2.2.2 A construción dun Estado liberal: o reinado de Isabel II (1833-1868)

Proclamada raíña en 1843, cando contaba trece anos, o seu reinado estivo caracterizado polas axitacións sociais, escándalos na corte e inestabilidade política (enfrontamentos entre moderados e progresistas). Con tres anos foi nomeada sucesora do seu pai, mais exerceron a rexencia primeiro a súa nai, María Cristina, e logo o xeneral Espartero.

Os liberais foron os principais apoios da raíña Isabel. Aínda que compartían o enfrontamento contra os carlistas (absolutistas) non formaron nunca un grupo homoxéneo. As principais faccións eran os moderados, partidarios de establecer reformas moderadas para rematar co Antigo Réxime, e os progresistas, que buscaban desmantelalo radicalmente. Ao longo dos máis de trinta anos de réxime isabelino, as divisións entre os liberais foron complicándose e deron lugar a estes partidos políticos:

• Moderados. Seguidores do sistema francés, da soberanía compartida entre coroa e cortes, e sufraxio censatario. Gobernaron durante a rexencia de María Cristina.
• Progresistas. Defendían a soberanía nacional e o sufraxio censatario más amplo. Para poderen acceder ao poder, recorreron aos pronunciamentos, por causa da falta de pluralidade política.
• Partido demócrata. Escisión dos progresistas que defendían o sufraxio universal, a política desamortizadora e a intervención do Estado na instrución pública.
• Unión Liberal. Moderados e progresistas apoiados por militares como Prim, Serrano ou Topete.

Etapas do reinado de Isabel II

O reinado de Isabel II pódese dividir nas seguintes etapas:

• Década moderada (1844-1854). Foi un réxime autoritario, no que os liberais moderados controlaron o poder, reducindo as liberdades, o dereito a voto e suprimindo a soberanía nacional (que era compartida entre a raíña e as Cortes). Cómpre salientar a nova división provincial do Estado, ou o comezo da rede de ferrocarril cunha rede radial con centro en Madrid.
• Bienio Progresista (1854-1856). Un novo pronunciamento foi o único xeito de que os progresistas puidesen participar no xogo político. Neste período levouse a cabo unha desamortización, que pretendía nacionalizar as terras eclesiásticas, bens de uso e de propiedade común, para as poxar deseguido e obter beneficios para o Estado.
• Regreso dos moderados e a Unión liberal (1856-1868). Foi un período marcado pola forte crise económica e o inicio da expansión colonial polo norte de África. O sistema entrou en crise, o que provocaría a caída da raíña.