro Estado solicita que as votacións sexan individuais e non por estamento. A nobreza e o clero néganse.
- Os representantes do Terceiro Estado sepáranse e proclámanse como Asamblea Nacional.
- O clero e a nobreza acaban aceptando e os Estados Xerais pasan a ser Asamblea Nacional Constituínte para elaborar unha constitución.
- O 14 de xullo de 1789 (mil setecentos oitenta e nove) o pobo toma o cárcere da Bastilla, símbolo da represión política da coroa.

## Audio

audio/mpeg

# Os primeiros anos e a Declaración dos Dereitos do Home e do Cidadán

A Asamblea Nacional Constituínte aboliu formalmente o feudalismo e redactou un dos documentos máis importantes da Historia: a Declaración de Dereitos do Home e do Cidadán.

Este documento aseguraba dúas cousas, que rachaban co réxime anterior: a primeira, que os homes nacen e permanecen libres e iguais en dereitos; a segunda, que a fonte da soberanía é a nación, e que ningunha persoa ou corporación poden ter autoridade se non vén da propia nación. Un terceiro punto, moi importante para as futuras sociedades, é a separación dos poderes: se ata o de agora o rei tiña o poder absoluto, a partir deste momento o poder executivo, lexislativo e xudicial estarán en mans de institucións separadas para evitar o absolutismo.

Vendo todas estas reformas e a perda de poder, a familia real decide fuxir de París. De noite e disfrazados, o 20 de xuño de 1791 Luís XVI, María Antonieta e seus fillos saen da cidade, pero en Varennes son recoñecidos, detidos e obrigados a volver á capital. En outubro prodúcese un dos feitos que marcarán os acontecementos posteriores: a marcha sobre Versalles. O motivo foi a celebración dun banquete entre soldados no pazo, coa presenza da familia real. Cando a xente de París se decatou de que se celebrara este banquete mentres eles estaban pasando fame, as mulleres dos mercados decidiron protestar e marchar a Versalles, onde entraron no pazo e por pouco acaban coa vida da familia real. É un episodio que demostra a participación da muller na Revolución dun xeito activo e decidido.

Ese mesmo ano de 1791 promúlgase a Constitución, que o rei xura obrigado. Deste xeito a Asamblea Nacional Constituínte pasa a ser Asamblea Nacional Lexislativa. Unha parte dos deputados defendía o modelo de monarquía constitucional, aínda que Luís XVI non estaba a favor das reformas revolucionarias, mentres que outra, máis radical, propoñía a abolición da monarquía e a implantación do modelo republicano. O líder desta facción era Maximilien Robespierre.

## Lectura facilitada

- A Declaración dos Dereitos do Home e do Cidadán é un documento que racha co Antigo Réxime:
  - Declara a liberdade e a igualdade de dereitos.
  - Establece que a soberanía recae na nación, non no monarca.
  - Establece a separación de poderes para evitar o absolutismo.
- En 1791 (mil setecentos noventa e un) a familia real foxe de París a Varennes, pero é recoñecida e obrigada a volver a París.
- O rei é obrigado a xurar a Constitución. A Asamblea Nacional Constituínte pasa a ser Asamblea Nacional Lexislativa.

## Audio

audio/mpeg

# 1792-1793: rodan cabezas

En setembro de 1792 os revolucionarios máis radicais, liderados por Danton, asaltan prisións e acaban coa vida de numerosos nobres e cregos que foran encadeados polo seu apoio a monarquía. Serán os coñecidos como masacres de setembro. Ese mes tamén se proclamou a República como forma do estado, rematando así coa monarquía. Por outra banda, o espírito revolucionario levou á Asamblea Nacional a declararlle a guerra a Prusia e Austria, o que foi un desastre: a revolución non prendeu neses territorios e, de súpeto, Francia estaba soa e en guerra con dúas potencias europeas.

Mentres todo isto ocorría, a familia real estaba presa. A Asamblea decidiu xulgar a Luís XVI en decembro de 1792 e en xaneiro de 1793 foi condenado a morte. O día 21 dese mes, foi decapitado. Se hai un instrumento que se asocia sempre coa Revolución Francesa é a guillotina. Este invento foi unha creación de Joseph-Ignace Guillotin —de aí o seu nome—, un médico que buscaba crear un método para aplicar a pena de morte de xeito rápido, indoloro e buscando o menor sufrimento das persoas axustizadas. Despois da Revolución Francesa estenderase por todo o mundo como método de execución. Se a execución de Luís XVI foi un momento decisivo, a da súa viúva, María Antonieta, será un dos exemplos das atrocidades cometidas durante a Revolución: o 26 de outubro dese mesmo ano a raíña era conducida á Praza da Concordia e alí, na mesma guillotina na que fora decapitado o seu marido, era axustizada.

Outra cabeza que rodou foi a do calendario. A recentemente nada República consideraba que os nomes dos meses tiñan connotacións relixiosas, e a Asamblea decidiu cambiárllelo nome por outros relacionados cos fenómenos naturais, buscando a neutralidade. Este calendario estivo en vigor ata 1806, cando Napoleón decidiu deixar de usalo.

A mediados deste ano a rivalidade entre faccións revolucionarias levará a un período escuro no que se sucederán numerosas execucións e onde a sospeita de apoiar a monarquía ou o bando contrario era suficiente para ser condenado. Comeza o período denominado O Terror.

dedicoulle as súas últimas palabras ao seu verdugo, Henri Sanson, cando lle pisou o pé: "Perdóeme, señor. Non o fixen querendo" ("Pardonnez-moi, monsieur. Je ne l'ai pas fait exprès").

## Lectura facilitada

- En setembro de 1792 (mil setecentos noventa e dous) proclámase a República como forma de goberno.
- En decembro comeza o xuízo contra Luís XVI (dezaseis) por traizón. O 27 de xaneiro de 1793 (mil setecentos noventa e tres) é declarado culpable e é guillotinado.
- En outubro é axustizada María Antonieta.
- Comeza o período coñecido como O Terror, baixo o liderado de Robespierre.

## Audio

audio/mpeg

# 1793-1794: O Terror

O nome xa o di todo: este ano será un período de morte desatada. A Asamblea creou un Comité de Salvación Pública e promulgou unha Lei de Sospeitosos. Esta institución, liderada por Robespierre e apoiada pola nova lei, meteu na cadea moitísima xente que despois foi axustizada. Aínda que non hai datos absolutos, calcúlase que a guillotina baixou máis de 35.000 veces, e que máis do 80 % das vítimas foron membros do Terceiro Estado, non da nobreza nin do clero.

Este período de execucións sumarias acabaría coa detención dos propios líderes, Danton e Robespierre, que serían finalmente guillotinados, e co asasinato de Marat, que defendeu o goberno do Terror, por parte de Charlotte Corday.

## Lectura facilitada

- O goberno establece o Comité de Salvación da República e apróbase a Lei de sospeitosos.
- Estes dous factores posibilitan numerosas execucións sen a garantía dun xuízo xusto.
- Finalmente O Terror remata co axustizamento de Robespierre e outros líderes radicais.

## Audio

audio/mpeg

# Buscando a "estabilidade": o golpe de estado do 18 do brumario

Despois do período do Terror e da execución dos seus líderes, estableceuse un período de República conservadora, tentando estabilizar unha situación política e social moi complicada. En 1795, promúlgase unha nova Constitución que separa o goberno en dúas cámaras: o Consello de Anciáns e o Consello dos Cincocentos. O poder executivo quedaba en mans dun Directorio de cinco membros elixidos entre aqueles deputados que formaban parte do Consello de Anciáns, renovándose un deles de xeito anual.

Durante este período destacará no exército unha figura que terá unha importancia fundamental en toda Europa: Napoleón Bonaparte. Este xeneral acadou importantes vitorias que lle proporcionaron o apoio e a simpatía do exército, algo fundamental á hora de desenvolver un golpe de estado en 1799, comezando así o período do Consulado e rematando este período que foi a Revolución Francesa.

Para o seu golpe de estado, Napoleón contou co apoio dun membro do Directorio, Sieyès, e co do seu propio irmán, Lucien Bonaparte, que era o presidente do Consello dos Cincocentos. O golpe de estado sería o 18 do mes brumario (9 de novembro), unha data que marcará o ascenso ao poder absoluto de Napoleón.

## Lectura facilitada

- Para buscar unha estabilidade, despois dos momentos máis convulsos da Revolución, establécese o Directorio.
  - O Parlamento estará formado por dúas cámaras: o Consello de Anciáns e o Consello dos Cincocentos.
  - O poder executivo o exercerá un Directorio formado por cinco membros do Consello de Anciáns que deben rotar anualmente.
- Este período rematará co golpe de estado de Napoleón Bonaparte no 1799 (mil setecentos noventa e nove).

## Audio

audio/mpeg

# 1799-1804: Un momentiño de paz

Tralo golpe de estado do 18 do brumario de 1799 Napoleón instaurou un Consulado, rematando así co Directorio. O novo sistema compoñíase ademais por un Senado, con membros vitalicios, e un Tribunado, con membros electos. Napoleón estaba seguindo en certa maneira o modelo romano, no que dous cónsules ostentaban o poder executivo e recaía no Senado o traballo de manter a constitucionalidade.

Neste caso o Consulado estaba formado por tres cónsules, sendo o máis importante o Primeiro Cónsul, que exercía o poder real, mentres que os outros dous eran cargos simbólicos. Napoleón, obviamente, nomeouse primeiro cónsul. De momento mantíñase a forma republicana, e durante cinco anos pacificouse a situación en Europa, especialmente no que se refire ás guerras que Francia mantiña con Austria e Prusia. Pero esta situación non había durar moito tempo.

## Lectura facilitada

- Tralo golpe de estado, Napoleón acaba co Directorio.
- Establece un novo sistema: o Consulado.
- O poder o exercen tres cónsules apoiados por un sistema bicameral.
- As dúas cámaras son o Senado e o Tribunado.

## Audio

audio/mpeg

# O Imperio

En 1803 Ludwig van Beethoven estaba compoñendo a súa terceira sinfonía. Tratábase dunha obra de grande duración, para unha grande orquestra, e cun marcado ton heroico. O compositor pensaba dedicarlla á Napoleón Bonaparte, todo un símbolo da loita contra o Antigo Réxime e, naquel momento, primeiro cónsul da República Francesa. Pero en 1804 Napoleón, que non se conformaba cun cargo como o de cónsul, decidiu coroarse emperador, converténdose así en todo aquilo contra o que loitaran os revolucionarios nos anos anteriores. Beethoven, decepcionado co xeneral, borrou o seu nome da portada da partitura orixinal con tanta rabia que deixou un burato onde antes poñía "Napoleón".

Esta pequena historia serve para darnos de conta da enorme importancia de Napoleón, non só en Francia, senón en toda Europa, durante eses primeiros anos, posteriores á Revolución Francesa.

A coroación imperial de Napoleón tivo lugar na catedral de Notre Dame de París o 2 de decembro de 1804, en presenza do papa Pío VII. Tradicionalmente era o papa o que poñía a coroa imperial sobre a cabeza do emperador, pero Napoleón pensaba que este xesto mostraba a submisión do emperador ante a Igrexa así que, diante do papa, colleu a coroa e púxoa el mesmo sobre a súa cabeza, e a continuación coroou a súa muller, Xosefina, como emperatriz.

Comezará entón un novo período da Historia de Francia: o Imperio napoleónico. Durante este período Francia volverá aos constantes enfrontamentos militares co resto das potencias europeas, anexionando territorios e reinos que Napoleón distribúe entre os seus familiares e colaboradores: o seu irmán Xosé será rei de España, o seu irmán Luis rei de Holanda, o seu fillo Napoleón será proclamado Rei de Roma ao nacer...

En 1812 practicamente toda Europa estaba baixo o dominio de Napoleón, incluída España. Pero iso xa o veremos no seguinte apartado.

Preme aquí para ver unha curiosidade relacionada coa invasión napoleónica, Galicia, e os nomes dos cans!

## Lectura facilitada

- En 1804 (mil oitocentos catro) Napoleón coroase emperador de Francia: remata a República.
- Napoleón emprende unha serie de guerras nas que anexiona os principais reinos de Europa ao imperio francés.
- Reparte títulos entre os seus familiares e colaboradores, substituíndo as dinastías reinantes.

## Audio

audio/mpeg

# Revisa a cronoloxía

Nesta liña do tempo tes os principais fitos da Revolución Francesa. Como podedes ver, foron poucos anos, pero moi intensos.

## 1788

### 8 de agosto: Convocatoria dos Estados Xerais

Ante as numerosas crises, o rei Luís XVI convoca os Estados Xerais con representación do clero, a nobreza e o Terceiro Estado.

## 1789

### 16 de xuño: Asamblea Nacional

O Terceiro Estado reúnese por separado e proclámase como Asamblea Nacional.

### 14 de xullo: Toma da Bastilla

Membros do Terceiro Estado asaltan a prisión da Bastilla, onde se atopaban os presos políticos da monarquía.

### 4 de agosto: Abolición do feudalismo

A Asamblea Nacional Constituínte proclama a abolición do sistema feudal, poñendo fin a un modelo absolutista de orixe medieval.

### 26 de agosto: Dereitos do Home e do Cidadán

A Asamblea Nacional Constituínte publica os Dereitos do Home e do Cidadán, que sosteñen que os dereitos pertencen polo mero feito de nacer, independentemente do estamento ao que se pertenza.

## 1791

### 20 e 21 de xuño: Fuga de Varennes

Ante a perda de poder e os avances da Asamblea Nacional Constituínte, a familia real decide fuxir de París. Os seus membros son recoñecidos e capturados en Varennes e obrigados a volver á capital.

### 14 de setembro: O rei xura a Constitución

Luís XVI xura a Constitución, poñendo fin ao traballo da Asamblea Nacional Constituínte, que pasa a ser Asamblea Nacional Lexislativa.

## 1792

### Abril - Agosto: Guerra con Austria e Prusia

A Asamblea Nacional Lexislativa declara a guerra a Austria e Prusia, procurando a fin do Antigo Réxime neses territorios a difusión dos valores da Revolución.

### 2-5 de setembro: Masacres de setembro

Unha turba revolucionaria asalta numerosas cadeas e asasina a membros da nobreza e do clero que estaban presos polo seu apoio a monarquía.

### 3 de decembro: Xuízo a Luís XVI

O rei é xulgado por delitos contra a nación. Comeza o xuízo o día 3 de decembro, e prolongarase por máis dun mes.

## 1793

### 21 de xaneiro: Luís XVI é guillotinado

O rei, declarado culpable, é axustizado o día 21 de xaneiro na Praza da Concordia.

### Xuño: O Terror

Comeza un período de goberno liderado por Maximilien Robespierre denominado como "O Terror". A creación do Comité de Salvación Pública e a Lei de sospeitosos permiten as execucións sumarias e o encadeamento sen xuízo.

### 16 de outubro: execución de María Antonieta

A raíña María Antonieta é declarada culpable de traizón e é decapitada na mesma guillotina na que fora axustizado o seu marido, o rei Luís XVI.

## 1794

### 28 de xullo: Caída de Robespierre

Maximilien Robespierre é acusado de tiranía e el mesmo é guillotinado. Antes fora Danton, e Marat será asasinado por Charlotte Corday. Os líderes radicais da Revolución caen.

## 1795

### 22 de agosto: Unha nova Constitución

A Constitución do ano III establece a separación do goberno en dúas cámaras: O Consello dos Cincocentos e o Consello dos Anciáns. O poder executivo quedaba en mans dun Directorio formado por cinco membros que debían rotar.

## 1799

### 9 de novembro: Golpe de estado do 18 de brumario de Napoleón e institución do Consulado

O xeneral Napoleón Bonaparte irrompe no Consello dos Cincocentos e dá un golpe de estado apoiado polo exército. Remata o Directorio e comeza o Consulado.

## 1804

### 2 de decembro: Coroación imperial

Napoleón Bonaparte coróase a si mesmo como emperador dos franceses na catedral de Notre Dame de París. Remata a I República e comeza o I Imperio Francés.

## Audio

audio/mpeg

Licenciado baixo a Licenza Creative Commons Atribución Non-comercial Compartir igual 4.0

Feito con eXeLearning (Nova xanela)