Bertolt Brecht

Capítulo 1
GALILEO GALILEI, MESTRE DE MATEMÁTICAS EN PADUA, QUERE DEMOSTRAR A VALIDEZ DO NOVO SISTEMA UNIVERSAL DE COPÉRNICO.
O pobre gabinete de traballo de Galilei en Padua. É de mañá. Un rapaz, Andrea, fillo do ama de chaves, trae un vaso de leite e un bolo.
GALILEI. (lavándose o peito, bufando, alegre). - Pon o leite sobre a mesa pero non peches ningún libro.
ANDREA. - A miña nai di que debemos pagar o leiteiro. Se non pronto fará un rodeo á nosa casa señor Galilei.
GALILEI - Dise: describirá un círculo, Andrea.
ANDREA. - Como vostede queira, pero se non pagamos describirá un círculo en torno a nós, señor Galilei.

A vida de Galileo

GALILEI - Se o alguacil señor Cambione, se dirixe directamente á nosa porta, que distancia entre dous puntos elixirá?
ANDREA (sorrí). - A máis curta.
GALILEI - Ben. Teño algo para ti. Mira atrás das táboas astronómicas. (Andrea levanta detrás das táboas astronómicas un modelo de madeira de gran tamaño do sistema de Ptolomeo.)
ANDREA. - Que é isto?
GALILEI - É un astrolabio. O aparato mostra como os astros se moven arredor da terra, segundo a opinión dos vellos.
ANDREA - Como?
GALILEI - Investiguemos. Primeiro a descrición.
ANDREA. - No medio hai unha pequena pedra.
GALILEI - É a Terra.

Bertolt Brecht

ANDREA. - Arredor dela hai aneis, sempre un sobre o outro.
GALILEI - Cantos?
ANDREA. - Oito.
GALILEI - Son as esferas de cristal.
ANDREA. - Aos aneis fixáronse bólas pequenas.
GALILEI - Son os astros.
ANDREA. - E aí hai fitas nas que se len nomes.
GALILEI - Que nomes?
ANDREA. - Nomes de estrelas.
GALILEI - Por exemplo?
ANDREA. - A máis baixa das bólas é a Lúa e enriba dela o Sol.
GALILEI - E agora fai correr o sol.
ANDREA (move os aneis). - É fermoso todo isto, pero nós estamos tan encerrados...

A vida de Galileo

GALILEI - Si. (Secándose.) É o que tamén eu sentín cando vi o armatoste por primeira vez. Algúns sénteno. (Tíralle a toalla a Andrea para que lle fregue a espada.) Muros, aneis e inmobilidade. Durante dous mil anos creu a humanidade que o Sol e todos os astros do ceo daban voltas ao seu arredor. O Papa os cardeais os príncipes, os eruditos, capitáns, comerciantes, peixeiras e escolares creron estar sentados inmóbiles nesa esfera de cristal. Pero agora nós saímos diso Andrea. O tempo vello pasou e estamos nunha nova época. É coma se a humanidade esperase algo dende hai un século. As cidades son estreitas e así son as cabezas. Supersticións e peste. Pero dende hoxe non todo o que é verdade debe seguir valendo. Todo se move, meu amigo. Alégrame pensar que a dúbida comezou cos navíos. Dende que a humanidade ten memoria arrastráronse ao longo das costas, pero de súpeto abandonáronas e largáronse a todos os mares.

Bertolt Brecht

No noso vello continente comezouse a oír un rumor: existen novos continentes. E dende que os nosos navíos viaxan cara a eles festéxase por tódalas partes que o inmenso e temido mar é unha auga pequena.
Dende entón sobreveu o gran desexo: investigar a causa de todas as cousas, por que a pedra cae ao soltala e por que a pedra sobe cando a botas cara a arriba. Cada día descóbrese algo. Xa se atopou algo pero existen outras cousas que deben explicarse. Moita tarefa espera a nosa nova xeración.
"En Siena, de rapaz, observei como uns traballadores substituían, logo de cinco minutos de disputa, un costume milenario de mover bloques de granito por unha nova e razoable forma de dispoñer as cordas. Foi alí onde caín na conta: o tempo vello pasou, estamos ante unha nova época.

A vida de Galileo

Pronto a humanidade enteira saberá perfectamente onde habita, en que clase de corpo celeste tócalle vivir. Porque o que din os vellos libros xa non lles abonda, porque onde a fe reinou durante mil anos, agora reina a dúbida. O mundo enteiro di: si, iso está nos libros, pero deixádenos agora mirar a nós mesmos.
"A Terra roda alegremente arredor do Sol e as peixeiras, os comerciantes, os príncipes e os cardeais e ata o mesmo Papa rodan con ela.
"O universo enteiro perdeu da noite á mañá o seu centro e ao amañecer tiña miles, de modo que agora cada un e ningún será ese centro.
Repentinamente quedou moito lugar. As nosas naves atrévense mar dentro, os nosos astros dan amplas voltas no espazo. Como di o poeta?

Bertolt Brecht

ANDREA. - Oh temperán albor de comezar!
Oh sopro do vento que vén de novas costas!
Si pero beba o seu leite que xa comezarán de novo as visitas.
GALILEI - Comprendiches á fin o que che dixen onte?
ANDREA. - Que? O do Quipérnico coas súas voltas?
GALILEI - Si.
ANDREA. - Non. Por que se empeña en que eu o comprenda? É moi difícil e eu en outubro apenas cumprirei once anos.
GALILEI - Por iso mesmo quero que o comprendas. Para iso traballo e compro os libros en vez de pagar ao leiteiro.
ANDREA. - Pero é que eu vexo que o Sol está ao atardecer nun lugar moi distinto que á mañá. Non pode entón estar inmóbil. Nunca! Xamais!

A vida de Galileo

GALILEI - Así que ti ves? Que é o que ves? Non ves nada. Ti miras sen observar. Mirar non é observar. (Coloca o soporte coa almofía onde se ten lavado no medio do cuarto). Aquí tes o Sol. Senta. (Andrea séntase nunha cadeira. Galileo está detrás del.) Onde está o Sol á esquerda ou á dereita?
ANDREA. - Á esquerda.
GALILEI - E como chegará á dereita?
ANDREA. - Se vostede o leva á dereita, por suposto.
GALILEI - Soamente así? (Carga a cadeira xunto con Andrea e trasládaos ao outro lado.) E agora onde está o Sol?
ANDREA. - Á dereita.
GALILEI - E moveuse acaso o Sol?
ANDREA. - Non.
GALILEI - Quen se moveu?
ANDREA. - Eu.
GALILEI (roxe). - Mal! Cabeza baleira! A cadeira!

Bertolt Brecht

ANDREA. - Pero eu con ela!
GALILEI - Claro... a cadeira é a Terra. E ti estás enriba.
SEÑORA SARTI (que entrou para tender a cama e estivo a mirar a escena). - Que fai vostede por Deus co meu fillo, señor Galilei?
GALILEI - Ensínoo a mirar, Sarti.
SRA. SARTI. - Como? Arrastrándoo polo cuarto?
ANDREA. - Cala ti, mamá. Ti non entendes estas cousas.
SRA. SARTI. - Xa! Pero ti enténdelas, non é certo? (A Galilei.) Vostede trastórnao tanto que pronto sosterá que dous e dous son cinco. O pequeno confunde todo. Fíxese que onte demostroume que a Terra se move arredor do Sol! E ademais está seguro que un señor chamado Quipérnico teno calculado todo.
ANDREA. - Acaso non o calculou o Quipérnico, señor Galilei? Dígallo vostede mesmo!

A vida de Galileo

SRA. SARTI. - Que? Así que é vostede quen lle di todos eses disparates! Logo repíteos como un loro na escola e véñenme os señores do clero a protestar porque difunde esas cousas do demo. Vergoña debía de darlle, señor Galilei!
GALILEI (almorzando). - Baseándose nas nosas investigacións señora Sarti logo de grandes controversias, Andrea e eu fixemos tales descubrimentos que non podemos calar xa ante o mundo. Comeza un tempo novo, unha grande era, na que vivir será un verdadeiro gozo.
SRA. SARTI. - Si si. Ogallá que nesa nova época poidamos pagar o leiteiro, señor Galilei. Está a esperar un señorito que desexa tomar leccións. Viste moi ben e trae unha carta de recomendación. (Entrégalle unha carta.) Fágame o favor e non o envíe de volta que teño presente sempre a conta do leiteiro. (Vaise.)

Bertolt Brecht

GALILEI (rindo). - Déixeme rematar polo menos co meu almorzo. (A Andrea.) Entón quere dicir que onte entendemos algo!
ANDREA. - Non, díxenllo a ela só para que se asombre. Pero non é certo, vostede dixo que a Terra móvese arredor de si mesma e non só en torno ao Sol. Pero a cadeira comigo moveuse só arredor da almofía e non arredor de si mesma, porque senón eu caería e isto é unha evidencia. Por que non deu voltas a a cadeira? Porque entón quedaba demostrado que eu tamén caería da Terra. Que me di, agora?
GALILEI - Pero demostreiche...
ANDREA. - Esta noite dinme conta que, se a Terra realmente se movese quedaríame toda a noite coa cabeza colgando para abaixo. E isto é unha evidencia.
GALILEI (toma unha mazá da mesa). - Mira aquí tes a Terra.

A vida de Galileo

ANDREA. - Non, non. Non me veña sempre con eses exemplos, señor Galilei. Así gaña sempre. Con ensaios lógrase demostrar sempre todo, cando se é astuto. Pero eu non podo arrastrar a miña nai nunha cadeira como vostede o fai comigo. Vexa pois que exemplo máis malo é ese. E que sería coa mazá como Terra? Non sería absolutamente nada.
GALILEI (ri). - É que ti non queres comprender.
ANDREA. - Imos ver, tómea de novo, por que non colgo coa cabeza para abaixo de noite?
GALILEI - Mira, esta é a Terra e aquí estás ti (Crava a acha dun pau na mazá.) e agora a Terra móvese.
ANDREA. - E agora estou coa cabeza a colgar para abaixo.
GALILEI - Por que? Fíxate ben, onde está a cabeza?
ANDREA. - Aí abaixo.

Bertolt Brecht

GALILEI - Que? (Volve a mazá á súa primeira posición.) Non está acaso no mesmo lugar non están os pés sempre abaixo? Quedarías parado se eu te movo, así? (Saca a acha e dálle a volta.)
ANDREA. - Non. E por que entón non noto nada do xiro?
GALILEI - Porque ti realizas tamén o movemento. Ti e o aire que está sobre ti e todo o que está enriba da esfera.
ANDREA. - E por que entón parece que o Sol se move?
GALILEI. (Xira novamente a mazá coa acha). - Mira ti ves abaixo a Terra, que queda igual, sempre está debaixo de ti e para ti non se move. Pero mira cara a arriba, agora tes a lámpada sobre a túa cabeza, pero, que acontece cando xiro a Terra?, que tes sobre a túa cabeza?
Andrea (fai tamén o xiro). - A estufa.
GALILEI - E onde está a lámpada?

A vida de Galileo

ANDREA. - Abaixo.
GALILEI – Eso é.
ANDREA. - Isto si que é bo. (Entra Ludovico Marsili, un novo fillo de atesourada familia.)
LUDOVICO. - Bos días señor. O meu nome é Ludovico Marsili.
GALILEI (estudando a carta de recomendación). - Vén vostede de Holanda?
LUDOVICO. - Si onde oín falar moito de vostede, señor Galilei.
GALILEI - A súa familia posúe bens na Campagna?
LUDOVICO. - A miña nai quixo que vise un pouco do que acontece no mundo, e así...
GALILEI - E vostede oíu en Holanda que en Italia acontece algo comigo.

Bertolt Brecht

LUDOVICO. - E como a miña nai quere que tamén saiba un pouco do que acontece na ciencia.
GALILEI - Leccións privadas: dez escudos por mes.
LUDOVICO. - Moi ben señor.
GALILEI - Que intereses ten vostede?
LUDOVICO. - Cabalos.
GALILEI - Vaia.
LUDOVICO. - Eu non teño cabeza para as ciencias señor Galilei.
GALILEI - Vaia. Baixo esas circunstancias son quince escudos por mes.
LUDOVICO. - Moi ben señor Galilei.
GALILEI - Terei que ensinalo ben de mañá temperán. E ti quedas sen nada Andrea. Pero debes comprender, ti non pagas nada.

A vida de Galileo

ANDREA. -Si, si, xa me vou. Podo levar a mazá?
GALILEI - Si. (Andrea vaise.)
LUDOVICO. - Terá que ter paciencia comigo, principalmente porque o que acontece nas ciencias sempre é distinto ao que di o sentido común. Por exemplo aí ten vostede ese tubo que venden en Amsterdam. Estudeino detidamente, un estoxo de coiro verde e dúas lentes, unha así (Significa unha lente cóncava.) e outra así (Significa unha convexa.) Oín que unha amplía a imaxe e a outra empequenécea. Calquera home razoable pensaría que ambas as dúas xuntas se neutralizan. Pois non é así. A fai todo cinco veces máis grande co aparato. Esta é a súa ciencia.
GALILEI - Que cousa a fai cinco veces máis grande?
LUDOVICO. - Torres de igrexa, pombas, todo o que está afastado.

Bertolt Brecht

GALILEI - Puido ver vostede mesmo torres de igrexas agrandadas?
LUDOVICO. - Si señor.
GALILEI - E o tubo tiña dúas lentes? (Debuxa un esbozo nunha folla de papel.) Tiña este aspecto? (Ludovico asente.) Canto fai que inventou iso?
LUDOVICO. - Segundo creo, non pasaran máis de dous días cando deixei Holanda, polo menos dende que apareceu no mercado.
GALILEI (case amigable). - E por que quere vostede aprender física por que non mellor cría de cabalos? (Entra a señora Sarti sen ser notada por Galilei.)
LUDOVICO. - A miña nai opina que un pouco de ciencia é necesario.

A vida de Galileo

GALILEI - Pero para vostede sería o mesmo aprender unha lingua morta ou teoloxía. É máis doado. (Vai nese momento á señora Sarti.) Ben, veña o martes á tarde. (Ludovico vaise.)
SRA. SARTI. - O secretario da Universidade espera fóra.
GALILEI - Non me mires así, se o tomei.
SRA. SARTI. - Si porque me viu no momento xusto.
GALILEI - Deixa pasar ao Secretario, é importante. Iso significa, talvez cincocentos escudos de ouro. Despois, non terei xa necesidade de alumnos. (A señora Sarti fai pasar ao Secretario. Galilei, que se rematou de vestir, anota algunhas cifras nun papel.)
GALILEI - Bos días, présteme un escudo. (Dá á Sarti a moeda que O SECRETARIO saca dun peto.) Mande a Andrea ao óptico por dúas lentes, aquí están as medidas. (A señora Sarti vaise co papel.)

Bertolt Brecht

O SECRETARIO. - Veño a devolverlle a súa solicitude de aumento de soldo a mil escudos de ouro. Desgraciadamente, non podo apoialo ante a Universidade. Vostede sábeo moi ben, os cursos de matemáticas non traen ningún beneficio a noso instituto. Si ata ben poderiamos dicir que as matemáticas son unha arte sen pan.
Non quero significar con isto que a República non deixa de apreciar a esa ciencia. Evidentemente, as matemáticas non son tan necesarias como a filosofía, nin tan útiles como a teoloxía pero... é que proporcionan un número tan ilimitado de praceres!
GALILEI. (lendo nos seus papeis). - Meu querido Secretario, con cincocentos escudos non fago nada.
O SECRETARIO. - Pero, señor Galilei vostede dita apenas dúas veces dúas horas na semana. A súa extraordinaria fama debe carrexarlle alumnos a discreción que poden pagar

A vida de Galileo

leccións privadas. Non ten vostede, acaso, alumnos particulares?
GALILEI - Si, teño demasiado. Ensino e ensino, e cando aprenderei? Bendito señor, eu non posúo a ciencia infusa como os señores da Facultade de Filosofía. Son parvo. Non entendo nada de nada e véxome obrigado a encher os buratos de sabedoría. E cando poderei facelo? Cando poderei investigar? Señor a miña ciencia ten sede de saber máis. Que resolvemos nos grandes problemas?
Só temos hipótese. Pero hoxe nós esiximos probas de nós mesmos. E como podo adiantar se para poder vivir teño que meterlle na cabeza a todo idiota con diñeiro que as rectas paralelas córtanse no infinito?
O SECRETARIO. - Non esqueza vostede que a República paga, talvez, menos que algúns príncipes pero a cambio garante a liberdade científica. Nós, aquí en Padua, ata

Bertolt Brecht

permitimos algúns alumnos protestantes e tamén lles outorgamos o título de doutor. Ao señor Cremonini non soamente non o entregamos á Inquisición cando se nos demostrou, si, señor Galilei, se nos demostrou que realiza manifestacións antirrelixiosas senón que enriba aumentámoslle o soldo. Ata en Holanda sábese que Venecia é a República onde a Inquisición non di esta boca é miña. Todo isto ten moito valor para vostede que é astrónomo, é dicir, unha ciencia na que dende hai pouco tempo non se respectan coa debida consideración as ensinanzas da Igrexa.
GALILEI - A Giordano Bruno entregárono vostedes a Roma porque divulgaba as teorías de Copérnico.
O SECRETARIO. - Non, non o entregamos por divulgar as teorías de Copérnico que por outra parte son falsas, senón porque el nin era veneciano, nin investía aquí ningún cargo. Non se queime vostede agora co queimado, está ben que

A vida de Galileo

dispoñamos de liberdade completa, pero non por iso é aconsellable berrar aos catro ventos un nomee así sobre o que recae a expresa maldición da Igrexa. Nin aquí nin sequera aquí dentro.
GALILEI - Así que a vosa protección á liberdade de pensamento resúltavos un bo negocio, verdade? Mentres vós chamades a atención de que a Inquisición traballa e queima noutros lugares, obtedes aquí mestres bos e baratos. A protección que exercedes ante a Inquisición benefíciavos por outro lado ao pagar os soldos máis baixos.
O SECRETARIO. - Iso é inxusto! Inxusto! De que lle serviría a vostede dispoñer de moito tempo para a investigación se cada monxe ignorante da Inquisición podería, sen máis nin máis, prohibir os seus pensamentos?

Bertolt Brecht

GALILEI - E de que serve a liberdade científica sen tempo libre para investigar? Que pasa cos resultados? Por que non mostra aos señores conselleiros as miñas investigacións sobre as leis da gravitación? (mostra un mangado de manuscritos) e pregúntelles se isto non vale un par de escudos máis.
O SECRETARIO. - Son dun valor infinitamente máis grande, señor Galilei.
GALILEI - Non dun valor infinitamente máis grande, senón de cincocentos escudos máis señor.
O SECRETARIO. - Un escudo ten valor só cando trae outro escudo. Se quere gañar diñeiro debe mostrarnos outras cousas. Vostede só pode esixir para a ciencia que vende tanto como a ganancia que recibirá aquel que á compra. Aí temos o exemplo da filosofía que o señor Colombe vende en Florencia, pois ben, ela trae ao Príncipe, polo menos, dez mil

A vida de Galileo

escudos por ano. As súas leis da gravitación causaron por certo moito alboroto. Apláudenllas en París e Praga. Pero eses señores que alá aplauden non pagan á Universidade de Padua o que vostede lle custa. A súa desgracia é a ciencia que elixiu, señor Galilei.
GALILEI - Si, comprendo. Comercio libre, ciencia libre. Comercio libre coa ciencia libre, verdade?
O SECRETARIO. - Pero señor Galilei! Que criterio! Permítame dicilo que non comprendo completamente as súas chistosas observacións. O florecente comercio de a República non pode ser obxecto de sospeitas. En canto á ciencia, nos longos anos do meu cargo universitario nunca me atrevín a falar dela nese ton tan frívolo. (Continúa mentres Galilei dirixe nostálxicas miradas á súa mesa de traballo.) Pense vostede un pouco na situación actual! Na escravitude baixo o látego da cal suspiran as ciencias en certos lugares! Neses

Bertolt Brecht

lugares non debe saberse por que a pedra cae senón que só pode repetirse o que Aristóteles escribe. Os ollos son só para ler. Para que novas leis da caída dos corpos se só o que importa é a caída de xeonllos? Compare isto coa inmensa alegría con que a nosa República recibe os seus pensamentos, así sexan os máis atrevidos. Aquí pode vostede investigar! Aquí pode vostede traballar! Ninguén o vixía, ninguén o persegue. Os nosos máis distinguidos cidadáns interésanse por as súas investigacións, visítano e fanlle mostrar os seus descubrimentos, e é por certa xente que non pode desperdiciar o seu propio tempo. Non desprece o comercio, señor Galilei. Recoñeza, señor Galilei, que aquí vostede pode traballar.
GALILEI (desesperado). - Si.
O SECRETARIO. - No que respecta ás súas necesidades materiais, faga novamente algo bonito, como aquel famoso

A vida de Galileo

compás militar co que (vai contando cos dedos) sen ningún coñecemento de matemáticas é posible trazar liña calcular os intereses compostos dun capital, reproducir esbozo de terreos en diversas escalas e estimar o peso das balas de canón.
GALILEI - Trapalladas.
O SECRETARIO. - As trapalladas é algo que encanta ás señorías máis distinguidas.
GALILEI – Acaba de darme unha idea.
O SECRETARIO. -Entón, non o quixera seguir molestando.
GALILEI - Grazas. (Vaise o secretario. Galilei queda só algúns instantes e comeza a traballar. Andrea entra correndo. Galilei traballando.) Por que non comiches a mazá?
ANDREA. - Porque lle quero demostrar a ela que se move.
GALILEI - Teño que dicirche algo Andrea. Non fales a outros das nosas ideas.

Bertolt Brecht

ANDREA. - Por que non?
GALILEI - A Superioridade prohibiuno.
ANDREA. - Pero se é a verdade!
GALILEI - Pero ela prohíbeo. Ademais, teño que dicirche outra cousa. Teño que facerche unha confesión: as teorías de Copérnico son nada máis que hipótese. Dáme as lentes.
ANDREA. - Tiven que deixar a miña gorra. Como garantía.
GALILEI - E que pensas facer no inverno sen gorra? (Pausa. Galilei acomoda as lentes no papel co esbozo.)
ANDREA. - Que é unha hipótese?
GALILEI - É cando se considera unha cousa por certa cando aínda non se ten demostrado como feito real. Por exemplo, a Felice, aí abaixo diante da tenda do cesteiro, está a dar o peito ao seu neno. Se dicimos que o neno recibe leite da Felice e non a Felice do neno o feito en si será unha hipótese mentres non se vaia ata alí, véxase o feito e demóstrese.

A vida de Galileo

Fronte aos astros somos como vermes de ollos turbios que pouco ven. As vellas ensinanzas cridas durante mil anos están en completa decadencia. Pouca madeira queda aos postes que sosteñen eses xigantescos edificios. Son moitas leis que pouco aclaran, mentres que as novas hipóteses teñen poucas leis que moito aclaran.
ANDREA. - Pero vostede xa me demostrou todo.
GALILEI - Non, só che dixen que así podía ser. Entendes? A hipótese é moi bela e non hai nada que fale na súa contra.
ANDREA. - Eu tamén quero ser físico, señor Galilei.
GALILEI - Xa o creo, tendo en conta os innumerables problemas que hai na nosa materia. (Foi ata a ventá e mirou a través das lentes.) Mira, mira por aquí, Andrea.

Bertolt Brecht

Adaptación do capitulo I da obra de Berlot Brecht, A vida de Galileo Galilei.