Pensar, gobernar e crear: a Ilustración e o Século das Luces
3.1. A Ilustración: a luz do coñecemento
Glosario
Fanatismo
Definición:
Defensa apaixonada e cega de certas crenzas ou opinións sen tolerar as dos demais.
Exemplo:
Un grupo de fanáticos relixiosos interrompeu a conferencia científica.
Superstición
Definición:
Sentimento á marxe da razón, polo que se cre que certas cousas ou signos teñen misteriosamente boas ou malas consecuencias.
Exemplo:
Pensas que terás mala sorte no exame porque se che cruzou un gato negro pola mañá? Iso é unha superstición!
Que é a Ilustración?
A Ilustración foi un movemento cultural, intelectual e político que se desenvolveu en Europa ao longo do século XVIII, coñecido tamén como o Século das Luces. Recibe este nome porque defendía que a razón era a “luz” capaz de iluminar a sociedade e acabar coa ignorancia, a superstición e o fanatismo.
A Ilustración non xurdiu de maneira repentina. Ten as súas raíces nos cambios científicos e intelectuais do século XVII, especialmente na chamada Revolución Científica, representada por figuras como Isaac Newton ou Galileo Galilei. Estes científicos demostraron que o mundo podía explicarse mediante leis racionais e observación, sen recorrer á explicación relixiosa.
O centro principal da Ilustración foi Francia, mais as súas ideas espalláronse por Inglaterra, Alemaña, España e outras zonas de Europa e América.
Lectura facilitada
A Ilustración foi un movemento cultural do século XVIII (dezaoito). Tamén se chama Século das Luces.
Defendía a razón. A razón axuda a entender o mundo. Con ela pódese combater a ignorancia e as falsas crenzas.
Este movemento non apareceu de golpe. Comezou no século XVII (dezasete). Nese tempo houbo importantes avances científicos.
Algúns científicos demostraron que o mundo se pode explicar con leis e coa observación.
A Ilustración comezou sobre todo en Francia. Despois espallouse por outros países de Europa e tamén por América.
Audio
Principais características da Ilustración
A Ilustración non foi só unha corrente filosófica, foi unha nova maneira de entender o mundo e a sociedade.
As características fundamentais da Ilustración foron:
Confianza na razón
A razón humana considérase a ferramenta principal para coñecer a realidade e mellorar a sociedade. Fronte á tradición e á autoridade, a Ilustración propón pensar de maneira crítica.
Defensa do progreso
As persoas ilustradas crían que a humanidade podía avanzar cara a unha sociedade máis xusta e feliz grazas ao coñecemento, á educación e ás reformas políticas.
Crítica ao Antigo Réxime
Cuestionaron:
O poder absoluto dos reis e das raíñas
Os privilexios da nobreza e do clero
A intolerancia relixiosa
Non todas as persoas ilustradas defendían a democracia, pero si limitacións ao poder real e maior participación social
Importancia da educación
A educación considerábase esencial para formar cidadanía crítica. Por iso impulsaron proxectos como a Enciclopedia, dirixida por Denis Diderot e Jean le Rond d'Alembert, que pretendía recoller todo o saber da época.
Lectura facilitada
A Ilustración foi unha nova forma de ver o mundo e a sociedade.
As súas ideas principais son:
Uso da razón A razón é moi importante. As persoas deben pensar por si mesmas.
Idea de progreso As persoas crían que o mundo podía mellorar. Pensaban nunha sociedade máis xusta e feliz. Para iso son importantes o coñecemento e a educación.
Crítica ao poder Criticaron o poder dos reis e das raíñas. Tamén criticaron os privilexios da nobreza e do clero. E a falta de liberdade relixiosa.
Non todas as persoas querían democracia.
Importancia da educación A educación é fundamental. Axuda a pensar de forma crítica.
Fixéronse obras para recoller o saber. Un exemplo é a Enciclopedia.
Audio
Principais pensadores e ideas
Entre os ideólogos máis importantes destacan tres figuras fundamentais:
Montesquieu
Ideas fundamentais:
Defendeu a separación de poderes:
Poder lexislativo (facer as leis)
Poder executivo (aplicalas)
Poder xudicial (xulgar o seu cumprimento)
Segundo Montesquieu, cando todos os poderes están na mesma persoa (como no absolutismo), existe risco de tiranía. A separación garante equilibrio e liberdade.
Tamén analizou como o clima, a economía ou as tradicións inflúen nas leis, o que supuxo unha visión moderna da política.
Obra principal: O espírito das leis (1748).
Voltaire
Non foi un filósofo sistemático, senón un escritor moi combativo.
As súas ideas principais foron:
Defensa radical da liberdade de pensamento e expresión
Crítica á intolerancia relixiosa e ao fanatismo
Defensa dunha monarquía reformada por unha persoa monarca ilustrada (non era partidario da democracia)
Voltaire confiaba nun “déspota ilustrado”: unha persoa monarca con formación racional que gobernase para mellorar a vida do pobo, pero sen renunciar ao poder
Rousseau
É un dos pensadores máis influentes e tamén máis complexos.
A súas ideas fundamentais foron:
A soberanía reside no pobo, non no rei ou na raíña
A sociedade baséase nun contrato social: as persoas aceptan normas comúns para vivir en comunidade
A lei debe expresar a vontade xeral, é dicir, o interese común
A diferenza de Voltaire, Rousseau tiña unha visión máis democrática e defendía maior participación política. Porén, tamén tiña contradicións: en obras como Emilio, defendía unha educación diferente para as mulleres, limitando o seu papel ao ámbito doméstico.
As súas ideas influíron profundamente na Revolución Francesa.
Lectura facilitada
Pensadores da Ilustración:
Montesquieu
Defendeu a separación de poderes:
Facer leis.
Aplicar leis.
Xulgar.
Isto evita abusos de poder. Axuda a garantir a liberdade.
Voltaire
Defendeu a liberdade de expresión.
Criticou a intolerancia relixiosa.
Prefería unha monarquía con reformas.
Rousseau
O poder pertence ao pobo.
A sociedade baséase nun acordo común.
A lei debe buscar o ben de todas as persoas.
Audio
Fuga de palabras ilustradas
Le o parágrafo seguinte e completa coas palabras que faltan.