# 1-lgasdomundo/32_queres_aprender_mis_aragons.html

3-2- Queres aprender máis? Aragonés

- A diversidade lingüística en Europa e no mundo
- 1- A diversidade lingüística
- 2- Lingua hexemónica, lingua minorizada e lingua minoritaria.
- 3- As linguas peninsulares
  - 3-1- Queres aprender máis? Asturiano
  - 3-2- Queres aprender máis? Aragonés
  - 3- 3- Queres aprender máis? Aranés, euskera
  - 3-4- Queres aprender máis? Portugués
  - 3-5- Autoavaliación
- 4- As linguas de Europa
  - 4-1- Que falaría Xoán se nacera en...?
  - 4-2- Onde se fala este idioma?
  - 4- 3- Declaración Universal dos Dereitos Humanos
- 5- Outras linguas do mundo
  - 5-1- Benvido!
  - 5-2- Autoavaliación
- 6- Proposta de actividades
  - Proposta de actividades segundo o estilo de aprendizaxe

« Anterior | Seguinte »

# 3-2- Queres aprender máis? Aragonés

## Aragonés

Procede do antigo navarro-aragonés e conserva preto de 30.000 falantes no norte de Aragón, aínda que tamén se falou en Navarra ou en Valencia. Existen 3 variantes: aragonés central, aragonés oriental e o aragonés meridional. Aínda que o Estatuto de Autonomía propugna a súa protección, non é considerado lingua oficial.

Características fonolóxicas xerais do aragonés:

- Os O e E abertos do romance convértense nos ditongos [we] e [je], por exemplo VET'LA > biella (gal: vella).
- Perda do -E final non acentuado, exemplo GRANDE > gran (gal: grande).
- Presérvase o F- inicial, exemplo FILIU > fillo (gal: fillo).
- O iode romance (GE-,GI-,I-) convértese en consoante africada palatal xorda ch [ʧ], exemplo IUVEN > choben (gal: xove), GELARE > chelá(r) (gal: xear).
- Os grupos cultos romances /-ult-/ e /-ct-/ pasan a [jt], exemplo FACTU > feito (gal feito, cat fet).
- Os grupos romance /-x-/, /-ps-/ e /scj-/ convértense en fricativa palatal xorda ix [ʃ], exemplo COXU > coixo (gal coxo, cat coix).
- Os grupos romances -Lj-, -C'L-, -T'L- convértense en lateral palatal 'll' [ʎ], exemplo MULIERE > mullé(r) (gal: muller, cat: muller), ACUT'LA > agulla (gal: agulla, cat: agulla).
- O-B- latino permanece nas terminacións do imperfecto de indicativo na segunda e terceira conxugación: teniba (gal tiña, cat tenia).

## Actividade de lectura

Texto promotor do uso das tres falas de Aragón (aragonés, catalán e castelán)

Choben, charra a tua fabla. Aragón ye trilingüe.

Joven, habla tu lengua. Aragón es trilingüe.

Jove, parla la teva llengua. Aragó es trilingüe.

Adibinetas Campo blanco, simién negra, zinco güeys e una rella. ¿Qué ye? (Soluzión: el libro) | Cuan ba t’al monte Ba bien farteta, E cuan torna ta casa Bien laseta. ¿Qué ye? (Soluzión: la bota de bin)

Os míos bersos Son femeninos Cada parola i tien O suyo perfume de muller O suyo caminar A lo largo de o poema Ye femenino S'albandona en o ritmo de l'augua | Os míos bersos Tienen os labios pintatos Y rechuman estrelas Rosatas (En ubrirse-sen esbeilan Un rictus de frescor secsuata) Quererban tener Gotas de seduzión en as ninetas As zellas enmarcando retallatas Cadaguna d'ellas O coloriato zerclo de a machia | Buscan Unas mans con aimo Y parar a meyas Una mesa Un mantel a cuadros Calor y asperanzas

« Anterior | Seguinte »