Polígonos. Xeometría. A auga na natureza

- Polígonos. Xeometría. A auga na natureza
- 1. Introdución
  - 1.1 Descrición da unidade didáctic
  - 1.2 Coñecementos previos
  - 1.3 Obxectivos
- 2. Secuencia de contidos e actividades
  - 2.1 Polígonos
    - 2.1.1 Polígonos regulares
    - 2.1.2 Triángulos
    - 2.1.3 Cuadriláteros
    - 2.1.4 Circunferencia e círculo
    - 2.1.5 Xeometría
  - 2.2 A auga na natureza
    - 2.2.1 Propiedades da auga
    - 2.2.2 O ciclo natural da auga
    - 2.2.3 A auga e os seres vivos
    - 2.2.4 A contaminación da auga
    - 2.2.5 O ciclo urbano da auga
- 3. Resumo de contidos
- 4. Exercicios de autoavaliación
- 5. Actividades complementarias
- 6. Glosario
- 7. Bibliografía e recursos
- 8. Documentación para imprimir

« Anterior | Seguinte »

# 2.2.1 Propiedades da auga

As características físicas e químicas da auga fan que sexa un líquido ideal para a vida. Trátase dun composto químico formado por hidróxeno e oxíxeno combinados en proporción de 2:1, que se atopa na natureza nomeadamente en estado líquido. A auga en estado natural non é pura, xa que no seu percorrido natural se carga dos elementos presentes nos medios que atravesa: sales minerais, materias orgánicas e microorganismos, entre outros:

- Materias disolvidas procedentes do solo: calcio, sodio, potasio, bicarbonatos, etc.
- Arxila, que forma unha esponxa absorbente susceptible de atraer bacterias e moléculas.
- Bacterias que proliferan no medio acuático.
- Materias orgánicas procedentes da descomposición de vexetais e animais.
- Po atmosférico recollido nas precipitacións.

Por iso, as augas subterráneas poden ter partículas e un olor ou un gusto desagradable, e nas augas superficiais poden proliferar bacterias polo efecto do oxíxeno e da enerxía solar.

### Propiedades físicas

- Propiedades xerais: a auga pura é incolora, inodora e insípida(non ten color, olor nin sabor). Pero como vimos, totalmente pura é case imposible de atopar na natureza.

– Densidade: a da auga é de 1 kg/l, é dicir, 1 g/cm3, pero varía algo coa temperatura e coas substancias disolvidas. A densidade aumenta ao diminuír a temperatura, ata chegar aos 4 ºC (densidade máxima). Entre 4 ºC e 0 ºC a densidade diminúe e o xeo flota na auga, xa que a súa densidade de 0,91 g/cm3 é menor. Por iso, cando un lago ou o mar se conxelan, o xeo flota na superficie e illa o resto da auga, co que impide a súa conxelación e os seres vivos poden seguir vivindo por baixo do xeo.

– Calor específica: a da auga é de 1 caloría/gramo ºC, polo que cómpre achegarlle unha caloría para elevar un grao a temperatura dun gramo de auga. Esta calor é máis elevada que a doutras substancias semellantes. Por iso a auga é bo almacenador da calor, que quece e arrefría paseniño, co que axuda a regular a temperatura do planeta e dos organismos vivos, e modera o clima nas proximidades das grandes masas.

  Substancia | Calor específica (calorías/g ºC) |
  Auga | 1,00
  Xeo | 0,55
  Aceite de oliva | 0,47
  Aceite mineral | 0,40
  Gasolina | 0,50
  Alcohol | 0,60
  Glicerina | 0,58
  Calor específica dalgunhas substancias | As grandes masas de auga moderan o clima na súas proximidades

- Cambios de estado. A auga pódese presentar na natureza en estado sólido, líquido ou gasoso, segundo a temperatura á que se atope.

– Temperaturas de fusión e de ebulición. A temperatura de fusión da auga é de 0 ºC. Por baixo dela está en estado sólido, entre 0 ºC e 100 ºC en estado líquido e, a partir de 100 ºC, en estado gasoso. Esta temperatura recibe o nome de temperatura de ebulición.

No gráfico seguinte indícanse os posibles cambios de estado da auga. Para pasar de estado sólido a líquido ou a gasoso cómpre aumentar a temperatura, entanto que para pasar de estado gasoso a líquido ou sólido cómpre que a temperatura diminúa.

  Cambios de estado

– Calor latente de fusión. É a enerxía necesaria para transformar a masa dunha substancia de estado sólido a líquido sen subir a temperatura, e varía segundo a substancia. A calor latente de fusión do xeo é de 80 calorías/gramo, valor inusualmente alto.

– Calor latente de vaporización. É a enerxía necesaria para transformar a masa dunha substancia de estado líquido a gasoso sen incrementar a súa temperatura. A calor latente de vaporización da auga é a maior de todos os líquidos, 540 calorías/gramo.

Debido á alta calor latente de vaporización, a evaporación que se produce coa transpiración da pel do ser humano e dalgúns animais ten un grande efecto de arrefriamento. Por esta mesma propiedade as plantas poden regular a súa temperatura por evaporación de auga desde a superficie das follas, que tende a quecer coa enerxía radiante do Sol.

### Propiedades químicas

- Salinidade da auga. A salinidade da auga do mar ten dúas orixes: os sales arrastrados pola auga que chega ao mar desde os continentes debido ao seu gran poder disolvente, e os procedentes do magma que sae polas dorsais oceánicas dos fondos mariños.

Nun litro de auga de mar típico hai uns 35 g de sales disolvidos, a maior parte cloruro de sodio, pero a salinidade varía duns mares a outros. Nos mares pechados e con poucos ríos, como o mar Roxo ou o Mediterráneo, a salinidade é máis alta, entanto que nos mares fríos e con ríos, como o mar Báltico, a salinidade é mínima. Nalgúns mares interiores, como no mar Morto, a salinidade é altísima, con 226 g de sal por litro.

  Proporción de sales na auga de mar
  Constituínte | Símbolo | Porcentaxe en peso
  Cloruro | Cl- | 55,07
  Sodio | Na+ | 30,62
  Sulfato | SO4- | 7,72
  Magnesio | Mg++ | 3,68
  Calcio | Ca++ | 1,17
  Potasio | K+ | 1,10
  Bicarbonato | HCO3- | 0,40
  Outros |  | 0,24

– Augas duras. Nas augas doces continentais atopamos cantidades moito menores de sales. As máis abundantes son os carbonatos, os sulfatos e os cloruros de calcio, magnesio, sodio e potasio. A maior ou menor presenza de sales de calcio e de magnesio indica o grao de dureza da auga. As augas duras conteñen máis de 120 mg/litro destes sales e son propias dos terreos calcarios. Recoñécense porque é difícil conseguir que o xabón faga espuma con elas e porque producen depósitos calcarios difíciles de eliminar nas paredes dos condutos polos que circulan.

  Depósitos calcarios debidos ás augas duras

– Augas minerais. Estas augas de consumo humano son augas subterráneas que manteñen a súa pureza orixinal, pero teñen tamén sales disolvidos en proporción variable. As de mineralización débil teñen menor proporción de sales e as augas con gas conteñen gas carbónico, que pode ser de orixe natural ou engadido artificialmente.

- Gases en disolución. A auga contén gases en disolución pero nunha proporción moi inferior á do aire. Entanto que nun litro de aire hai uns 209 ml de oxíxeno, na auga a cantidade disolvida é 25 veces menor. Outro problema é que a difusión do oxíxeno na auga é moi lenta. A turbulencia das augas, ao axitalas e mesturalas, acelera o proceso de difusión miles de veces e por iso é fundamental para a vida.

O dióxido de carbono procede da atmosfera e da respiración dos organismos, e é variable a súa concentración na auga. É necesario para a formación dos esqueletos e das cunchas de moitos invertebrados.

A temperatura tamén inflúe na solubilidade dos gases. Mentres que os sólidos se disolven mellor a temperaturas máis elevadas, cos gases sucede o contrario: as augas frías disolven mellor os gases que as augas cálidas.

### Actividades propostas

S21 Indique o nome de cada un dos seguintes cambios de estado que se poden observar habitualmente nunha vivenda.

- - O vapor de auga que sae dunha pota a presión.

  - A formación de xeo no interior dun conxelador

  - Un cubo de xeo fundindo nun vaso de auga

  - As pingas de auga que se depositan nos azulexos do baño despois dunha ducha.

  - A formación de cubos de xeo por conxelación de auga

  - A formación dunha nube de vapor de auga ao abrirmos a porta dun conxelador.

### Retroalimentación

O vapor de auga que sae dunha pota a presión | Vaporización
A formación de xeo no interior dun conxelador | Sublimación regresiva
Un cubo de xeo fundindo nun vaso de auga | Fusión
As pingas de auga nos azulexos do baño despois dunha ducha | Condensación
A formación de cubos de xeo por conxelación de auga | Solidificación
A formación dunha nube de vapor de auga ao abrirmos a porta dun conxelador | Sublimación

S22 Que sucedería nos mares, nos ríos e nos lagos que se conxelan durante o inverno se non se producise a dilatación anómala da auga, fenómeno polo que ao baixar a temperatura de 4 ºC a 0 ºC diminúe a súa densidade en lugar de aumentar, como ocorre con outras substancias?

### Retroalimentación

Se a auga incrementase a súa densidade ao baixar a temperatura de 4 ºC a 0 ºC, a auga máis fría de temperatura próxima a 0 ºC iría cara ao fondo por debaixo da auga menos fría que, ao estar enriba arrefriaría máis axiña. Así, pouco a pouco conxelaríase toda a masa de auga. Pero debido a esta anomalía, a auga de temperatura comprendida entre 0 ºC e 4 ºC, ao ter menos densidade, permanece na superficie ata que se conxela, formando unha capa illante que impide que se siga conxelando a auga situada por debaixo dela.

S23 O clima das zonas costeiras caracterízase por ser máis moderado que o das do interior: ten temperaturas máis suaves que o interior no verán e máis altas no inverno. A que cre que se debe isto? Relacióneo coas propiedades da auga.

### Retroalimentación

Este fenómeno débese á elevada calor específica da auga, xa que esta quece e arrefría máis a modo que a terra. Daquela, durante o verán a terra quece máis axiña que a auga, polo que á beira do mar a temperatura é inferior que no interior. Durante o inverso sucede ao revés, xa que a auga do mar está máis quente que a terra, xa que aquela tarda máis en arrefriar, polo que á beira do mar a temperatura é superior á das terras do interior. Solucións Actividades complementarias

Licenciado baixo a Licenza Creative Commons Recoñecemento Non-comercial Compartir igual 3.0

« Anterior | Seguinte »