# Unha reforma profunda!

## Glosario

## Alianzas

Definición:

  Acordos entre dous ou máis países para colaborar e defender intereses comúns.

Exemplo:

  España e Francia estableceron alianzas para facer fronte a Gran Bretaña.

## Diplomacia

Definición:

  Conxunto de relacións e negociacións que mantén un Estado con outros países.

Exemplo:

  A diplomacia española buscou mellorar a posición internacional da monarquía.

## Intendencias

Definición:

  Divisións administrativas do territorio gobernadas por intendentes nomeados polo rei.

Exemplo:

  Coas intendencias pretendíase administrar mellor o territorio e controlar os recursos.

## Manufacturas

Definición:

  Produtos elaborados a man ou en talleres antes do desenvolvemento da grande industria.

Exemplo:

  Carlos III impulsou manufacturas para favorecer a economía do reino.

## Neutralidade

Definición:

  Política dun Estado que decide non participar nun conflito entre outros países.

Exemplo:

  Fernando VI mantivo unha política de neutralidade para centrarse nas reformas internas.

## Papado

Definición:

  Institución dirixida polo Papa, máxima autoridade da Igrexa católica.

Exemplo:

  O rei intentou limitar o poder do papado nos asuntos relixiosos do reino.

# De rei en rei

Durante os reinados de Filipe V, Fernando VI e Carlos III impulsáronse reformas administrativas, económicas e educativas inspiradas no despotismo ilustrado. O obxectivo era fortalecer o poder real e mellorar o benestar dos súbditos sen modificar a estrutura estamental da sociedade. Era cambiar as cousas para que nada cambie.

➜
➜

## Lectura facilitada

Filipe V (quinto), Fernando VI (sexto) e Carlos III (terceiro) fixeron reformas inspiradas no despotismo ilustrado.

## Audio

audio/mpeg

# Filipe V

A pesar de concentrar un enorme poder como monarca absoluto, Filipe V caracterizouse por un temperamento inestable e unha personalidade influenciable. Nos últimos anos do seu reinado estivo especialmente condicionado pola súa segunda esposa, Isabel de Farnese, quen desenvolveu un papel moi relevante na orientación da política exterior española. A raíña buscaba asegurar territorios italianos para os seus fillos, o que marcou boa parte das decisións diplomáticas e militares da época.

A política exterior:

Filipe V centrouse fundamentalmente en dous grandes obxectivos.

- Recuperar os territorios europeos que España perdera tras a Guerra de Sucesión Española e que quedaron definitivamente cedidos nos tratados de Utrecht (1713) e Rastatt (1714). Estes acordos supuxeron a perda de posesións como Flandres, Milán, Nápoles ou Sicilia, así como Xibraltar e Menorca, que pasaron ao control británico. A monarquía borbónica consideraba estas perdas unha diminución do prestixio internacional de España.
- Manter e defender o extenso imperio colonial americano, para iso España aliouse con Francia a través dos chamados Pactos de Familia. Estas alianzas baseábanse nos vínculos dinásticos entre as dúas monarquías borbónicas e pretendían facer fronte común contra Gran Bretaña. Asináronse tres pactos: dous durante o reinado de Filipe V (en 1733 e 1743) e un terceiro no reinado de Carlos III de España en 1761. Grazas a estas alianzas, España participou en distintos conflitos europeos co obxectivo de reforzar a súa posición internacional e recuperar influencia.

Na política interior:

- Implántanse os Decretos de Nova Planta, que eliminaron as leis e institucións propias da Coroa de Aragón e reforzaron a centralización do poder.
- Divídese o territorio en intendencias e capitanías xerais.
- Modernízase o exército coa fundación de academias militares e a construción de novos barcos.
- Introdúcese a Lei Sálica, en 1713 e que daba preferencia aos varóns na liña sucesoria.

## Lectura facilitada

Filipe V e o seu reinado

Filipe V (quinto) de España tiña moito poder como monarca absoluto.
Tiña un carácter inestable e influenciable.

Nos últimos anos do seu reinado, a súa segunda esposa, Isabel de Farnese, tivo moita influencia sobre a política española.
Ela quería asegurar territorios italianos para os seus fillos, e isto marcou moitas decisións diplomáticas e militares.

- Política exterior
  Filipe V (quinto) tiña dous grandes obxectivos:
  - Recuperar territorios europeos perdidos
    tras a Guerra de Sucesión Española.
    - Nos tratados de Utrecht e Rastatt cedeuse Flandres, Milán, Nápoles e Sicilia.
    - Xibraltar e Menorca pasaron a Gran Bretaña.
    - Estas perdas reducían o prestixio internacional de España.
  - Manter e defender o imperio colonial americano.
    - España aliouse con Francia nos Pactos de Familia.
    - Estes pactos aproveitaban o parentesco entre os Borbóns de España e Francia.
    - España participou en conflitos europeos para reforzar a súa posición e recuperar influencia.
    - Durante o reinado de Filipe V (quinto) asináronse dous pactos
      e un terceiro durante o reinado de Carlos III (terceiro) de España.
  - Implantou os Decretos de Nova Planta, que concentraron o poder no rei.

## Audio

audio/mpeg

# Fernando VI

O reinado de Fernando VI de España (1746-1759) caracterizouse por ser unha etapa de estabilidade e paz exterior. Fernando VI apostou por unha política de neutralidade que permitiu dedicar máis recursos e atención ás reformas internas do Estado iniciadas polo seu pai, Filipe V.

Continúa coa política do regalismo, é dicir, coa defensa da autoridade do monarca fronte ao poder do papado nos asuntos relixiosos. O regalismo pretendía reforzar o control da Coroa sobre a Igrexa en España, limitando a influencia do Papa e afirmando o dereito do rei a intervir en cuestións eclesiásticas, como o nomeamento de cargos ou a administración de bens.

Un dos feitos máis destacados desta etapa foi a elaboración dun amplo estudo estatístico coñecido como Catastro de Ensenada, impulsado polo marqués da Ensenada. Consistiu nun detallado rexistro da poboación, das propiedades e das riquezas da Coroa de Castela. O seu principal obxectivo era reformar o sistema fiscal, substituíndo a complexa variedade de impostos existentes por unha única contribución proporcional á riqueza de cada territorio, como xa ocorría na Coroa de Aragón. Isto supuxo un importante avance na modernización administrativa e no coñecemento da realidade económica do reino.

## Lectura facilitada

Fernando VI e o seu reinado (1746-1759)

Fernando VI (sexto) de España gobernou nun período de estabilidade e paz exterior.
Apostou por unha política de neutralidade, evitando conflitos con outros países.
Isto permitiu dedicar máis atención e recursos ás reformas internas iniciadas polo seu pai, Filipe V (quinto) de España.

- Regalismo
  Fernando VI (sexto) continuou coa política do regalismo:
  - Defendía a autoridade do rei fronte ao Papa en asuntos relixiosos.
  - O obxectivo era controlar a Igrexa en España, limitando a influencia do Papa.
  - O rei podía intervir en cuestións eclesiásticas, como:
    - Nomear cargos da Igrexa.
    - Administrar os bens da Igrexa.
- Catastro de Ensenada
  Un dos logros máis importantes do seu reinado foi o Catastro de Ensenada:
  - Foi un rexistro detallado da poboación, propiedades e riquezas da Coroa de Castela.
  - O seu obxectivo era reformar o sistema fiscal:
    - Substituír moitos impostos por unha única contribución proporcional á riqueza.
    - Cada territorio pagaba segundo os seus recursos.
    - Este estudo foi un avance importante na modernización administrativa e no coñecemento da economía do reino.

## Audio

audio/mpeg

# Carlos III

En 1759 accedeu ao trono español Carlos III de España que gobernaba en Italia como rei de Nápoles e Sicilia desde 1734. A súa experiencia política previa influíu notablemente no seu estilo de goberno en España. Carlos III é considerado o máximo representante do despotismo ilustrado na monarquía española, xa que impulsou reformas destinadas a modernizar o país e mellorar a economía, a administración e as condicións de vida da poboación, aínda que sen renunciar ao poder absoluto do rei.

Rodeouse dun grupo de ministros reformistas e ilustrados, entre os que destacaron o marqués de Esquilache, Campomanes, Floridablanca e Aranda. Estes colaboradores promoveron cambios en diversos ámbitos: fomentaron a agricultura, impulsaron o comercio, favoreceron a creación de manufacturas e apoiaron iniciativas culturais como as Sociedades Económicas de Amigos do País. Tamén intentaron reducir o poder da Igrexa e modernizar a educación. Algunhas destas reformas provocaron oposición, como ocorreu co Motín de Esquilache (1766), que amosou o malestar popular ante determinadas medidas.

No ámbito internacional, Carlos III mantivo como obxectivos principais recuperar o prestixio perdido por España tras a Guerra de Sucesión e os tratados de Utrecht, así como defender e reorganizar o imperio americano fronte á crecente ameaza británica. Para iso, reforzou a alianza con Francia mediante a sinatura do Terceiro Pacto de Familia en 1761. Esta alianza levou a España a participar en conflitos contra Gran Bretaña, principal potencia naval da época.

Aínda que inicialmente España sufriu derrotas, finalmente conseguiu recuperar Menorca, no Tratado de París de 1783, que puxo fin á guerra relacionada coa independencia dos Estados Unidos. Ademais, durante o seu reinado reorganizouse a administración colonial americana para facer máis eficaz a recadación de impostos e o control político.

## Lectura facilitada

Carlos III de España (1759-1788)
En 1759 (mil setecentos cincuenta e nove) subiu ao trono Carlos III (terceiro) de España
pola alianza con Francia co Terceiro Pacto de Familia (1761, mil setecentos sesenta e un).

- España participou en conflitos contra Gran Bretaña.
- Resultados:
  - Inicialmente houbo derrotas.
  - Menorca foi recuperada no Tratado de París, tras a guerra da independencia dos Estados Unidos.
  - Reorganizouse a administración colonial americana
    para facer máis eficaz a recadación de impostos e o control político.

## Audio

audio/mpeg

# Real ou non?

Segundo o que acabas de ler, responde as seguintes cuestións seleccionando a resposta verdadeira.

# Pregunta 1

Carlos II xa gobernara anteriormente en Italia como rei de Nápoles e Sicilia desde 1734.

Verdadeiro Falso

# Retroalimentación

Falso

O monarca é Carlos III!

# Pregunta 2

O Despotismo ilustrado son unha serie de reformas destinadas a modernizar o país e mellorar a economía, a administración e as condicións de vida da poboación, aínda que sen renunciar ao poder absoluto do rei.

Verdadeiro Falso

# Retroalimentación

Verdadeiro

# Pregunta 3

O reinado de Fernando VI de España (1746-1759) caracterizouse por ser unha etapa de estabilidade e paz exterior.

Verdadeiro Falso

# Retroalimentación

Verdadeiro

# Pregunta 4

Filipe V asina os tratados de Utrecht (1713) e Rastatt (1174), que supuxeron a perda de posesións como Flandres, Milán, Nápoles ou Sicilia, así como Xibraltar e Menorca, que pasaron ao control francés.

Verdadeiro Falso

# Retroalimentación

Falso

Xibraltar e Menorca pasan a control británico.

# Pregunta 5

España aliouse con Francia a través dos chamados Pactos de Familia. Estas alianzas baseábanse nos vínculos dinásticos entre as dúas monarquías borbónicas e pretendían facer fronte común contra Gran Bretaña.

Verdadeiro Falso

# Retroalimentación

Verdadeiro

# A Lei Sálica

A Lei Sálica foi un principio xurídico de orixe francés que prohibía que unha muller herdase o trono. Segundo esta lei, a sucesión real debía seguir exclusivamente a liña masculina.

## Lectura facilitada

A Lei Sálica foi un principio xurídico de orixe francesa.

Prohibía que unha muller herdase o trono.

Segundo esta lei, a sucesión real debía seguir só a liña masculina.

## Audio

audio/mpeg

## Introdución en España

En España, a Lei Sálica foi introducida por Filipe V, o primeiro Borbón español, coa aprobación de diversos decretos nos primeiros anos do seu reinado (1700-1713). O obxectivo era garantir que o trono pasase sempre a descendentes masculinos da súa liña familiar.

## Lectura facilitada

En España, a Lei Sálica aprobouse nos primeiros anos do reinado
de Filipe V (quinto), o primeiro rei da dinastía dos Borbóns.

O seu obxectivo era que o trono pasase sempre aos descendentes masculinos da familia real.

## Audio

audio/mpeg

Repasa unha árbore xenealóxica dos Borbóns en España, investiga en quen recaería o trono de non terse introducido esta lei.

Está vixente hoxe en día?

## Lectura facilitada

A Lei Sálica era unha norma que viña de Francia.
Esta norma dicía que as mulleres non podían herdar o trono.
Por iso, a Coroa pasaba sempre aos homes da familia real.

Introdución en España
Filipe V (quinto), o primeiro rei Borbón de España, aprobou a Lei Sálica.
Esta lei impedía que as mulleres puidesen ser raíñas.
Así, o trono pasaba sempre aos homes da familia real.

Repasa unha árbore xenealóxica dos Borbóns en España,
investiga en quen recaería o trono de non terse introducido esta lei.

Está vixente hoxe en día?

## Audio

audio/mpeg

Licenciado baixo a Licenza Creative Commons Atribución Non-comercial Compartir igual 4.0

Feito con eXeLearning (Nova xanela)