A descrición

- A descrición
- 1 - Introdución
- 2 - Secuencia de contidos e actividades en lingua galega
  - □ Comunicación oral
    - 2.1 Good night, mon ami
  - □ Comunicación escrita
    - 2.2 A cohesión (aspectos teóricos)
    - 2.3 A pascua de Kamil Moravék
    - 2.4 Presentación de textos escritos en soporte impreso e dixital (aspectos teóricos)
  - □ Coñecemento da lingua
    - 2.5 Normas ortográficas: uso do h
    - 2.6 A formación de palabras. Composición e derivación (aspectos teóricos)
    - 2.7 No lugar equivocado no momento xusto
    - 2.8 Funcionamento sintáctico do verbo. Suxeito e complementos (aspectos teóricos)
    - 2.9 Amor dos quince anos, Marilyn
  - □ Lingua e sociedade
    - 2.10 Cine e literatura
  - □ Educación literaria
    - 2.11 A descrición. Os textos descritivos (aspectos teóricos)
    - 2.12 O río Tins
    - 2.13 Elementos fundamentais do relato literario (aspectos teóricos)
    - 2.14 A serea grega
- 3. Contenidos y actividades en lengua castellana
  - □ Comunicación oral
    - 3.1 A libro abierto
  - □ Comunicación escrita
    - 3.2 El hereje
  - □ Conocimiento de la lengua
    - 3.3 Normas ortográficas: uso de h (aspectos teóricos)
    - 3.4 La formación de palabras en castellano (aspectos teóricos)
    - 3.5 La salud a una llamada
    - 3.6 Funcionamiento sintáctico del verbo en castellano. Sujeto y complementos (aspectos teóricos)
  - □ Lengua y sociedad
    - 3.7 Cine y literatura: La lengua de las mariposas
  - □ Educación literaria
    - 3.8 La descripción
    - 3.9 La nave blanca
  - 3.10 Elementos fundamentales del relato literario (aspectos teóricos)
- 4. Resumo de contidos
  - 4.1 Contidos en lingua galega
  - 4.2 Contenidos en lengua castellana
- 5. Exercicios de autoavaliación
- 6. Solucionarios
  - 6.1 Solucións das actividades en lingua galega
  - 6.2 Soluciones a las actividades en lengua castellana
  - 6.3 Solucións dos exercicios de autoavaliación
- 7. Bibliografía e recursos

« Anterior | Siguiente »

# 2.6 A formación de palabras. Composición e derivación (aspectos teóricos)

O léxico non é inalterable nin fixo; ao longo do tempo vai experimentando transformacións. Hai palabras que deixan de utilizarse, outras evolucionan e modifícanse, e tamén se incorporan palabras novas.

Para a formación de palabras novas a partir das xa existentes hai tres procedementos: derivación, composición e parasíntese. Nós imos centrarnos nos dous primeiros: derivación e composición.

- Derivación. Fíxese neste grupo de palabras: pan, pan adeiro, pan adaría, em pan ar, em pan ada, pan ificadora...

Como ve, todas elas teñen unha parte común (pan) que é o seu lexema ou raíz. As demais palabras formáronse engadindo a este lexema prefixos (se van diante) e sufixos (se van detrás). A derivación é un procedemento de formación de palabras consistente en engadirlle a un lexema prefixos e sufixos.

- Composición. Fíxese agora na formación destoutro grupo de palabras:

- Xordo + mudo = xordomudo

- Tapa + cubos = tapacubos

- Afía + lapis = afialapis

A composición é un procedemento de formación de palabras novas consistente na unión de dúas ou máis palabras.

- Familia léxica. Todas as palabras que teñen un mesmo lexema e, polo tanto, unha parte do seu significado é común, forman unha familia léxica. Exemplo: pan, pan adeiro, pan adaría, em pan ar, em pan ada, pan ificadora...

Ás veces, dentro da mesma familia léxica aparecen palabras con lexemas diferentes, porque un é de orixe culta e outro non. Así, por exemplo, a familia léxica de oito está formada, entre outras palabras, por: oito, oitenta, oitocentos, octoxenario, octógono, etc. Todas estas palabras teñen que ver co significado oito, pero unhas proceden da palabra patrimonial galega (oito → oitenta, oitocentos) e outras directamente do lexema latino octo-, que tamén significa oito nesa lingua (octoxenario, octógono).

Derivación: prefixos

Como dixemos, os prefixos colócanse diante do lexema para formar palabras novas. A continuación citamos algúns prefixos e o seu significado.

  Prefixo | Significado | Exemplos
  a- | Negación, privación | Amoral, ateo
  bi- | Dúas veces, dous | Bilingüe, bígamo
  biblio- | Relacionado cos libros | Bibliografía, biblioteca
  pre- | Anterioridade | Predicir, prehistoria
  re- | Repetición | Refacer, retorcer
  tri- | Tres veces, tres | Trimestre, trípode

Derivación: sufixos

Lembre que os sufixos van detrás do lexema para formar palabras novas. A continuación citamos algúns sufixos galegos e o seu significado.

  Sufixo | Significado | Exemplos
  -ame | Conxunto de | Dentame, enxame
  -edo | Colectivo | Arboredo
  -aría | Lugar | Panadaría, confeiaería
  -án | Profesións | Tecelán, artesán

Tamén son sufixos de uso moi frecuente os seguintes:

- Para expresar diminución (diminutivo):

-iño/a  rapaciña

-echo/a  gordecho

-elo/a  cadelo

-ete/a  banqueta

- Para expresar aumento (aumentativo):

-ón/ona  mullerona

-azo/a  cochazo

- Para expresar desprezo (despectivo):

-aco/a  paxarraco

-acho/a  fiacho

-exo  lugarexo

-uco/a  casuca

-ucho/a  cuartucho

-allo/a  espantallo

-oupo/a  casoupa

Cambio de categoría gramatical

Na formación de palabras por derivación sucede con frecuencia que, ao lle engadir ao lexema sufixos ou prefixos, se obteñen palabras de distinta categoría gramatical pertencentes todas elas á mesma familia léxica. Fíxese nos exemplos:

  Substantivo | Adxectivo | Verbo
  Pan | Empanado | Empanar
  Conversa | Conversador | Conversar
  Lousa | Lousado | Lousar

« Anterior | Siguiente »

Obra colocada bajo licencia Creative Commons Attribution Non-commercial Share Alike 3.0 License