O Imperio romano abarcaba case toda a totalidade do territorio europeo, dende as illas británicas ata Asia Menor, a Península Ibérica e o norte de África. Durante os séculos III e IV d. C. a situación política foi moi inestable. Como o territorio era demasiado grande para poder controlalo, a finais do século IV o Imperio dividiuse en dous: o Imperio Romano de Occidente e o Imperio Romano de Oriente. A capital do Imperio Romano de Occidente seguiu sendo Roma, pero no 330 d. C. o emperador Constantino fundara Constantinopla (hoxe Istambul), que será a capital do Imperio Romano de Oriente.

Ademais, o exército, que era unha ferramenta clave para manter a unidade do Imperio Romano, estaba formado por tropas mercenarias. A isto cómpre engadir que unha serie de emperadores débiles desenvolveron malas políticas que levaron a unha inestabilidade social. O Imperio Romano, como todos os grandes imperios, converteuse nunha criatura demasiado grande e difícil de gobernar, formada por pobos moi diferentes. 

Esta situación foi aproveitada polos pobos xermánicos do norte de Europa. Estes pobos ocupaban as zonas que hoxe se corresponderían con Alemaña, Dinamarca, Polonia e Chequia, e que delimitaban o limes, a fronteira norte do Imperio. A finais do século IV, os hunos, un pobo guerreiro orixinario de Asia central, comezou a expandirse por Europa. Os pobos xermanos, aproveitando a debilidade do Imperio romano, fuxiron cara ao sur, cruzando a fronteira e ocupando territorios de Roma.

Na zona oeste e central da Península Ibérica asentáronse os suevos, os vándalos, e os alanos, mentres que na zona leste o fixeron os visigodos. Na Península Itálica asentáronse os ostrogodos. Tradicionalmente a chegada dos pobos xermánicos aos territorios do Imperio identificouse como as "invasións bárbaras" debido aos testemuños dos historiadores romanos, que describiron este período como un momento de destrución e aniquilación que estes pobos deixaban ao seu paso. De feito, aínda hoxe "ser un vándalo" significa ser unha persoa que esnaquiza as cousas sen motivo, pero no seguinte apartado veremos que non todo foi destrución e asoballamento da cultura clásica.