A Terra en continua evolución

- A Terra en continua evolución
- 1. Introdución
  - 1.1 Descrición da unidade didáctica
  - 1.2 Coñecementos previos
  - 1.3 Obxectivos
- 2. Secuencia de actividades
  - 2.1 Procesos xeolóxicos externos
    - 2.1.1 A enerxía do Sol
    - 2.1.2 Axentes xeolóxicos externos
    - 2.1.3 Procesos xeolóxicos externos
  - 2.2 Procesos xeolóxicos internos
    - 2.2.1 A enerxía do interior da Terra
    - 2.2.2 Estrutura da Terra
    - 2.2.3 Axentes xeolóxicos internos
    - 2.2.4 Procesos xeolóxicos internos. Dinámica litosférica
  - 2.3 O ciclo das rochas
  - 2.4 Os seres vivos e a paisaxe
    - 2.4.1 Os ecosistemas e as interaccións neles
    - 2.4.2 Relacións tróficas nos ecosistemas
  - 2.5 As especies cambian no tempo: evolución
    - 2.5.1 Os fósiles
    - 2.5.2 Probas da evolución
    - 2.5.3 Teorías evolucionistas
- 3. Resumo de contidos
- 4. Actividades complementarias
- 5. Exercicios de autoavaliación
- 6. Glosario
- 7. Bibliografía e recursos
  - 7.1 Sobre ecoloxía
  - 7.2 Sobre evolución
- 8. Documentación para imprimir

« Anterior | Seguinte »

# 2.1.3 Procesos xeolóxicos externos

A acción combinada dos axentes xeolóxicos e a gravidade orixina os procesos xeolóxicos externos que actúan sobre o relevo. Son os seguintes:

- Meteorización: destrución das rochas superficiais dos continentes pola acción da atmosfera. Realízase mediante procesos físicos e químicos.

– Meteorización física ou mecánica: consiste na rotura das rochas sen modificar a súa composición química. É característica de climas fríos, desérticos e de zonas costeiras. Pódese producir por varios procesos:

– Dilatación-contracción da rocha, pola acción en cuña da auga ao conxelarse nas fendas. Este fenómeno se coñece como xelifracción.

– Crecemento de cristais de sales disolvidos na auga en fendas das rochas

– Acción dos seres vivos, como as raíces e os animais, que perforan a terra (miñocas, formigas ou toupas) e, especialmente, a actividade humana.

– Meteorización química: consiste na alteración química das rochas debido ás reaccións químicas entre os gases atmosféricos e os minerais da rocha. É característica do clima ecuatorial e temperado húmido. Os principais procesos químicos son:

– Hidratación, ou incorporación de moléculas de auga na estrutura cristalina dalgúns minerais.

– Disolución, ou eliminación pola auga de compoñentes de rochas salinas, como o xeso ou a halita, que se disolven facilmente na auga.

– Hidrólise, ou rotura da estrutura cristalina da rocha por efecto da auga disociada (H+, OH-).

– Carbonatación ou acción do CO2 atmosférico co carbonato de calcio (CaCO3) nas rochas calcarias.

– Oxidación ou acción do O2 atmosférico disolvido na auga sobre as rochas, como ocorre en aquelas que teñen un alto contido en ferro.

- Erosión: desgaste e rotura das rochas superficiais pola acción dos axentes xeolóxicos externos.
- Transporte: proceso mediante o que os fragmentos erosionados se transportan cara a zonas máis baixas. Pódeo realizar o mesmo axente que erosionou ou outro distinto. Pola natureza dos axentes responsables, o transporte sempre leva consigo erosión.
- Sedimentación: depósito dos fragmentos e dos produtos resultantes da súa alteración en zonas baixas dos continentes e, sobre todo, nos océanos.

Os depósitos acumulados dan lugar a sedimentos, dispostos en capas xeralmente horizontais, denominadas estratos. Despois de millóns de anos os estratos han dar lugar ás rochas sedimentarias mediante un proceso coñecido como litificación ou diaxénese.

Os procesos externos destrúen o relevo, xa que contribúen a erosionar as zonas altas dos continentes, transportando os materiais e acumulándoos nas zonas baixas. O resultado co tempo é un relevo chan ou vello.

### O solo

É o resultado da interacción da superficie rochosa, os axentes atmosféricos e os seres vivos. A formación dun solo é un proceso complexo e lento, que inclúe as seguintes fases:

- Meteorización da rocha nai, pola acción dos axentes atmosféricos.
- Instalación de seres vivos pioneiros (bacterias, algas, fungos e liques) e máis adiante de vexetais; todos eles achegan materia orgánica.
- Transformación da materia orgánica en humus (mestura de materia mineral e materia orgánica descomposta).
- Transporte en vertical dos compoñentes mediante a auga, coa formación dunha serie de capas horizontais ou horizontes.

O solo é un recurso imprescindible, lugar de asentamento de vexetais e descompoñedores que son a principal base para o alimento e reciclaxe de nutrientes dos ecosistemas.A desertización é a perda do solo orixinada por causas naturais (clima, relevo, etc.) ou derivadas da actividade humana (deforestación, minaría, agricultura e gandaría intensivas, contaminación, etc).

Cumpriron varios milleiros de anos para orixinárense os solos maduros e, porén, poden ser eliminados por unhas fortes chuvias torrenciais. É imprescindible adoptarmos medidas para protexer os solos pola súa importancia e fraxilidade.

### Actividades resoltas

Describa os procesos de meteorización física dos seguintes debuxos:

  Solución | Os debuxos representan o fenómeno de xelifracción. A auga da chuvia introdúcese nas fendas e poros das rochas. Ao diminuír a temperatura por debaixo de 0ºC, a auga conxélase. O xeo así formado ocupa máis volume que a auga líquida e actúa como unha cuña, premendo as paredes das fendas

Indique algún tipo de rocha susceptible de sufrir oxidación.

  Solución | As rochas ferruxinosas son susceptibles de oxidarse pola presenza de ferro. Este ao oxidarse cambia a composición química da rocha que perde consistencia e se rompe con máis facilidade.

Cite medidas que se deben adoptar para protexer os solos.

  Solución | Repoboación forestal. De árbores e matos autóctonos (propios da zona), adaptados ao tipo de solo, especialmente nas zonas altas e ladeiras con fortes pendentes Evitar a explotación excesiva causada por cultivos e pastoreo. Facer regos contra a pendente nas zonas de cultivo..

### Actividades propostas

S1. Indique a diferenza entre meteorización e erosión?

Espazos (1):
JXUwMDE1JXUwMDI4JXUwMDExJXUwMDExJXUwMDBhJXUwMDFkJXUwMDFiJXUwMDEzJXUwMDFiJXUwMDAyJXUwMDBhJXUwMDlhJXUwMDlk é a acción da atmosfera sobre o relevo. Pode ser de tipo físico (como a producida polos cambios de temperatura) ou químico (como a debida á oxidación). Os fragmentos resultantes quedan no sitio da alteración.

Espazos (2):
JXUwMDFkJXUwMDM3JXUwMDFkJXUwMDFjJXUwMDFhJXUwMDlhJXUwMDlk é a acción dos axentes xeolóxicos externos sobre o relevo. Pode ser física ou química pero a erosión sempre leva consigo un desprazamento dos fragmentos resultantes a diferenza da meteorización

Habilitar JavaScript

Meteorización é a acción da atmosfera sobre o relevo. Pode ser de tipo físico (como a producida polos cambios de temperatura) ou químico (como a debida á oxidación). Os fragmentos resultantes quedan no sitio da alteración.

Erosión é a acción dos axentes xeolóxicos externos sobre o relevo. Pode ser física ou química pero a erosión sempre leva consigo un desprazamento dos fragmentos resultantes a diferenza da meteorización

S2. Observe os debuxo e complete a seguinte táboa relacionando as formas de relevo das augas continentais cos axentes xeolóxicos e cos procesos externos

Forma | Axente ou axentes responsables | Proceso predominante | Formas de relevo das augas continentais
Torrente | Espazos (1): JXUwMDE5JXUwMDM0JXUwMDEyJXUwMDA2JXUwMDEyJXUwMDUzJXUwMDQzJXUwMDBjJXUwMDAxJXUwMDFhJXUwMDFkJXUwMDA3JXUwMDBiJXUwMDBiJXUwMDFhJXUwMDE1JXUwMDA4JXUwMDFhJXUwMDUzJXUwMDUzJXUwMDA2JXUwMDA1JXUwMDE1JXUwMDE3JXUwMDE0JXUwMDBmJXUwMDBhJXUwMDBhJXUwMDA4JXUwMDA4JXUwMDFh | Espazos (2): JXUwMDFkJXUwMDM3JXUwMDFkJXUwMDFjJXUwMDFhJXUwMDlhJXUwMDlk |
Fervenza | Espazos (3): JXUwMDE5JXUwMDM0JXUwMDEyJXUwMDA2JXUwMDEyJXUwMDUzJXUwMDQzJXUwMDBjJXUwMDAxJXUwMDFhJXUwMDFkJXUwMDA3JXUwMDBiJXUwMDBiJXUwMDFhJXUwMDE1JXUwMDA4JXUwMDFhJXUwMDUzJXUwMDUzJXUwMDA2JXUwMDA1JXUwMDE1JXUwMDE3JXUwMDE0JXUwMDBmJXUwMDBhJXUwMDBhJXUwMDA4JXUwMDA4JXUwMDFh | Espazos (4): JXUwMDFkJXUwMDM3JXUwMDFkJXUwMDFjJXUwMDFhJXUwMDlhJXUwMDlk
Cova | Espazos (5): JXUwMDE5JXUwMDM0JXUwMDEyJXUwMDA2JXUwMDEyJXUwMDUzJXUwMDUzJXUwMDA2JXUwMDE3JXUwMDE2JXUwMDExJXUwMDE3JXUwMDAwJXUwMDkzJXUwMDhmJXUwMDBiJXUwMDA0JXUwMDEyJXUwMDUzJXUwMDQ1JXUwMDQ1JXUwMDRkJXUwMDBjJXUwMDEzJXUwMDFiJXUwMDk4JXUwMDkwJXUwMDEy | Espazos (6): JXUwMDFkJXUwMDM3JXUwMDFkJXUwMDFjJXUwMDFhJXUwMDlhJXUwMDlk
Meandro | Espazos (7): JXUwMDE5JXUwMDM0JXUwMDEyJXUwMDA2JXUwMDEyJXUwMDUzJXUwMDQzJXUwMDBjJXUwMDAxJXUwMDFhJXUwMDFkJXUwMDA3JXUwMDBiJXUwMDBiJXUwMDFhJXUwMDE1JXUwMDA4JXUwMDFhJXUwMDUzJXUwMDUzJXUwMDA2JXUwMDA1JXUwMDE1JXUwMDE3JXUwMDE0JXUwMDBmJXUwMDBhJXUwMDBhJXUwMDA4JXUwMDA4JXUwMDFh | Espazos (8): JXUwMDFkJXUwMDM3JXUwMDFkJXUwMDFjJXUwMDFhJXUwMDlhJXUwMDlkJXUwMDRlJXUwMDQ1JXUwMDQ1JXUwMDUzJXUwMDE2JXUwMDAxJXUwMDBkJXUwMDA0JXUwMDA4JXUwMDBiJXUwMDFhJXUwMDE1JXUwMDAyJXUwMDBhJXUwMDlhJXUwMDlk

Habilitar JavaScript

Forma | Axente ou axentes responsables | Proceso predominante | Formas de relevo das augas continentais
Torrente | Augas continentais superficiais | Erosión |
Fervenza | Augas continentais superficiais | Erosión
Cova | Augas subterráneas e mariñas | Erosión
Meandro | Augas continentais superficiais | Erosión e sedimentación

S3. Indique as principais causas da degradación e perda de solos e as consecuencias.

### Retroalimentación

- A deforestación. Provocada pola corta de bosques, cun dobre obxectivo: utilizar a madeira e substituír o bosque por terreos agrícolas. Con isto prívaselle ao solo da cuberta vexetal que o protexe, facilitando a súa erosión.
- A sobreexplotación de cultivos. Tamén chamada explotación intensiva, que empobrece o solo. Para solucionalo abúsase dos fertilizantes que terminan contaminando o solo e as augas subterráneas.
- O sobrepastoreo. Producido polo consumo excesivo de pastos polo gando, que deixa o solo sen protección.
- Os incendios. A queima dos bosques destrúe a cuberta vexetal e por tanto a protección do solo. Daquela, ao chegaren as chuvias, estas arrastrarán parte de este solo, sobre todo se está en zonas de elevada pendente.

S4. Indique a relación entre a especie humana e os solos.

### Retroalimentación

- A especie humana é a que máis está influíndo na perda de solo. O solo é a base da nosa alimentación para formarse un solo foron necesarios milleiros de anos e pola súa fraxilidade pode ser eliminado en pouco tempo. As persoas deben adoptar medidas para evitar a perda de solo .

Licenciado baixo a Licenza Creative Commons Recoñecemento Non-comercial Compartir igual 3.0

« Anterior | Seguinte »