2.1 Cambios físicos e cambios químicos

Cambios físicos

Consideremos as accións seguintes: evaporar auga ou alcohol, rachar en dous anacos unha folla de papel, disolver azucre no leite e machucar allos no morteiro. Todas elas son exemplos de cambios físicos, porque as substancias son as mesmas antes e despois da acción realizada: a auga segue a ser auga, o alcohol segue a ser alcohol, o papel segue a ser papel, etc. Nun cambio físico, as moléculas non sofren cambios, son idénticas antes e despois do cambio. Os cambios de estado son exemplos de cambios físicos.

Cambios químicos

Consideremos agora estoutros cambios: queimar alcohol ou papel, oxidarse o ferro, fritir un ovo, elaborar viño a partir da uva, botar un anaco de cobre en ácido nítrico (experiencia de laboratorio). Son todos exemplos de cambios químicos ou reaccións químicas, xa que as substancias iniciais (alcohol, ferro, papel...) non son iguais que as finais. Nun cambio ou nunha reacción química as moléculas non son as mesmas antes que despois. As substancias iniciais chámanse reactivos e as finais produtos.

Vexamos con detalle o que lles ocorre ás moléculas de alcohol (CH₃ - CH₂OH) nun cambio físico, como a evaporación, e nun cambio químico, como a combustión (queimar):

Moléculas de alcohol (líquido)	Moléculas de alcohol (gas)

Moléculas de alcohol e osíxeno	Moléculas de CO2 e H2O

Esta reacción química de combustión do alcohol representámola graficamente así:

e con fórmulas químicas así:

Para que as moléculas reaccionen teñen que achegarse entre si, máis concretamente teñen que chocar unhas coas outras. Se o choque é suficientemente violento e a orientación espacial a adecuada pódense romper enlaces entre os átomos dos reactivos, separarse eses átomos e reunirse (enlazarse) de novo, pero con átomos diferentes, formando novas moléculas. Fíxese nos debuxos seguintes, onde se representa a reacción F₂ + H₂ → 2 HF:

Caso 1. Choque pouco violento entre as moléculas. Non hai reacción química
Moléculas achegándose	Chocan	Afástanse sen reaccionar

Caso 2. Choque violento entre as moléculas. Hai reacción química
Moléculas achegándose	Chocan	Fórmanse moléculas novas

Caso 3. Choque entre as moléculas sen a orientación adecuada. Non hai reacción química
Moléculas achegándose	Chocan	Afástanse sen reaccionar

Xa que logo, en esencia, unha reacción química consiste na ruptura dalgúns dos enlaces (ou todos) entre os átomos dos reactivos e a formación de enlaces novos que dan lugar a novas moléculas, os produtos, que son substancias completamente diferentes aos reactivos.