# 3.9. Un centro con swing

## Glosario

## Liberdade creativa

Definición:

  Dereito e posibilidade dunha persoa para poder crear seguindo os seus propios criterios.

Exemplo:

  Deixou o grupo para dedicarse á súas composicións e aproveitar a súa liberdade creativa.

## Sincopado

Definición:

  Melodía ou ritmo que ten o acento desprazado pola prolongación dun tempo débil sobre un forte.

Exemplo:

  Os solos do saxofonista Charlie Parker teñen ritmos moi sincopados.

## Xéneros musicais

Definición:

  Cada unha das clases en que se poden dividir as obras musicais segundo o seu contido ou estilo.

Exemplo:

  O jazz e o blues son xéneros musicais nos que a improvisación está moi presente.

# O jazz

## Que é isto do jazz?

O jazz é un dos xéneros musicais máis relevantes do século XX.

Xurdiu en Estados Unidos a partir da mestura de culturas afroamericanas e europeas.

Caracterízase pola improvisación, o ritmo sincopado (swing) e a liberdade creativa dos intérpretes.

Dende as súas orixes en Nova Orleans, espallouse pola radio, polos clubs e polos grandes escenarios do mundo. Co tempo, evolucionou en numerosos estilos, converténdose nunha música chea de diversidade e continua innovación.

## A orixe

O jazz nace entre 1890 e 1910 en Nova Orleans. O barrio de Storyville foi un dos puntos claves neste proceso.

Alí mesturáronse o ragtime, os espirituais, o blues e as marchas militares, interpretados por músicos afroamericanos, crioulos e europeos.

Instrumentistas como Buddy Bolden (considerado o primeiro gran solista do jazz) popularizaron a improvisación e o uso do swing rítmico.

Ademais, instrumentos típicos como a corneta, o trombón, o clarinete, o piano e o banjo definiron o son do chamado Dixieland ou jazz tradicional.

## O jazz preto de ti

Aínda que a orixe do jazz tivo lugar nos EUA, en Galicia temos unha grande escena con intérpretes de gran nivel.

Isto débese, entre outros moitos motivos, á existencia de centros de estudo de referencia como son O Seminario de Jazz de Pontevedra e Escola Estudio (Santiago de Compostela).

Tamén existen diversos festivais onde escoitar intérpretes galegos e internacionais ao longo do ano en Lugo, Ourense, Vigo, Pontevedra, Ames, Cangas, Nigrán... e moitos máis. Ademais, existen diferentes salas onde programan concertos e jam sessions onde escoitar jazz semanalmente como son A Casa das Crechas, A Borriquita de Belem, El Clavicémbalo, Café Latino, La Casa de Arriba, Jazz Filloa.

Algúns dos grupos e intérpretes máis destacados da escena galega son Paco Charlín, Naíma Acuña, Ton Risco, Abe Rábade, Pablo Castaño, Xan Campos, Iago Fernández, Virxilio da Silva, David Regueiro e moitos máis. Ademais tamén é preciso destacar a Sumrrá que conta con máis de 25 anos de traxectoria..

Na actualidade é posible cursar estudos profesionais e superiores de jazz en diversas entidades privadas e públicas, como o CSM de A Coruña.

## Lectura facilitada

## Que é o jazz?

O jazz naceu en Estados Unidos unindo ritmos africanos e europeos.

Os músicos inventan parte da música mentres a están tocando.

É un estilo que sempre busca probar cousas novas.

## A orixe

A orixe está na cidade de Nova Orleans, especialmente nun barrio chamado Storyville.

O jazz naceu da unión de estilos como o blues, o ragtime e as marchas militares.

No jazz tradicional (chamado Dixieland) usábanse a corneta, o trombón, o clarinete, o piano e o banjo.

Buddy Bolden foi un dos primeiros grandes músicos de jazz.

## En Galicia

En Galicia existen centros de referencia para estudar esta música:

- O Seminario de Jazz de Pontevedra.
- Escola Estudio en Santiago de Compostela.
- Conservatorio Superior (CSM) da Coruña (estudos oficiais).

Hai festivais de jazz en case todas as cidades: Lugo, Ourense, Vigo, Pontevedra, Ames, Cangas ou Nigrán.

Lugares famosos como A Casa das Crechas (Santiago), Jazz Filloa (A Coruña) ou o Café Latino (Ourense) ofrecen música en directo e j am sessions (sesións de improvisación).

Galicia ten grandes músicos como:

- Abe Rábade, Paco Charlín, Naíma Acuña ou Xan Campos.
- O grupo Sumrrá, que leva máis de 25 anos tocando xuntos.

## Audio

audio/mpeg

## A evolución do jazz

## E despois...

### O swing

O swing é un estilo de jazz que se fixo moi popular na década dos 30.

Caracterízase por un ritmo marcado e constante que permitía o baile.

Nesta época xorden as big bands, eran orquestras grandes con 10-18 instrumentos, entre as que destacaron as de Duke Ellington, Count Basie e Benny Goodman.

O trompetista e cantante Louis Armstrong destacou grazas aos seus solos e a súa maneira de tocar que influíron a todos os músicos.

Grazas ao swing, o jazz chegou á radio, aos bailes e ao gran público.

### Bebop

O bebop aparece nos anos 40 como un jazz máis rápido, libre e difícil de tocar.

Xa non era música para bailar, senón para escoitar con atención pola súa complexidade.

Os grupos eran pequenos, con máis improvisación e melodías cheas de cambios rápidos. Os músicos máis importantes deste estilo foron Charlie Parker (saxofón) e Dizzy Gillespie (trompeta).

O bebop fixo que o jazz se convertese nunha música máis creativa e de concerto.

### Cool jazz e hard bop

Nos anos 50 aparece o cool jazz, un estilo máis tranquilo, con melodías suaves e un ritmo máis pausado que o bebop.

Dentro deste estilo destacan artistas como Miles Davis, Chet Baker ou Dave Brubeck.

De xeito paralelo nace o hard bop, que mantivo a enerxía do bebop engadíndolle ideas do blues e do gospel, facendo a música máis forte e marcada.

Destacamos Art Blakey e Clifford Brown.

### Jazz modal

No jazz modal empregábanse poucos acordes que se mantiñan, permitindo improvisar dun xeito máis libre e desenvolver melodías longas e expresivas.

O disco "Kind of Blue" do trompetista Miles Davis, gravado no ano 1959 é unha das obras referentes deste estilo e do jazz en xeral.

Neste álbum tamén participan grandes referentes como John Coltrane (saxo tenor), Julian "Cannonball" Adderley (saxo alto), Paul Chambers(contrabaixo), Jimmy Cobb (batería) e os pianistas Bill Evans e Wynton Kelly.

### Free jazz e jazz fusión

A partir dos anos 60, o jazz seguiu evolucionando cara a estilos máis libres e experimentais.

Aparece o free jazz que rompe as normas tradicionais de ritmo e harmonía, dando total liberdade á improvisación. Un dos principais referentes deste xénero é Ornette Coleman.

Nos anos 70 aparece o jazz fusión, que mestura o jazz con rock, funk e música electrónica.

Comezan a empregarse instrumentos como guitarras eléctricas, baixos eléctricos, teclados e sintetizadores.

Artistas como Miles Davis formaron parte deste cambio e demostraron que o jazz é unha música viva, en constante cambio e aberta a novas influencias.

Hoxe en día o jazz segue evolucionando e é habitual que se mesture con músicas populares como o flamenco e mesmo músicas tradicionais das diferentes rexións.

## Lectura facilitada

## Swing

- Un estilo de jazz moi alegre e rítmico nos anos 30.
- Estaba feito principalmente para bailar.
- As Big Bands: Eran orquestras moi grandes (de 10 a 18 músicos).
- Músicos famosos: Duke Ellington e o trompetista Louis Armstrong.

## Bebop

- Era unha música moi rápida e difícil de tocar durante os anos 40.
- Xa non era para bailar, era para escoitar con atención.
- Os músicos improvisaban moito (inventaban a música no momento).
- Músicos famosos: Charlie Parker e Dizzy Gillespie.

## Cool jazz e hard bop

- Cool jazz: Un estilo máis tranquilo, suave e relaxado. (Exemplo: Miles Davis).
- Hard bop: Un estilo con máis enerxía, con influencias do blues e do gospel.
- Desenvolvéronse principalmente durante os anos 50.

## Jazz modal

- Usar poucos acordes para que os músicos puidesen improvisar con máis liberdade.
- "Kind of Blue" de Miles Davis é o disco de jazz máis famoso da historia publicado en 1959.

## Free jazz e jazz fusión

- Free jazz: Un estilo moi libre que rompe todas as regras.
- Jazz fusión: O jazz mestúrase co rock e o funk.
- Estes dous estilos coinciden durante os anos 60 e 70.
- Comezan a usarse guitarras eléctricas, baixos eléctricos e sintetizadores.

## O jazz hoxe

- O jazz é unha música que sempre está cambiando.
- Hoxe en día mestúrase con moitos estilos, como o flamenco ou a música tradicional de cada país.

## Audio

audio/mpeg

# Cantas coma unha trompeta!

O scat é unha forma de cantar jazz usando sílabas inventadas no lugar de palabras, como “ba-da-du”, “sho-bi-do” ou “pa-ra-pa”.

A persoa que canta improvisa igual que o faría un instrumento, creando melodías libres e xogando cos sons.

É unha técnica moi divertida e expresiva, que permite imitar trompetas, saxos ou ritmos.

Unha das cantantes máis famosas que utilizou o scat foi Ella Fitzgerald.

## Audio

audio/mpeg

## A influencia de Ella

O músico e docente Joan Chamorro traballou coas multinstrumentistas Rita Payes, Magali Datzira, Eva Fernández e Andrea Motis nun proxecto titulado "La Màgia de la Veu" (A maxia da voz) onde renderon homenaxe a Ella Fitzgerald versionando o seu famoso solo de scat en "How high the moon".

## Audio

audio/mpeg

# Chega a túa quenda

Un dos discos máis representativos do cool jazz é "Chet Baker Sings" do trompetista Chet Baker.

Neste traballo mestúranse improvisacións de trompeta e voz empregando a técnica do scat.

Neste caso vas traballar sobre a peza "It could happen to you".

Entre o minuto 1:20 - 1:57 ten lugar unha fermosa improvisación.

## Audio

audio/mpeg

## Como traballar un solo?

A mellor forma de traballar o jazz é a transcrición, un proceso consiste en escoitar varias veces unha improvisación ou melodía, para despois cantala, tocala co instrumento correspondente e se é preciso, escribila.

Deste xeito estas melodías fican na túa memoria e forman parte das túas improvisacións.

Este é un proceso que dura semanas ou incluso meses.

Nesta actividade vas realizar un breve achegamento a este proceso ao logo dunha semana.

- Os primeiros 4 días debes realizar unha escoita activa da peza.
- O 5 día comeza a traballar a primeira frase do solo.
- Ata onde podes chegar despois dunha semana?

Grava un audio no que mostres o anaco de solo que conseguiches aprender ao longo dos días.

## Audio

audio/mpeg

# Esperta o teu swing!

Unha das principais características do jazz é o swing, unha forma de interpretar as corcheas similar a un tresillo, onde a primeira é máis longa que a segunda dando unha sensación de balanceo.

Anímate a espertar o teu swing con estes exemplos rítmicos!

Aínda que se escriba como unha corchea, debes engadir a sensación de balanceo.

Este exemplo é un pouco robótico e está bastante lonxe do swing de Louis Armstrong, Django Reinhardt e Billie Holiday.

Anímate a escoitar música dos artistas anteriormente mencionados para escoitar o swing en estado puro!

## Audio

audio/mpeg

## Apoyo visual

# O blues do ruído

Xa traballaches o swing, o scat e a improvisación rítmica.

Agora vas tocar un blues. Pero non un calquera, senón o "Blues do ruído" no que combinarás as sonoridades do xilófonos soprano, alto e baixo Orff con ruídos da aula.

Na partitura hai dúas partes de percusión:

- A primeira está escrita para bolígrafo, que pode ser interpretado abrindo e cerrando o resorte ou golpeando contra a mesa. Tamén se pode interpretar abrindo ou pechando a cremalleira do teu estoxo ou chaqueta.
- A segunda é máis grave e está pensada para golpear ou abrir e pechar un libro ou dicionario.

Anímate a buscar outros obxectos cos que interpretar esta peza e proba a crear unha nova liña de percusión.

## Audio

audio/mpeg

## Improvisando coa escala pentatónica

A escala pentatónica componse de 5 notas e é moi empregada nas músicas tradicionais e populares, e por suposto no jazz.

O blues do ruído ten unha parte B na que por quendas podes animarte a improvisar melodías coa escala pentatónica de Do maior.

Podes comezar improvisando 4 compases, e ir mudando o rol de improvisador e acompañante co resto do grupo.

Co tempo podes probar a improvisar unha volta completa: harmonía e estrutura, que se coñece como coro, que no caso do blues é de 12 compases.

## Audio

audio/mpeg

## Partitura O blues do ruído

## Apoio visual

Licenciado baixo a Licenza Creative Commons Atribución Non-comercial Compartir igual 4.0

Feito con eXeLearning (Nova xanela)