# 5. Mans á obra!

# Un biomodelo

Deseña un modelo simple de edificación no que se exemplifiquen os factores chave da arquitectura bioclimática. A continuación, reproduciralo con adobe ou biocerámica (tarefa seguinte).

## Anímaste cun domo?

## Materiais

Ana Moreiras e Denis O´Toole. Domo con barras de papel (CC BY-SA)

## Paso 1: lonxitude das barras

Ana Moreiras e Denis O'Toole. Domo con barras de papel (CC BY-SA)

## Paso 2: marca e corta as barras

Ana Moreiras e Denis O'Toole. Domo con barras de papel (CC BY-SA)

## Paso 3: aplasta e fura

Ana Moreiras e Denis O'Toole. Domo con barras de papel (CC BY-SA)

## Paso 4: ensambla a Zona 3 (superior)

Ana Moreiras e Denis O'Toole. Domo con barras de papel (CC BY-SA)
Ana Moreiras e Denis O'Toole. Domo con barras de papel (CC BY-SA)

## Paso 5: ensambla a Zona 2 (intermedia)

Ana Moreiras e Denis O'Toole. Domo con barras de papel (CC BY-SA)
Ana Moreiras e Denis O'Toole. Domo con barras de papel (CC BY-SA)

## Paso 6: ensambla a Zona 1 (base)

Ana Moreiras de Denis O'Toole. Domo con barras de papel (CC BY-SA)

## Algúns exemplos

Neste enlace podes ver como lles quedaron os domos ós rapaces e rapazas do IES A Cachada no curso 2020/21. Os planos foron feitos con LibreCAD.

Ana Moreiras. Exemplos de domos nun taller de Tecnoloxía (CC BY-SA)

# Tarefa Biomateriais 1: ladrillos de adobe

Duración:
  100'
Agrupamento:
  Parellas

A arxila (barro cru, sen cocer) é un material terroso que se utiliza para construír vivenda desde hai 10.000 anos en todos os continentes. Aínda actualmente, estímase que entre un terzo e a metade da poboación mundial vive en casas feitas de terra.

En Galicia a arxila úsase mesturada con area e palla no que se coñece como adobe. Dise del que é un supermaterial porque:

- Arxila, palla e area son materiais con ciclos de vida óptimos: hainos practicamente en toda a nosa comunidade, e están á vista, polo que os custos de transporte e extracción son mínimos; non se emiten partículas tóxicas nin na súa extracción nin no procesado. Son materiais biodegradables, polo que a súa volta á natureza é un proceso que non contamina nada en absoluto.
- Ten unha inercia térmica elevada, o que lle confere excelentes propiedades en canto a illamento: as vivendas de adobe son frescas no verán e cálidas en inverno.
- É un material biocompatible e mesmo curativo: absorbe a humidade, contribuíndo a manter as vivendas libres de fungos e ácaros.

Así pois, imos poñernos mans á obra e fabricar os nosos propios ladrillos!

## Onde atopar e como recoñecer a arxila?

A maioría dos solos están compostos por cantidades variables de rochas, grava, area, limo, auga, materia orgánica e arxila. Para a construción, buscamos un solo ou mestura que teña entre un 10-35% de arxila.

- Tipicamente presenta cores fortes e vivas. Repara nas beiras das estradas e cunetas.
- Moitas veces, atópase no subsolo. Nas zonas onde se está a construír e se move moita terra, atópase facilmente.
- É moi común en zonas pantanosas e leitos dos ríos. A miúdo é responsable da mala drenaxe que se dá nos pantanos naturais.
- Se hai unha zona moi esvaradía nunha pista cando se molla, ou onde se forma primeiro a poza e seca último cando chove, aí está. Cando seca, adoita presentar gretas e fisuras no chan.

E como sei que é arxila?

- Colle unha pouca entre o polgar e o dedo índice e aperta. Se cando intentas separar os dedos péganse, aínda que sexa un pouco, o teu chan ten arxila.
- Agora, fai unha pelota do tamaño dunha pelota de golf e aplana contra a palma da túa man. Se permanece pegado á man cando a xiras a palma cara abaixo, hai arxila suficiente na túa mostra.
- Se lavas as mans e parecen esbrancuxadas cando secan, é arxila.

### VERÍN

Ana Moreiras. Entrada cova romana en Verín (CC BY-SA)
Ana Moreiras. Detalle cova romana en Verín (CC BY-SA)

### SOUTELIÑO, NA LIMIA

Ana Moreiras. Arxila á beira da estrada de Laza (CC BY-SA)
Ana Moreiras. Casas de Laza, encintado con barro (CC BY-SA)

### LIRA, CARNOTA

Ana Moreiras. Barreiro en Lira (CC BY-SA)
Ana Moreiras. Detalle de arxila no barreiro de Lira (CC BY-SA)

### BURELA, MARIÑA DE LUGO

Ana Moreiras. Burela, terra con caolín (CC BY-SA)
Ana Moreiras. Arxila en Burela, detalle (CC BY-SA)

## Canta arxila ten a miña mostra? A proba do bote

Para facer adobe precisamos unha mestura que conteña entre un 10 e un 35 % de arxila. A proba do barco pode darnos unha idea aproximada de canta arxila, area, limo, etc. hai na nosa mostra.

1. Busca un bote de vidro cunha boa tapa.
2. Toma a túa mostra de terra e elimina as ramas, follas e pedras grandes. Se está en grumos, tritúraos en pó.
3. Enche un terzo do bote con terra e completa ata a parte superior con auga limpa. Podes engadir unha culleriña de sal, axuda a separar a arxila da auga.
4. Sacude o frasco ata que a terra estea completamente disolta na auga (pode levarlle tempo!) Cando estea ben mesturado, axita o frasco por última vez e colócao nunha superficie plana onde poida permanecer durante varios días.
5. Mira o bote con atención: nos primeiros tres segundos, a grava e a area grosa caerán ó fondo. Marca o nivel de deposición no recipiente.
6. A continuación, a area fina e o limo comezarán a caer. Depositaranse nuns dez minutos. Abaixo quedará o sedimento pétreo, graduado por tamaño, e o limo no fondo da embarcación. Enriba haberá un líquido turbio e materia orgánica flotando enriba.
7. Se despois de dez minutos o líquido parece claro, non hai arxila na túa mostra.
8. Se a auga do frasco é opaca ou turbia, déixaa ata que se limpe. Pode levar dende unhas horas ata varios días, dependendo do tipo e da cantidade de arxila presente.

Ana Moreiras. Estratos nunha mostra de arxila (CC BY-SA)

Ana Moreiras. Proba do bote para detección de arxila (CC BY-SA)

## As proporcións da mestura

O adobe está feito de arxila, area e palla:

- A arxila funciona como pegamento.
- A area proporciona dureza, pois é extremadamente dura e inerte. Ademais, a area non cambia de tamaño coas diferenzas de humidade ou temperatura, actuando así como estabilizadora. O mellor é utilizar area irregular, con bordos afiados: obtense en canteiras. A area que se atopa na praia ou nos ríos está redondeada polo vento e a auga.
- A palla engade resistencia á tracción, ó tempo que aporta flexibilidade. Unha vez seco, o adobe mantén unha humidade relativamente baixa (regulada pola arxila), polo que é un hábitat desfavorable para os microorganismos: a palla "momifica" dentro da arxila e non podrece.

As cantidades son variables e dependen da calidade dos materiais. Unha proporción que soe funcionar en Galicia, onde a arxila é húmida e pegañenta, é de 1:3 arxila e area. Logo engádese palla, un 10-15% en volume con respecto á mestura anterior.

- Convén que a arxila esta triturada e rebrandecida antes de comezar.
- Comeza cunha mostra pequena de arxila e amécelle palla primeiro e area despois.
- Se na mostra do bote xa che saiu unha mestura de 1/3 de arxila, 1/3 area e 1/3 auga, podes intentar empregar esa combinación, unha vez eliminada a auga.
- A palla debe cortarse e pode humedecerse antes de mesturar. En ladrillos de adobe da vida real, a palla córtase en fibras de 5-10cm. Nós empregaremos tesouras ou un muíño de café para lograr un tamaño menor.

Como sabemos que a mestura está ben?

- Se nos pasamos coa arxila, o adobe será demasiado moldeable e podería deformarse ó secar. Na vida real, ademais, sería máis sensible ás choivas.
- Se nos pasamos coa area, o adobe quedará quebradizo e perderá resistencia.
- Se nos pasamos coa palla, o adobe pode desmoroarse. Ademais, propiciaríanse oquedades no adobe, o que debilitaría a estrutura.

Ana Moreiras. Mostras con diferentes proporcións e tipos de arxila (CC BY-SA)

## Mans á obra!

Faite con recipentes, varillas, tesouras/muíño... e a mesturar ata que a masa estea do teu gusto! Unha vez convencid@, volca a mestura nos teus moldes, que poden ser, por exemplo, cubiteiras.

Ana Moreiras. Triturado da palla (CC BY-SA)
Ana Moreiras. Mestura dos ingredentes (CC BY-SA)
Ana Moreiras. Encofrado dos ladrillos (CC BY-SA)

## Desmoldado

Deixa que fraugue a mestura (vai levarlle un par de días) e desmolda!

# Tarefa Biomateriais 2: Biocerámica

Para facer a túa propia biocerámica só precisas casca de ovo machacada e cola de carpinteiro. Mestúraas ata obter unha pasta homoxénea que logo podes empregar para crear o teu propio domo. Podes empregar un recipente conco, forralo con plástico e logo extender o material por dentro (como neste Videotitorial conco biocerámica) ou reforzar unha estrutura previa, como un domo feito con canutos de papel dos que hai no taller.

Ana Moreiras. Casca de ovo machacada (CC BY-SA)
Ana Moreiras. Domo de papel e cuberta de OSB e biocerámica de ovo (CC BY-SA)

Licenciado baixo a Licenza Creative Commons Atribución Compartir igual 4.0

Creado con eXeLearning (Ventana nueva)