Textos narrativos

- Textos narrativos
- 1 - Introdución
  - 1.1 Descrición da unidade didáctica
- 2 - Secuencia de contidos e actividades
  - Comunicación oral
    - 2.1 Un conto tradicional galego
  - Educación literaria
    - 2.2 Textos narrativos (aspectos teóricos)
    - 2.3 O oso e o raposo
    - 2.4 Un conto galego literario ou culto: Sobre a morte de Bieito
  - Comunicación escrita
    - 2.5 A carta persoal (aspectos teóricos)
  - Coñecemento da lingua
    - 2.6 Normas ortográficas: o uso do x (aspectos teóri-cos)
    - 2.7 Clases de palabras: o verbo (aspectos teóricos)
    - 2.8 Os tempos verbais (aspectos teóricos)
    - 2.9 Conectadores textuais e mecanismos de referencia interna II (aspectos teóricos)
      - 2.9.1 Conectadores textuais
      - 2.9.2 Mecanismos de referencia interna
    - 2.10 A lingua galega
  - Lingua e sociedade
    - 2.11 Internet, a radio e a televisión (aspectos teóricos)
    - 2.12 Cazador de palabras
    - 2.13 Galicia por diante
- 3 - Secuencia de contenidos y activida-des en lengua castellana
  - Comunicación oral
    - 3.1 Entrevista a Arturo Pérez-Reverte
  - Educación literaria
    - 3.2 Textos narrativos (aspectos teóricos)
    - 3.3 Jorge el valeroso
    - 3.4 Memorias
  - Conocimiento de la lengua
    - 3.5 Normas ortográficas (aspectos teóricos)
    - 3.6 Clases de palabras: el verbo en castellano (aspec-tos teóricos)
    - 3.7 Conectores de orden, explicativos y de contraste en lengua castellana (aspectos teóricos)
    - 3.8 Tipos de relajación
    - 3.9 Mecanismos de referencia interna en castellano: hiperónimos (aspectos teóricos)
  - Comunicación escrita
    - 3.10 Los elementos de la narración (aspectos teóricos)
- 4 - Resumo de contidos
  - 4.1 Contidos en lingua galega
  - 4.2 Contenidos en lengua castellana
- 5. Exercicios de autoavaliación
- 6 - Solucionarios
  - 6.1 Solucións das actividades propostas en lingua ga-lega
  - 6.2 Soluciones de las actividades propuestas en len-gua castellana
  - 6.3 Solucións dos exercicios de autoavaliación
- 7 - Anexos
  - 7.1 Anexo I: Paradigmas verbais en galego
  - 7.2 Anexo II: Paradigmas verbales en castellano
- 8 - Bibliografía

« Anterior | Siguiente »

# 2.8 Os tempos verbais (aspectos teóricos)

Neste punto ímonos centrar na conxugación dos tempos do verbo en galego:

- No modo indicativo: presente, copretérito (imperfecto), pretérito, antepretérito (pluscuamperfecto), futuro e pospretérito (condicional ou futuro do pretérito).
- No modo subxuntivo: presente, pretérito e futuro.
- O imperativo.
- Nas formas nominais: infinitivo, xerundio e participio.

Para consultar as conxugacións de verbos en galego recorra, por exemplo, ao libro (inclúe CD-ROM) ou á páxina web que se indican:

- VVAA, Diccionario de verbos galegos Laverca, Xerais, Vigo, 2002.
- [http://gl.wikipedia.org/wiki/Normativa_oficial_do_galego_-_Verbo]

Ademais dos tempos verbais, para conxugar os verbos en galego debemos ter en conta se estes son regulares ou irregulares.

Algunhas pistas para a conxugación de verbos

- Para o presente de indicativo pense no adverbio de tempo hoxe. Exemplos: hoxe vou comer caldo, hoxe marcho, hoxe saio…
- Para o pretérito pense no adverbio de tempo onte. Exemplos: onte comín caldo, onte fun ao cine, onte marchei cedo…
- Para o futuro pense no adverbio de tempo mañá. Exemplos: mañá comerei caldo, mañá irei ao cine, mañá marcharei cedo…
- Para o presente de subxuntivo pense nun adverbio de dúbida ou desexo, oxalá, quizá... Exemplos: oxalá coma caldo, quizá vaia ao cine, quizá marche…
- Todos os verbos regulares e a maioría dos irregulares teñen así os morfemas modo-temporais do copretérito (ou pretérito imperfecto): os da primeira conxugación en -ba (cantaba, daba…), e os da segunda e a terceira conxugación en -ía (comía, partía).
- Pospretérito (condicional ou futuro do pretérito): ten sempre o morfema modo-temporal -ría: cantaría, faría, viría.
- Antepretérito (pluscuamperfecto): ten o morfema modo-temporal -ra: cantara, fixera.
- Pretérito de subxuntivo: ten o morfema modo-temporal -se: cantase, fixese, vise.

Conxugación de verbos regulares

Os verbos regulares manteñen o lexema ou raíz invariable ao longo de toda a conxugación (cantar, querer, partir). Son regulares os seguintes verbos:

- Os rematados en –cer, –cir (agás facer, dicir e derivados).
- Os rematados en –uír (mais teñen unha particularidade: levan diérese na primeira persoa e na segunda persoa de plural do copretérito para indicar que ese ï vai en hiato).

Algunhas particularidades dos verbos regulares:

- Os verbos rematados en –ir que teñen e como última vogal do lexema forman o presente de indicativo de dous xeitos:

Verbos do tipo medir | Verbos do tipo servir
Presente de indicativo | Presente de indicativo
Mido Mides Mide Medimos Medides Miden | Sirvo Serves Serve Servimos Servides Serven

- Os verbos rematados en –ir que teñen u como última vogal do lexema forman o presente de indicativo de dous xeitos:

Verbos do tipo discutir | Verbos do tipo durmir
Presente de indicativo | Presente de indicativo
Discuto Discutes Discute Discutimos Discutides Discuten | Durmo Dormes Dorme Durmimos Durmides Dormen

- Nos verbos rematados en –aer, –oer, –aír e –oír aparece un i na primeira persoa de singular do presente de indicativo e mais en todo o presente de subxuntivo; ademais levan diérese na primeira e segunda persoa do plural do copretérito:

Tipo caer | Tipo oír
Presente ind. | Presente subx. | Copretérito | Presente ind. | Presente subx. | Copretérito
Caio Caes Cae Caemos Caedes Caen | Caia Caias Caia Caiamos Caiades Caian | Caía Caías Caía Caïamos Caïades Caían | Oio Oes Oe Oímos Oídes Oen | Oia Oias Oia Oiamos Oiades Oian | Oía Oías Oía Oïamos Oïades Oían

As formas nominais

As formas nominais non teñen morfema de persoa coa excepción do infinitivo conxugado. Xa que logo, as formas nominais en galego son:

- Participio: fórmase coa terminación –ado nos verbos regulares da primeira conxugación (cantado) e coa terminación –ido nos regulares da segunda e terceira (varrido, partido). Hai verbos con formas de participio irregulares (abrir-aberto) e outros que mesturan formas regulares e irregulares (ceibar-ceibado/ceibo).
- Xerundio: fórmase coa terminación –ndo: cantando, varrendo, partindo.
- Infinitivo: no galego temos que distinguir dous tipos de infinitivo: o infinitivo non persoal, que pertence ás chamadas formas nominais do verbo, e que carece de flexión; e o infinitivo conxugado ou persoal, que posúe morfemas de número e persoa.

Exemplos de infinitivo non persoal: cantar, partir, varrer…

Como dixemos, o infinitivo persoal ou conxugado posúe morfemas de número e persoa. O uso máis habitual é coas oracións que comezan por preposición. Exemplos:

Por non estarmos preparados, fracasamos na empresa (verbo cantar: cantar, cantares, cantar, cantarmos, cantardes, cantaren).

Actividades propostas

S11. Diga o tempo, o modo e a conxugación verbal dos verbos deste texto:

| Tempo | Modo | Conxugación verbal
que eu digo | JXUwMDI4JXUwMDAyJXUwMDE3JXUwMDE2JXUwMDE2JXUwMDBiJXUwMDFhJXUwMDEx | JXUwMDMxJXUwMDA3JXUwMDBhJXUwMDBkJXUwMDBhJXUwMDAyJXUwMDE1JXUwMDFkJXUwMDFmJXUw MDE5 | JXUwMDJjJXUwMDExJXUwMDE3JXUwMDExJXUwMDA2JXUwMDBjJXUwMDFiJXUwMDEz
e ben que me acorde | JXUwMDI4JXUwMDAyJXUwMDE3JXUwMDE2JXUwMDE2JXUwMDBiJXUwMDFhJXUwMDEx | JXUwMDJiJXUwMDA2JXUwMDE3JXUwMDFhJXUwMDBkJXUwMDFiJXUwMDFhJXUwMDFkJXUwMDFmJXUw MDE5 | JXUwMDI4JXUwMDAyJXUwMDFiJXUwMDA0JXUwMDA4JXUwMDBjJXUwMDFiJXUwMDEz
que aquilo non era | JXUwMDNiJXUwMDBjJXUwMDFmJXUwMDAyJXUwMDE3JXUwMDExJXUwMDlkJXUwMDliJXUwMDFiJXUw MDFkJXUwMDFi | JXUwMDMxJXUwMDA3JXUwMDBhJXUwMDBkJXUwMDBhJXUwMDAyJXUwMDE1JXUwMDFkJXUwMDFmJXUw MDE5 | JXUwMDJiJXUwMDE2JXUwMDAyJXUwMDEyJXUwMDFiJXUwMDBhJXUwMDA1
nacer | JXUwMDMxJXUwMDA3JXUwMDA4JXUwMDBmJXUwMDA3JXUwMDA3JXUwMDFkJXUwMDFkJXUwMDFmJXUw MDE5 |  | JXUwMDJiJXUwMDE2JXUwMDAyJXUwMDEyJXUwMDFiJXUwMDBhJXUwMDA1
chegou | JXUwMDI4JXUwMDAyJXUwMDE3JXUwMDExJXUwMDlkJXUwMDliJXUwMDFiJXUwMDFkJXUwMDFi | JXUwMDMxJXUwMDA3JXUwMDBhJXUwMDBkJXUwMDBhJXUwMDAyJXUwMDE1JXUwMDFkJXUwMDFmJXUw MDE5 | JXUwMDI4JXUwMDAyJXUwMDFiJXUwMDA0JXUwMDA4JXUwMDBjJXUwMDFiJXUwMDEz
para lle botar a auga de socorro | JXUwMDMxJXUwMDA3JXUwMDA4JXUwMDBmJXUwMDA3JXUwMDA3JXUwMDFkJXUwMDFkJXUwMDFmJXUw MDE5 |  | JXUwMDI4JXUwMDAyJXUwMDFiJXUwMDA0JXUwMDA4JXUwMDBjJXUwMDFiJXUwMDEz
que se mandou por ela á parroquia da Trindade | JXUwMDI4JXUwMDAyJXUwMDE3JXUwMDExJXUwMDlkJXUwMDliJXUwMDFiJXUwMDFkJXUwMDFi | JXUwMDMxJXUwMDA3JXUwMDBhJXUwMDBkJXUwMDBhJXUwMDAyJXUwMDE1JXUwMDFkJXUwMDFmJXUw MDE5 | JXUwMDI4JXUwMDAyJXUwMDFiJXUwMDA0JXUwMDA4JXUwMDBjJXUwMDFiJXUwMDEz
que polo visto era | JXUwMDNiJXUwMDBjJXUwMDFmJXUwMDAyJXUwMDE3JXUwMDExJXUwMDlkJXUwMDliJXUwMDFiJXUw MDFkJXUwMDFi | JXUwMDMxJXUwMDA3JXUwMDBhJXUwMDBkJXUwMDBhJXUwMDAyJXUwMDE1JXUwMDFkJXUwMDFmJXUw MDE5 | JXUwMDJiJXUwMDE2JXUwMDAyJXUwMDEyJXUwMDFiJXUwMDBhJXUwMDA1
onde o facían mellor | JXUwMDNiJXUwMDBjJXUwMDFmJXUwMDAyJXUwMDE3JXUwMDExJXUwMDlkJXUwMDliJXUwMDFiJXUw MDFkJXUwMDFi | JXUwMDMxJXUwMDA3JXUwMDBhJXUwMDBkJXUwMDBhJXUwMDAyJXUwMDE1JXUwMDFkJXUwMDFmJXUw MDE5 | JXUwMDJiJXUwMDE2JXUwMDAyJXUwMDEyJXUwMDFiJXUwMDBhJXUwMDA1
que auga de socorro hai que | JXUwMDNlJXUwMDA5JXUwMDFkJXUwMDFmJXUwMDBjJXUwMDQxJXUwMDQ5JXUwMDA0JXUwMDFkJXUw MDE1JXUwMDE3JXUwMDAxJXUwMDFjJXUwMDBlJXUwMDBk |  | JXUwMDJiJXUwMDE2JXUwMDAyJXUwMDEyJXUwMDFiJXUwMDBhJXUwMDA1
bendicila doutro xeito que a de... | JXUwMDMxJXUwMDA3JXUwMDA4JXUwMDBmJXUwMDA3JXUwMDA3JXUwMDFkJXUwMDFkJXUwMDFmJXUw MDE5 |  | JXUwMDJjJXUwMDExJXUwMDE3JXUwMDExJXUwMDA2JXUwMDBjJXUwMDFiJXUwMDEz

| Tempo | Modo | Conxugación verbal
que eu digo | presente | indicativo | terceira
e ben que me acorde | presente | subxuntivo | primeira
que aquilo non era | copretérito | indicativo | segunda
nacer | infinitivo |  | segunda
chegou | pretérito | indicativo | primeira
para lle botar a auga de socorro | infinitivo |  | primeira
que se mandou por ela á parroquia da Trindade | pretérito | indicativo | primeira
que polo visto era | copretérito | indicativo | segunda
onde o facían mellor | copretérito | indicativo | segunda
que auga de socorro hai que | forma impersoal |  | segunda
bendicila doutro xeito que a de... | infinitivo |  | terceira

S12. Conxugue os verbos da táboa na primeira e segunda persoa de singular nos tempos que se lle indican:

  | Pretérito | Antepretérito | Pospretérito | Presente (subx.) | Pretérito (subx.)
  Traballar | JXUwMDBjJXUwMDI2JXUwMDEzJXUwMDAzJXUwMDAzJXUwMDBkJXUwMDAwJXUwMDA5JXUwMDBjJXUw MDQ1 JXUwMDJjJXUwMDA2JXUwMDEzJXUwMDAzJXUwMDAzJXUwMDBkJXUwMDAwJXUwMDBkJXUwMDAyJXUw MDBiJXUwMDBkJXUwMDE2 | JXUwMDBjJXUwMDI2JXUwMDEzJXUwMDAzJXUwMDAzJXUwMDBkJXUwMDAwJXUwMDBkJXUwMDAzJXUw MDAzJXUwMDRk JXUwMDJjJXUwMDA2JXUwMDEzJXUwMDAzJXUwMDAzJXUwMDBkJXUwMDAwJXUwMDBkJXUwMDAzJXUw MDAzJXUwMDEy | JXUwMDBjJXUwMDI2JXUwMDEzJXUwMDAzJXUwMDAzJXUwMDBkJXUwMDAwJXUwMDBkJXUwMDEzJXUw MDEzJXUwMDRk JXUwMDJjJXUwMDA2JXUwMDEzJXUwMDAzJXUwMDAzJXUwMDBkJXUwMDAwJXUwMDBkJXUwMDEzJXUw MDEzJXUwMDEy | JXUwMDBjJXUwMDI2JXUwMDEzJXUwMDAzJXUwMDAzJXUwMDBkJXUwMDAwJXUwMDA5JXUwMDQ5 JXUwMDJjJXUwMDA2JXUwMDEzJXUwMDAzJXUwMDAzJXUwMDBkJXUwMDAwJXUwMDA5JXUwMDE2 | JXUwMDBjJXUwMDI2JXUwMDEzJXUwMDAzJXUwMDAzJXUwMDBkJXUwMDAwJXUwMDBkJXUwMDEyJXUw MDE2JXUwMDQ5 JXUwMDJjJXUwMDA2JXUwMDEzJXUwMDAzJXUwMDAzJXUwMDBkJXUwMDAwJXUwMDBkJXUwMDEyJXUw MDE2JXUwMDE2
  Mover | JXUwMDE1JXUwMDIyJXUwMDE5JXUwMDliJXUwMDgzJXUwMDQy JXUwMDM1JXUwMDAyJXUwMDE5JXUwMDFmJXUwMDBhJXUwMDBiJXUwMDBkJXUwMDE2 | JXUwMDE1JXUwMDIyJXUwMDE5JXUwMDliJXUwMDhjJXUwMDRk JXUwMDM1JXUwMDAyJXUwMDE5JXUwMDliJXUwMDhjJXUwMDEy | JXUwMDE1JXUwMDIyJXUwMDE5JXUwMDEzJXUwMDE3JXUwMDEzJXUwMDRk JXUwMDM1JXUwMDAyJXUwMDE5JXUwMDEzJXUwMDE3JXUwMDEzJXUwMDEy | JXUwMDE1JXUwMDIyJXUwMDE5JXUwMDE3JXUwMDRk JXUwMDM1JXUwMDAyJXUwMDE5JXUwMDE3JXUwMDEy | JXUwMDE1JXUwMDIyJXUwMDE5JXUwMDEzJXUwMDE2JXUwMDE2JXUwMDQ5 JXUwMDM1JXUwMDAyJXUwMDE5JXUwMDEzJXUwMDE2JXUwMDE2JXUwMDE2
  Partir | JXUwMDA4JXUwMDMxJXUwMDEzJXUwMDA2JXUwMDk5JXUwMDgzJXUwMDQy JXUwMDI4JXUwMDExJXUwMDEzJXUwMDA2JXUwMDFkJXUwMDBhJXUwMDBiJXUwMDBkJXUwMDE2 | JXUwMDA4JXUwMDMxJXUwMDEzJXUwMDA2JXUwMDk5JXUwMDhjJXUwMDRk JXUwMDI4JXUwMDExJXUwMDEzJXUwMDA2JXUwMDk5JXUwMDhjJXUwMDEy | JXUwMDA4JXUwMDMxJXUwMDEzJXUwMDA2JXUwMDFkJXUwMDFiJXUwMDEzJXUwMDRk JXUwMDI4JXUwMDExJXUwMDEzJXUwMDA2JXUwMDFkJXUwMDFiJXUwMDEzJXUwMDEy | JXUwMDA4JXUwMDMxJXUwMDEzJXUwMDA2JXUwMDE1JXUwMDRk JXUwMDI4JXUwMDExJXUwMDEzJXUwMDA2JXUwMDE1JXUwMDEy | JXUwMDA4JXUwMDMxJXUwMDEzJXUwMDA2JXUwMDFkJXUwMDFhJXUwMDE2JXUwMDQ5 JXUwMDI4JXUwMDExJXUwMDEzJXUwMDA2JXUwMDFkJXUwMDFhJXUwMDE2JXUwMDE2

  | Pretérito | Antepretérito | Pospretérito | Presente (subx.) | Pretérito (subx.)
  Traballar | Traballei, traballaches... | Traballaba, traballabas... | Traballara, traballaras... | Traballe, traballes... | Traballase, traballases
  Mover | Movín, moviches... | Movía, movías... | Movera, moveras... | Mova, movas... | Movese, moveses...
  Partir | Partín, partiches... | Partía, partías... | Partira, partiras... | Parta, partas... | Partise, partises...

S13. Indique o infinitivo, e participio das seguintes formas verbais:

| Infinitivo | Xerundio | Participio
partimos | JXUwMDA4JXUwMDMxJXUwMDEzJXUwMDA2JXUwMDFkJXUwMDFi | JXUwMDI4JXUwMDExJXUwMDEzJXUwMDA2JXUwMDFkJXUwMDA3JXUwMDBhJXUwMDBi | JXUwMDI4JXUwMDExJXUwMDEzJXUwMDA2JXUwMDFkJXUwMDBkJXUwMDBi
casades | JXUwMDNiJXUwMDAyJXUwMDEyJXUwMDEyJXUwMDEz | JXUwMDNiJXUwMDAyJXUwMDEyJXUwMDEyJXUwMDBmJXUwMDBhJXUwMDBi | JXUwMDNiJXUwMDAyJXUwMDEyJXUwMDEyJXUwMDA1JXUwMDBi
tedes | JXUwMDJjJXUwMDExJXUwMDE3 | JXUwMDJjJXUwMDExJXUwMDBiJXUwMDBhJXUwMDBi | JXUwMDJjJXUwMDFkJXUwMDBkJXUwMDBi

| Infinitivo | Xerundio | Participio
partimos | Partir | partindo | partido
casades | casar | casando | casado
tedes | ter | tendo | tido

##

S14. Relea o conto popular O oso e o raposo e atope un exemplo de infinitivo conxugado.

Observe os verbos que emprega o narrador. En que persoa gramatical están: primeira, segunda ou terceira?

- Sabemos.

- Están en terceira persoa.

##

S15. Relea o conto literario Sobre a morte de Bieito e atope un exemplo de imperativo.

Están os verbos que emprega o narrador na mesma persoa gramatical que no conto popular?

Para realizar máis exercicios sobre o verbo, pode acudir á páxina:

http://www.ogalego.eu/exercicios_de_lingua/morfoloxiaexercicios.html

- Comprendede, escoitade, imaxinade.

- Non. A maioría aparecen en primeira persoa de singular.

« Anterior | Siguiente »

Obra colocada bajo licencia Creative Commons Attribution Non-commercial Share Alike 3.0 License