Funcións de relación e de reprodución

- Funcións de relación e de reprodución
- 1. Introdución
  - 1.1 Descrición da unidade didáctica
  - 1.2 Coñecementos previos
  - 1.3 Obxectivos didácticos
- 2. Secuencia de actividades
  - 2.1 Función de relación
    - 2.1.1 Os receptores
    - 2.1.2 Os coordinadores
    - 2.1.3 Os órganos efectores
  - 2.2 A función de reprodución
    - 2.2.1 O proceso da reprodución
    - 2.2.2 Técnicas de reprodución asistida
    - 2.2.3 Reprodución e sexualidade
- 3. Resumo de contidos
- 4. Actividades complementarias
- 5. Exercicios de autoavaliación
- 6. Solucionario
  - 6.1. Solucións das actividades propostas
  - 6.2. Solucións das actividades complementarias
  - 6.3. Solucións dos exercicios de autoavaliación
- 7. Glosario
- 8. Bibliografía e recursos
- 9. Documentación para imprimir

« Anterior | Seguinte »

# 2.1.2 Os coordinadores

Para realizar as funcións vitais, os órganos, os aparellos e os sistemas traballan de xeito coordinado. Os responsables da coordinación son o sistema nervioso e o sistema endócrino, que poden actuar conxuntamente ou separadamente.

### A neurona: unidade do sistema nervioso

O sistema nervioso está constituído principalmente polas neuronas. Unha neurona é unha célula especializada en xerar e propagar os impulsos nerviosos, que son unha pequena corrente eléctrica que pode alcanzar velocidades de ata 100 m/s.

A neurona ten unha parte similar a calquera outra célula, o corpo celular, onde se acha o núcleo e o resto de orgánulos celulares. Del parten dous tipos de prolongacións moi especializadas: as dendritas e o axón.

  Dendritas. Son curtas, ramificadas e en xeral moi numerosas. Polas dendritas a neurona recibe información dos receptores ou doutras neuronas. |
  Axón. Prolongación longa cunha pequena ramificación no seu extremo. Transporta o impulso nervioso xerado polas neuronas aos órganos efectores ou a outras neuronas.

A comunicación entre diferentes neuronas realízase polo proceso da sinapse.

  Sinapse. Éa unión funcional de neuronas que consiste en enlazar o axón da neurona 1 coas dendritas da neurona 2, mediante substancias químicas, os neurotransmisores, que atravesan o espazo entre elas. |

O impulso nervioso, do mesmo xeito que lle ocorre á electricidade, non pode atravesar a distancia entre dúas neuronas. Ao chegar ao extremo da neurona, o impulso nervioso provoca a liberación dos neurotransmisores, que contactan coa membrana da seguinte neurona e desencadean nela de novo o impulso nervioso, que se transmitirá así sucesivamente. Os impulsos nerviosos viaxan sempre no mesmo sentido: entran polas dendritas e saen polo axón. Unha neurona pode establecer entre 100 e 150.000 sinapses.

### Organización do sistema nervioso

Segundo a súa anatomía, o sistema nervioso divídese en dous subsistemas:

- Sistema nervioso central (SNC). No seu interior alóxase a maior parte dos corpos celulares das neuronas e está formado polo encéfalo e a medula espiñal. É o encargado de recibir a información sensitiva dos receptores e procesala. Ademais, encárgase de enviar a información de resposta aos efectores. Está formado polo encéfalo e a medula espiñal:

  Encéfalo Divídese á súa vez en cerebro, cerebelo e bulbo raquídeo. Cerebro: está dividido en dúas partes (hemisferios). A súa superficie presenta repregamentos denominados circunvolucións. Está composto por substancia branca na súa zona interior e por substancia gris na exterior, ou codia cerebral. As funcións do cerebro son variadas: Recibe información dos receptores sensoriais, procesa a información e elabora as respostas que se van transmitir aos órganos efectores. Controla a contracción muscular voluntaria. Controla as funcións da intelixencia como a linguaxe, a creatividade, a aprendizaxe, a memoria, a vontade... Cerebelo: divídese en dous hemisferios e ten circunvolucións. Recibe información relativa ao equilibrio, que envía ao oído, permitindo manter a postura corporal. Ademais é o responsable da coordinación dos movementos voluntarios. Bulbo raquídeo: enlaza o encéfalo coa medula espiñal. Controla de xeito automático funcións necesarias para a vida do individuo como o latexo cardíaco, o ritmo respiratorio ou a presión sanguínea, e tamén actos reflexos de protección, como a tose ou o vómito.

  A medula espiñal Presenta na parte externa a substancia branca e na interna a substancia gris. É unha vía nerviosa a través da que ascende información ao encéfalo e descenden as ordes ao resto dos órganos. Ademais, encárgase de gobernar os actos reflexos. Un acto reflexo consiste nunha resposta rápida e automática a cambios do medio. Esta resposta coordínase na medula espiñal, sen a intervención do cerebro, ao revés dos actos voluntarios. Algúns exemplos de actos reflexos son retirar a man cando nos queimamos ou pechar os ollos cando a luz nos amola.

- Sistema nervioso periférico (SNP). Está formado polos axóns das neuronas, agrupados en nervios, cuxos corpos celulares están aloxados no SNC. Este sistema divídese á súa vez en sistema nervioso somático (que non estudaremos aquí) e sistema nervioso autónomo.

  O sistema nervioso periférico está constituído polos nervios craniais (que saen do encéfalo) e os nervios raquídeos (que saen da medula). A súafunción é comunicar o SNC co resto do corpo polos nervios.

  Encéfalo e medula espinal do sistema nervioso central (SNC) e nervios raquídeos do sistema nervioso periférico (SNP)

- Sistema nervioso autónomo (SNA): divídese á súa vez en sistema nervioso simpático e parasimpático.

Regula o control dos órganos internos e está formado por nervios que comunican os diferentes órganos coa medula espinal. Tal como indica o seu nome, o seu funcionamento é inconsciente e automático, non depende da nosa vontade; por iso recibe o nome de sistema nervioso autónomo. A súa importancia é vital, xa que controla funcións tales coma a respiración, a dixestión, a circulación sanguínea ou a excreción.

O sistema nervioso autónomo divídese á súa vez en dous sistemas: o simpático e o parasimpático, os cales realizan accións contrarias, se un estimula a actividade dun órgano o outro o relaxa.

– Sistema simpático: prepara o corpo para afrontar situacións de tensión, de alarma ou que requiran un esforzo e, por tanto, aumentan o consumo de enerxía.

– Sistema parasimpático: produce unha relaxación do corpo, o que leva consigo unha redución do consumo enerxético.

Por exemplo, o nervio simpático que chega ao corazón ten a propiedade de acelerar as súas contraccións mediante a secreción de adrenalina. En cambio, o nervio parasimpático que tamén chega ao corazón diminúe o ritmo das palpitacións pola secreción de acetilcolina.

### O sistema endócrino

O sistema endócrino ou hormonal está constituído por un conxunto de glándulas que segregan hormonas directamente no sangue. As hormonas son substancias químicas que actúan estimulando a actividade de determinadas células, chamadas células diana. No seguinte debuxo aparecen situadas no corpo as principais glándulas do sistema endócrino:

Todas as glándulas do sistema endócrino son importantes. As hormonas que fabrican regulan procesos moi delicados e complexos do noso corpo. Delas, destacamos as seguintes:

- Páncreas: é un órgano moi importante que pertence á vez ao sistema endócrino e ao sistema dixestivo, como xa vimos na unidade 5.

– Como glándula do sistema dixestivo fabrica o zume pancreático, que intervén na dixestión.

– Como glándula do sistema endócrino fabrica a insulina, hormona encargada de reducir o nivel de glicosa no sangue, facilitando a súa entrada nas células.

- Glándulas sexuais ou gónadas: ovarios e testículos. Tamén teñen unha dobre función:

– Segregar as hormonas sexuais responsables dos caracteres sexuais primarios (órganos xenitais) e secundarios de cada sexo (peluxe na cara, nas axilas, no peito e no pube, timbre de voz, desenvolvemento de músculos e ósos nos homes, nas mulleres peluxe no pube e nas axilas, desenvolvemento das mamas, acumulación de graxa nas cadeiras e nas coxas, e cadeiras máis anchas para facilitar o parto).

– Producir os gametos femininos (óvulos) e masculinos (espermatozoides).

No cadro seguinte aparecen algunhas hormonas e a súa función no corpo:

  Glándulas | Hormonas | Función das hormonas
  Hipófise | Hormona do crecemento | Estimula o alongamento dos óso e o crecemento en xeral. Producida en exceso produce o xigantismo, e en defecto o ananismo.
  Tirotropina (TSH) | Estimula a secreción da tiroide.
  Melanófora (MSH) | Estimula a fabricación de melanina, pigmento da pel.
  Gonadótropas (FSH e LH) | Regula actividade das glándulas sexuais.
  Prolactina | Estimula a secreción láctea nas glándulas mamarias da nai.
  Oxitocina | Contrae os músculos do útero durante o parto.
  Tiroide | Tiroxina | Estimula o metabolismo celular.
  Suprarrenais | Adrenalina | Estimula o ritmo cardíaco e respiratorio en situación límite.
  Páncreas | Insulina | Diminúe a cantidade de glicosa no sangue.
  Testículos | Testosterona | Regula a aparición dos caracteres sexuais masculinos.
  Ovarios | Proxesterona | Prepara a posible implantación do embrión no útero e regula todo o embarazo
  Estróxenos | Provocan a aparición dos caracteres sexuais secundarios femininos.

### Actividades resoltas

Que é o impulso nervioso?

  Solución | É unha pequena corrente eléctrica que percorre a neurona desde as dendritas ao corpo celular e propágase ao longo do axón. Transmítese á célula seguinte mediante sinapse. Os impulsos nerviosos proceden dos receptores (os sentidos) e rematan nos efectores despois de que o SNC emita unha orde.

Que estruturas protexen o encéfalo e a medula?

  Solución | O encéfalo está protexido por dous tipos de estruturas óseas, o cranio e a columna vertebral respectivamente. Ademais, todo o sistema nervioso central está protexido por unhas envolturas membranosas denominadas meninxes, e polo líquido cefalorraquídeo, que actúa como un colchón.

Todos os órganos gobernados polo sistema nervioso autónomo reciben ordes a través de dous tipos de nervios, os nervios simpáticos e parasimpáticos de función antagónica. Indique os efectos que teñen ambos os nervios sobre os órganos sinalados.

  Órgano | Estimulación simpática | Estimulación parasimpática
  Corazón | Diminúe o ritmo | Aumenta o ritmo
  Glándulas sudoríparas | Activa a súa secreción | Diminúe a súa secreción
  Vías respiratorias | Aumenta o diámetro dos tubos bronquiais | Diminúeo diámetro dos tubos bronquiais
  Sistema dixestivo | Diminúe a súa actividade | Aumenta a súa actividade
  Ollo | Dilatación da pupila | Contracción da pupila
  Arterias | Constrición: elevación da presión sanguínea | Vasodilatación: redución da presión sanguínea

Os sistemas nervioso e endócrino encárganse de coordinar as funcións corporais. Indique na seguinte táboa as diferenzas entre ambos:

  | Tipo de mensaxeiro | Vía de transporte | Rapidez de resposta
  Sistema nervioso | Neuronas | Impulsos nerviosos | Moi rápida
  Sistema endócrino | Hormonas | Sangue | Lenta e duradeira

Por que é tan importante o iodo para a glándula tiroide?

  Solución | Porque a hormona que segrega a tiroide, a tiroxina, leva na súa molécula catro átomos de iodo. A falta deste elemento químico na dieta produce o bocio, doenza que consiste nun aumento desta glándula ocasionando un engrosamento moi visible do pescozo.

S9. Que é a sinapse?

### Retroalimentación

É a comunicación funcional entre as neuronas, a transmisión do impulso nervioso dunha neurona a outra.

S10. Que provocaría unha lesión nos seguintes centros nerviosos?

- Deterioración grave do cerebro.
- Fractura de medula espiñal.
- Lesión grave no bulbo raquídeo.

### Retroalimentación

Deterioración grave do cerebro | Dependendo da zona afectada, poderían producirse as seguintes alteracións: Insensibilidade nalgunhas zonas do corpo ante os estímulos dos órganos dos sentidos. Perda de memoria ou de capacidades intelectuais. Alteracións nos movementos voluntarios dalgúns músculos.
Danos no cerebelo | Non podería moverse coordinadamente.
Lesión grave no bulbo raquídeo | Provocaríalle a morte, pois o bulbo raquídeo regula funcións vitais como os movementos respiratorios ou o fluxo sanguíneo.

S11. Complete o percorrido dun estímulo doloroso ante unha queimadura, desde que se percibe ata que se responde retirando a man de xeito automático.

### Retroalimentación

- O receptor da dor da man percibe o estímulo e vai por os nervios sensitivos ata a medula espiñal, onde conecta cunha interneurona que pasa o estímulo a un nervio motor que se dirixe ata o brazo, provocando a súa contracción e con iso a retirada da man.

S12. Indique as funcións do sistema nervioso central e do sistema nervioso periférico.

### Retroalimentación

Central | Recibe información dos receptores externos e internos dos órganos do corpo e elabora as ordes que gobernan o seu funcionamento. Ao sistema nervioso central chegan fibras nerviosas sensitivas, procedentes dos receptores sensitivos e del parten fibras nerviosas motoras cara a todos os órganos efectores.
Periférico | O sistema nervioso periférico está constituído por os nervios que están fóra do sistema nervioso central e o conectan con todos os órganos.

S13. Que teñen en común estas hormonas: tetosterona, proxesterona, FSH e LH?

### Retroalimentación

- Que toda elas regulan a función dos órganos sexuais.

S14. En que consiste o tratamento farmacolóxico da diabete?

### Retroalimentación

- En subministrarlle ao paciente insulina.

S15. Que problemas pode ocasionar a produción insuficiente de hormona de crecemento durante a infancia?

### Retroalimentación

- Problemas no crecemento, como o ananismo.

Licenciado baixo a Licenza Creative Commons Recoñecemento Non-comercial Compartir igual 3.0

« Anterior | Seguinte »