# 3.6. A caída dun imperio: a crise da Monarquía Hispánica

## Glosario

## Persoa mourisca

Definición:

  Persoa de orixe musulmán convertida ao cristianismo, que vivía na Península Ibérica na Idade Moderna.

Exemplo:

  As persoas mouriscas foron expulsadas por Felipe III.

## Valido

Definición:

  Home que goza do favor e da confianza do soberano e a quen este outorga grandes responsabilidades de goberno.

Exemplo:

  O valido de Felipe IV.

# O declive do imperio

Tras o apoxeo dos reinados de Carlos I e Felipe II, o século XVII trae consigo o inicio do declive da Monarquía Hispánica. Malia conservar a súa extensión territorial, o imperio comeza a sufrir problemas económicos e sociais que se agravarán ao longo da centuria, baixo o goberno dos chamados Austrias menores: Felipe III, Felipe IV e Carlos II.

Felipe III
Felipe IV
Carlos II

## Lectura facilitada

No século XVII comeza o declive da Monarquía Hispánica.

O imperio mantén a súa extensión territorial.

O imperio comeza a sufrir problemas económicos e sociais.

Os reis da Monarquía Hispánica no século XVII coñécense como os Austrias menores.

Os Austrias menores son: Felipe III, Felipe IV e Carlos II.

## Audio

audio/mpeg

## Causas do declive

## Conflitos bélicos

Nun contexto europeo convulso, a Monarquía Hispánica estivo involucrada en enfrontamentos como a Guerra dos Trinta Anos (1618-1648) e outras guerras contra Francia e os Países Baixos. Isto debilitou o poder do imperio.

Fragmentación relixiosa no Sacro Imperio Romano Xermánico en vésperas da Guerra dos Trinta Anos

## Problemas económicos

Derivados en parte das guerras, afectaron ás finanzas da coroa, que se declarou en bancarrota en varias ocasións. A suba de impostos provocou unha crise fiscal e pobreza xeneralizada.

## Debilidade dos monarcas

Os Austrias menores demostraron escasa capacidade de liderado, e delegaron as tarefas de goberno en validos: persoas de confianza que asumen as funcións políticas en nome do soberano. Os validos máis destacados foron o duque de Lerma durante o reinado de Felipe III, e o conde-duque de Olivares con Felipe IV.

Velázquez: O conde-duque de Olivares

## Revoltas e conflitos internos

Acentuados pola situación de crise, como a revolta dos Países Baixos que demandaba maior autonomía. Houbo tamén levantamentos contra as políticas centralistas en Cataluña e en Portugal, que recuperou a súa independencia en 1640. Todo isto debilitou a unidade do imperio.

## Crise relixiosa e social

Derivada dos profundos cambios iniciados coa Reforma e a Contrarreforma. A acción máis destacada foi a expulsión das persoas mouriscas en 1609, un proceso que obrigou a unhas 300.000 persoas a marchar cara ao exilio abandonando fogares e propiedades, e deixando un fondo impacto social, económico e cultural.

Pere Oromig: Embarque de mouriscos no Grao de Valencia

## Lectura facilitada

Conflitos bélicos:

Participou en guerras internacionais como a dos Trinta Anos e outras contra Francia e os Países Baixos.

Esas guerras debilitaron o imperio.

Problemas económicos:

As guerras empobreceron a coroa.

Os impostos subiron, e iso empobreceu á poboación.

Debilidade dos monarcas:

Os Austrias menores eran menos hábiles para gobernar que os reis do século anterior.

Delegaron o goberno nos validos.

Os validos eran persoas de confianza do rei, que gobernaban en nome del.

Destacaron validos como o duque de Lerma e o conde-duque de Olivares.

Revoltas e conflitos internos:

Territorios como os Países Baixos e Cataluña rebeláronse pedindo máis autonomía.

Portugal recuperou a súa independencia en 1640.

Isto debilitou a unidade do imperio.

Crise relixiosa e social:

Derivou dos profundos cambios da Reforma e a Contrarreforma.

A acción máis destacada foi a expulsión das persoas mouriscas.

Foron expulsadas do país unhas 300.000 persoas.

Iso tivo un fondo impacto.

## Audio

audio/mpeg

# Galicia na Idade Moderna

Co reinado dos Reis Católicos consúmase o sometemento da nobreza galega, que na guerra de sucesión castelá apoiara o bando de Xoana de Castela fronte ao de Isabel a Católica. As políticas centralizadoras propias das monarquías autoritarias aplícanse cunha serie de medidas pensadas para poñer o Reino de Galicia baixo o seu control, feito que se consuma coa visita dos Reis Católicos a Compostela en 1486.

Ademais dunha nova nobreza foránea que substitúe á local, imponse o castelán como lingua das clases altas e da administración, relegando o galego ao ámbito oral. Os asuntos de Galicia xestiónanse desde as Xuntas do Reino, e establécese a Real Audiencia como órgano de xustiza e de goberno, cun gobernador foráneo.

Así, Galicia entra na Idade Moderna como un territorio periférico da Monarquía Hispánica, con institucións alleas e perdendo parte da súa identidade política e cultural. Neste sentido, unha reivindicación constante foi recuperar o voto galego nas Cortes, que se perdera no século XV, e que non se recuperaría ata o ano 1623 co pagamento de 100.000 ducados.

As sete provincias do Reino de Galicia
Escudo do Reino de Galicia, c. 1560

Economía e sociedade

A economía galega segue caracterizada durante toda a Idade Moderna por unha marcada base agraria. Tras a inestabilidade do século XVI, con efectos climáticos adversos nas colleitas, o XVII será de crecemento, grazas en boa medida á incorporación dos novos cultivos americanos –millo e pataca- que contribúen á recuperación demográfica. A maior parte da poboación continúa a vivir no rural, onde aparece con forza a fidalguía como grupo social que vive das rendas do campo sobre unha poboación foreira.

## Lectura facilitada

Desde o reinado dos Reis Católicos aplícanse medidas centralizadoras.

Imponse o castelán como lingua das clases altas e da administración.

O galego queda relegado ao uso oral.

Substitúese a nobreza local por outra foránea.

Os asuntos de Galicia xestiónanse nas Xuntas do Reino.

A xustiza adminístrase na Real Audiencia.

Imponse un gobernador foráneo.

Galicia queda relegada a un territorio periférico da Monarquía Hispánica perdendo parte da súa identidade política e cultural.

No século XV perdérase o voto galego nas Cortes.

O voto galego recuperouse en 1623.

Economía e sociedade.

Na Idade Moderna a economía galega segue a ser maioritariamente agraria.

No século XVI o mal clima produciu malas colleitas.

No século XVII a economía crece en parte grazas aos novos cultivos: millo e pataca.

No século XVII tamén aumenta a poboación como consecuencia das melloras nos cultivos.

A maioría da poboación é rural.

Aparece a fidalguía: grupo social que vive das rendas do campo.

## Audio

audio/mpeg

# Procurando a verdade

# Pregunta 1

1. O século XVII foi o tempo de maior esplendor para a Monarquía Hispánica.

Verdadeiro Falso

# Retroalimentación

Falso

# Pregunta 2

2. Os reis da Monarquía Hispánica do século XVII coñécense como os Austrias pequenos.

Verdadeiro Falso

# Retroalimentación

Falso

# Pregunta 3

3. A Monarquía Hispánica non tomou parte en ningunha guerra europea durante o século XVII.

Verdadeiro Falso

# Retroalimentación

Falso

# Pregunta 4

4. Os Austrias menores delegaron as tarefas de goberno nos validos.

Verdadeiro Falso

# Retroalimentación

Verdadeiro

# Pregunta 5

5. Portugal recuperou a súa independencia en 1685.

Verdadeiro Falso

# Retroalimentación

Falso

# Pregunta 6

6. No século XVII en Cataluña houbo revoltas contra as políticas centralizadoras da Monarquía Hispánica.

Verdadeiro Falso

# Retroalimentación

Verdadeiro

# Pregunta 7

7. A expulsión das persoas mouriscas produciu un fondo impacto social, económico e cultural.

Verdadeiro Falso

# Retroalimentación

Verdadeiro

# Pregunta 8

8. Na Idade Moderna Galicia non se viu afectada polas políticas centralizadoras da Monarquía Hispánica.

Verdadeiro Falso

# Retroalimentación

Falso

# Pregunta 9

9. Desde o reinado dos Reis Católicos impúxose o castelán como lingua da administración e o galego quedou relegado ao ámbito oral.

Verdadeiro Falso

# Retroalimentación

Verdadeiro

# Pregunta 10

10. A Real Audiencia era o órgano encargado da recadación de impostos.

Verdadeiro Falso

# Retroalimentación

Falso

# Pregunta 11

11. O século XVII supuxo en Galicia un notable crecemento demográfico grazas aos novos cultivos americanos: millo e pataca.

Verdadeiro Falso

# Retroalimentación

Verdadeiro

# Pregunta 12

12. A fidalguía era o grupo social que facía os traballos do campo.

Verdadeiro Falso

# Retroalimentación

Falso

# Diario de aprendizaxe

Despois de traballar tanto nesta fase 3, tócache facer as actividades correspondentes no teu diario de aprendizaxe

## Lectura facilitada

Despois de traballar na fase 3, vai ao teu diario de aprendizaxe.
Agora tes que facer as actividades desta fase.

# Recapitulando...

Agora, para repasar toda a fase 3, vas a realizar unha destas actividades de forma individual:

# Opción A: Que palabras faltan?

Le o texto seguinte e escribe as palabras que faltan.

Na Idade Moderna xurdiu o Encher ocos (1):JXUwMDEwJXUwMDNkJXUwMDE4JXUwMDBjJXUwMDBmJXUwMDA3JXUwMDFhJXUwMDFlJXUwMDAy , un movemento que puxo no centro ao ser humano, destacando a razón, a ciencia e a curiosidade. Inspirouse en Encher ocos (2):JXUwMDFmJXUwMDM1JXUwMDE3JXUwMDA2JXUwMDBhJXUwMDA4 e Encher ocos (3):JXUwMDBhJXUwMDNkJXUwMDAyJXUwMDBj , e a Encher ocos (4):JXUwMDMxJXUwMDA0JXUwMDFkJXUwMDAyJXUwMDE3JXUwMDBiJXUwMDFhJXUwMDE1 axudou a difundir o coñecemento.

Houbo críticas á Igrexa que deron lugar á Encher ocos (5):JXUwMDBhJXUwMDM3JXUwMDAzJXUwMDA5JXUwMDFkJXUwMDFmJXUwMDBj protestante. As causas foron o luxo do clero, a venda de Encher ocos (6):JXUwMDMxJXUwMDA3JXUwMDBhJXUwMDExJXUwMDE5JXUwMDE0JXUwMDFkJXUwMDBiJXUwMDBkJXUw MDBhJXUwMDA4JXUwMDEy e a pouca formación dalgúns sacerdotes. En 1517, Encher ocos (7):JXUwMDE1JXUwMDJjJXUwMDEzJXUwMDA2JXUwMDk5JXUwMDgzJXUwMDRlJXUwMDZjJXUwMDM5JXUw MDAxJXUwMDExJXUwMDE3JXUwMDFk publicou as 95 Teses e foi excomungado en 1521.

O protestantismo defendía que a Encher ocos (8):JXUwMDNlJXUwMDAz era o único medio de salvación, a lectura libre da Encher ocos (9):JXUwMDFhJXUwMDJiJXUwMDBiJXUwMDBlJXUwMDA1JXUwMDA4 , só dous sacramentos, e rexeitaba o Papa, os santos e as imaxes. Ademais, os pastores podían casar.

A Igrexa respondeu coa Encher ocos (10):JXUwMDFiJXUwMDJjJXUwMDAxJXUwMDFhJXUwMDA2JXUwMDEzJXUwMDEzJXUwMDAwJXUwMDE3JXUw MDAzJXUwMDA5JXUwMDFkJXUwMDFmJXUwMDBj e o Concilio de Trento, onde se reafirmaron os sete sacramentos, a misa en latín e a autoridade do Papa, e mellorouse a formación do clero.

As monarquías Encher ocos (11):JXUwMDM5JXUwMDAzJXUwMDExJXUwMDFjJXUwMDAzJXUwMDE5JXUwMDAxJXUwMDE1JXUwMDEy concentraban todo o poder no rei, sen consultar á nobreza nin ao pobo. Tiñan exércitos profesionais e funcionariado.

Na arte, o Renacemento (séc. XV-XVI) inspirouse na Antigüidade e desenvolveuse en Encher ocos (12):JXUwMDExJXUwMDNkJXUwMDE1JXUwMDBkJXUwMDA1JXUwMDA4 . En Galicia chegou no séc. XVI.

O Barroco (séc. XVII) foi un estilo relixioso e teatral, ligado á Encher ocos (13):JXUwMDFiJXUwMDJjJXUwMDAxJXUwMDFhJXUwMDA2JXUwMDEzJXUwMDEzJXUwMDAwJXUwMDE3JXUw MDAzJXUwMDA5JXUwMDFkJXUwMDFmJXUwMDBj . Destacaron artistas como Encher ocos (14):JXUwMDBlJXUwMDMzJXUwMDA5JXUwMDhkJXUwMDliJXUwMDBiJXUwMDA0JXUwMDEwJXUwMDFm ou Zurbarán, e en Encher ocos (15):JXUwMDFmJXUwMDI2JXUwMDBkJXUwMDA1JXUwMDBhJXUwMDBhJXUwMDA4 arquitectos como Domingo de Andrade e a fachada do Obradoiro.

No século XVII, a monarquía hispánica entrou en crise, con problemas económicos e sociais baixo os Austrias menores: Encher ocos (16):JXUwMDFlJXUwMDIzJXUwMDA5JXUwMDA1JXUwMDE5JXUwMDE1 III, Felipe IV e Encher ocos (17):JXUwMDFiJXUwMDIyJXUwMDEzJXUwMDFlJXUwMDAzJXUwMDFj II.

Activar JavaScript

# Opción B: Esquematizando aprendemos

Guiándote polos diferentes apartados da fase 3, realiza un esquema do contido máis importante para que queden as ideas principais claras.

# Opción C: Imos un paso máis alá...

Relaciona e reflexiona: como se conectan os cambios no pensamento, na relixión e na arte na Idade Moderna?

Escolle dous dos seguintes temas e escribe un texto breve (10 liñas) no que expliques como se relacionan entre si. Pensa en causas, consecuencias, influencias e cambios na sociedade da época.

Temas a escoller:

- O Humanismo
- A Reforma protestante
- A Contrarreforma católica
- A arte (Renacemento ou Barroco)
- O poder e a monarquía

# Unha liña do tempo moderna

Esta é unha actividade para realizar en grupos de 4 ou 5 persoas.

Nesta actividades tedes que crear unha liña do tempo que represente todos os bloques de contido que estudamos sobre a Idade Moderna e para iso tendes que escoller feitos importantes, persoas relevantes, obras de arte ou eventos curiosos. Todo ten que levar unha data e unha estrita orde cronolóxica.

Licenciado baixo a Licenza Creative Commons Atribución Non-comercial Compartir igual 4.0

Feito con eXeLearning (Nova xanela)