# 4. Bioconstrución: técnicas

# Que recordas sobre confort e saúde?

Ana Moreiras. Confort e saúde (CC BY-SA)

Nas vivendas pasivas, o obxectivo e logro absoluto é garantir o confort e saúde. Na secuencia 1. O mundo que habitamos analizamos os principais factores para logralos. Que lembras?

## Actividade completar

Selecciona a opción correcta para cada elemento. Preme Corrixir para ver o resultado.
Relaciona espazos e funcións

- Cociña:
- Dormitorio:
- Zona de lecer:
- Zona húmida:

Relaciona material co seu tipo

- Cortiza:
- Poliestireno:
- La de ovella:
- Porexpán:

Relaciona acción co tipo de contaminación que reduce

- Xanelas dobre vidro:
- Ventilar a diario:
- Estores e contras:
- Aislar do chan:

## Actividade resposta múltiple

1. Cal é o intervalo de iluminancia recomendable para o confort lumínico?

A) Entre 10-100 luxes
B) Entre 100-1000 luxes
C) Máis de 5000 luxes
D) Menos de 50 luxes

2. Que tipo de iluminación é máis eficiente?

A) Incandescente
B) Fluorescente
C) LED
D) Halóxena

3. Cal destas accións mellora o confort lumínico?

A) Poñer luces de cores
B) Evitar sombras excesivas
C) Engadir espellos
D) Usar velas

4. Cal é a temperatura ideal para o confort térmico?

A) 16ºC
B) 20ºC
C) 24ºC
D) 28ºC

5. Cal destes materiais é natural e serve para illar?

A) PVC
B) Cortiza
C) Poliestireno extruído
D) Aluminio

6. Que sistema de calefacción é máis sostible no rural?

A) Gasóleo
B) Gas natural
C) Pelets
D) Electricidade

7. Cando debemos purgar os radiadores?

A) Nunca
B) Cando deixan de quentar ben
C) Cada 5 anos
D) En verán

8. Cal é a humidade relativa óptima no inverno?

A) 10-20%
B) 30-40%
C) 50-60%
D) 70-80%

9. Que material é transpirable e axuda a regular a humidade?

A) PVC
B) Barro
C) Vidro
D) Aceiro

10. Para mellorar a humidade relativa, que combinación é recomendable?

A) Calefacción + deshumidificador + ventilación

B) Pechar portas e fiestras

C) Baixar a temperatura

D) Usar moqueta

# Técnicas de construción habituais vs bioconstrución

A bioconstrución non é só un conxunto de “materiais verdes”, senón unha estratexia integral que busca equilibrio entre medio ambiente, saúde e cultura local. Combina técnicas tradicionais (terra, pedra, madeira) con innovacións actuais (SATE natural, CLT, hempcrete) para crear edificios confortables, eficientes e respectuosos co planeta.

A grandes rasgos, as diferencias entre unha edificación típica e unha bioconstrución son estas:

Fase / Aspecto | Bioconstrución | Construción habitual
--- | --- | ---
Deseño e proxecto | - Análise climática (orientación, soleamento, ventilación). - Cálculo de ciclo de vida dos materiais. - Encontro inicial de arquitecto + instalador + artesáns. | - Dimensionado segundo normativa mínima (CTE). - Peso maior a instalacións mecánicas que a solución pasiva. - Equipo fragmentado: cada oficio entra máis tarde.
Cimentación | - Busca reducir formigón (zapatas corridas rasas, zapatas ciclópeas, parafusos de terra, pozos secos). - Aposta por drenaxe natural arredor da vivenda. | - Lousa ou zapatas tradicionais de formigón armado. - Impermeabilización con láminas sintéticas; drenaxes convencionais.
Estrutura portante | - Madeira maciza ou CLT; postes-viga; muros de tapial ou balas de palla portantes. - Sistemas en seco, prefabricables, baixo peso. - Captura de carbono e baixa enerxía embebida. | - Formigón armado, aceiro ou fábrica de ladrillo. - Gran consumo enerxético na fabricación (cemento, aceiro). - Maior tempo de curado e humidade de obra.
Envolvente | - Illamento natural exterior (cortiza, fibra madeira, cáñamo). - Recebados transpirables de cal ou barro. - Fiestras madeira/aluminio de baixa emisividade. | - Cámara de aire interior con illante sintético (la mineral, EPS, XPS). - Ladrillo cara vista ou SATE acrílico. - PVC habitual en carpintarías.
Instalacións | - Máquinas pequenas (aerotermia, biomasa, ventilación con recuperador). - Predominan solucións pasivas: estufas de inercia, paneis solares térmicos/fotovoltaicos. - Cableado libre de halóxenos. | - Climatización baseada en caldeira gas/gasoil ou climatizadores eléctricos de gran potencia. - Illamento de condutos con espuma sintética. - PVC-fío de cobre estándar.
Acabados interiores | - Pinturas minerais ou de silicato sen COV. - Pavimentos de madeira maciza, linóleo natural ou terra compactada. - Preferencia por separacións lixeiras FSC. | - Pinturas plásticas, lacas con base disolvente. - Chan flotante laminado HDF ou baldosa porcelánica. - Tabiques de pladur con la de vidro convencional.
Xestión de residuos | - Separación de entullos, compostaxe de restos orgánicos (palla, madeira). - Deseño para desmontaxe futura. - Priorízase reutilización en obra (terra excedente, ripio). | - Contedor único de mestura, maior destino vertedoiro. - Materiais compostos difíciles de reciclar. - Demolición convencional sen segregación.
Tempo e custo | - Man de obra algo máis lenta no arranque (artesáns), pero menor custo enerxético no uso. - Custos competitivos a medio-longo prazo polo aforro de enerxía. | - Execución rápida con materiais industriais e subministración continua. - Custos iniciais axustados, pero maior gasto enerxético ó longo da vida útil.
Saúde e confort | - Regulación natural da humidade, aire interior sen COV. - Moita inercia térmica ou alto illamento, evitando condensacións. | - Posible presenza de formaldehidos, PVC, radón sen control. - Confort dependente de climatización mecánica.

A última fase dunha obra é o remate das fachadas. En galego e castelán empréganse diferentes termos técnicos e a miúdo levan a confusión:

Termo | Lingua / ámbito | Significado exacto
--- | --- | ---
revestimento | galego / técnico | Capa final que cobre o soporte (morteiro, pedra vista, SATE, etc.).
acabado | galego / xeral | Resultado visual superficial (textura, cor, aspecto final).
recebado | galego (adaptación de “revoco”) | Capa continua de morteiro de cal ou cemento aplicada a pa para regularizar o paramento.
revoco | castelán | Sinónimo de recebado; usado cando o proxecto está en castelán.
enfoscado | castelán (CTE) | Capa de morteiro máis groso, previa ao revoco ou para protexer fábrica non vista.
enlucido / lucido | castelán | Capa fina de xeso ou cal sobre o enfoscado, xeralmente no interior.

# Casa de madeira en Marrozos

com/watch?v=3qkCYJDScI0

# A Casiña dos maios: un modelo escolar

Ana Moreiras. Frontal Casiña Maios con cornixa a sur (CC BY-SA)
Ana Moreiras. Lateral Casiña Maios con mostra de adobes (CC BY-SA)
Ana Moreiras. Entorno Casiña dos Maios (CC BY-SA)

No IES A Cachada existe un módulo de bioconstrución no seu día que chamamos "A Casiña dos maios". Trátase dun pequeno edificio de 3x2m2 construído polo alumnado e o o profesional Guido Tomasini.

O material que máis se empregou é o adobe, mestura de auga e barro-palla concretamente da Pontenova. O adobe fíxose no instituto empregando unha amasadora e unha batidora de albanelería. O adobe aplicouse con tres técnicas:

- Bloques de adobe e palla, en dúas paredes. O alumnado fixo os bloques, empregando moldes de encofrado de madeira. Cada semana facíase un lote deles e secaban ó sol ata a semana seguinte, cando eran colocados nas súas respectivas ringleiras e unidos con morteiro de cal.
- Encofrado de madeira con recheo de palla e barro.
- Trenzado de vimbio con barro (barrotillo). O revoque é morteiro de cal.

A Casiña dos maios é un módulo didáctico, non aspira a ser habitable. Ten dúas "xanelas" de metacrilato para que s e observe a técnica de construción e todos os elementos que definen a bioconstrución:

- Está orientado ó sur. Esa cara protexímola cun voladizo de maior tamaño, para dar sombra.
- Os cimentos son de ladrillos de termoarxila.
- O chan está feito cun aglomerado de cal e cuncha de mexillón. O mexillón machacado compórtase como un árido excelente!
- A estrutura é de madeira laminada de piñeiro galego.
- O teito é vexetal e repousa sobre unha lámina de plástico transpirable EPDM que illa o recinto interior.
- Os enfoscados son de morteiro de cal e o acabado exterior, que fixo o equipo de Plástica, con pinturas á cal.

No seu momento, Allicia Guijas, ó frente do grupo de rapazas e rapaces do Club de Ciencia, contounos con este vídeo como foi o proceso.

Licenciado baixo a Licenza Creative Commons Atribución Compartir igual 4.0

Creado con eXeLearning (Ventana nueva)