O territorio: do éxodo rural á concentración urbana

Glosario

Área metropolitana

Conxunto de edificios

Definición:: Territorio formado por unha cidade principal e os concellos próximos que están moi conectados con ela por traballo, estudos, servizos e transportes.
Exemplo:: A área metropolitana da Coruña medra cada ano porque moitas persoas viven en concellos próximos pero traballan ou estudan na cidade.

Comarca

Definición:: Territorio formado por varios concellos próximos que comparten características naturais, económicas ou culturais.
Exemplo:: A comarca do Salnés destaca polo produción de viño e o turismo.

Éxodo rural

Definición:: Marcha masiva de persoas do campo ás cidades en busca de traballo e servizos.
Exemplo:: O éxodo rural en Galicia durante o século XX provocou que moitas aldeas quedasen case baleiras.

Mosaico agrario

Definición:: Paisaxe formada pola combinación de diferentes usos do solo no rural, como leiras de cultivo, prados, hortas, viñedos, zonas de monte, todo disposto en pequenas parcelas variadas.
Exemplo:: En moitas zonas rurais galegas o mosaico agrario está desaparecendo porque se abandonan as terras de cultivo.

Da aldea á cidade

7 de cada 10 galegos e galegas viven na cidade — *7 de cada 10*

Durante o século XX produciuse en Galicia un gran éxodo rural (migración masiva do campo ás cidades), motivado pola busca de emprego e servizos básicos. Como resultado, máis do 70 % da poboación galega vive hoxe en zonas urbanas e costeiras, mentres que moitas comarcas do interior teñen densidades inferiores a 30 hab./km², o que indica unha ocupación moi baixa do territorio.

En España ocorreu un proceso similar: a poboación concéntrase nas áreas metropolitanas (Madrid, Barcelona, Valencia, Sevilla), que reúnen a maior parte das oportunidades laborais, mentres o interior experimenta despoboamento e envellecemento. Isto supón a redución de servizos, o peche de escolas e comercios e unha menor dinamización social e económica.

Lectura facilitada

Durante o século XX, moita xente deixou o campo e foi vivir ás cidades.
Buscaban traballo e servizos básicos.

Hoxe, máis do 70 % da poboación galega vive en cidades e zonas da costa.
O interior ten pouca xente e pouca actividade.

En España pasou algo parecido.
A xente concéntrase nas grandes cidades como Madrid, Barcelona ou Valencia.
O interior queda con menos servizos, escolas e comercios.

Audio

Apoio visual

Esquema da aldea á cidade

A pegada humana e a protección do medio

Os cambios demográficos e a expansión das cidades deixan unha pegada clara no medio natural. O abandono de terras agrícolas e do monte provoca:

Maior risco de incendios
Perda de mosaico agrario
Desaparición de patrimonio cultural asociado ás aldeas

Nas zonas urbanas, pola contra, o crecemento da poboación aumenta o consumo de solo, a contaminación e a presión sobre recursos e infraestruturas.

Por iso, a ordenación do territorio (forma de planificar que usos se lle dá a cada espazo) é fundamental para equilibrar desenvolvemento e sostibilidade: recuperar espazos públicos, mellorar o acceso a servizos no rural, conservar áreas naturais e promover un uso máis responsable do territorio.

Lectura facilitada

Os cambios na poboación afectan á natureza.

Se se abandona a agricultura e o monte, hai:

Máis risco de incendios
Perda de campos variados
Desaparición de lugares e tradicións das aldeas

Nas cidades, o crecemento da poboación provoca:

Máis necesidade de solo
Máis contaminación
Máis presión sobre recursos e servizos

É importante planificar os usos que se lle dá a cada espazo.
Axuda a equilibrar o crecemento das cidades coa protección da natureza.

Audio

Apoio visual

Esquema pegada humana e medio natural

Que din as novas?

A continuación tedes uns vídeos que tratan algúns dos temas que estudamos relacionados coa poboación e o éxodo rural.

Audio

Reflexionade e expoñede ideas en gran grupo

Despois de ver os vídeos, podemos organizar un debate de repaso en gran grupo. Estas preguntas poden axudar a organizar a información para tratar todos os temas relevantes:

1. O éxodo rural

Que se entende por éxodo rural? Cales foron as principais causas deste movemento de poboación?
Por que cres que, durante décadas, tanta xente marchou das aldeas ás cidades?
Que ofrecían as cidades que non ofrecían as vilas?

2. As súas consecuencias

Que consecuencias ten para unha comarca que perda poboación nova?
Como afecta o despoboamento á escola, ao transporte, aos servizos sanitarios ou ao comercio?
Pensades que o despoboamento é só un problema económico ou tamén social e cultural? Por que?

3. O valor do rural

Que ofrece hoxe o rural que poida resultar atractivo para vivir?
Cres que o rural é só agricultura e gando, ou hai outras oportunidades económicas?
Como inflúe o medio natural e a calidade de vida na decisión de vivir nunha zona rural?

4. O retorno ao rural

Por que algunhas persoas novas deciden volver ou instalarse por primeira vez no rural?
Que cambios sociais (teletraballo, prezos da vivenda, busca de tranquilidade…) poden explicar este retorno?
Que dificultades atopa quen decide vivir no rural? Son máis importantes as vantaxes ou os inconvenientes?

5. Valorade criticamente

Que medidas pensades que poderían frear o despoboamento rural?
É responsabilidade das administracións, da sociedade ou de ambas as dúas?
Cres que o rural galego ten futuro? De que depende?

Audio

Licenciado baixo a Licenza Creative Commons Atribución Non-comercial Compartir igual 4.0