A lingua e as súas variedades

- A lingua e as súas variedades
- 1 - Introdución
- 2. Secuencia de contidos e actividades en lingua galega
  - 2.1 Comunicación oral
    - 2.1.1 Lingua oral e lingua escrita. Diferenzas (aspectos teóricos)
    - 2.1.2 Elementos paraverbais e non verbais (aspectos teóricos)
    - 2.1.3 Rosa Aneiros Díaz
    - 2.1.4 Xosé Luís Axeitos Agrelo
  - 2.2 Comunicación escrita
    - 2.2.1 Un suceso e moitas variedades da lingua
    - 2.2.2 Enviamos un correo electrónico
    - 2.2.3 O rato do monte e o da casa
    - 2.2.4 Entrevista a Víctor Freixanes
  - 2.3 Coñecemento da lingua
    - 2.3.1 Normas ortográficas: a acentuación (aspectos teóricos)
    - 2.3.2 Clases de palabras: o substantivo e o adxectivo (aspectos teóricos)
    - 2.3.3 A orixe das palabras galegas (aspectos teóricos)
  - 2.4 Lingua e sociedade
    - 2.4.1 Lexislación esencial sobre a lingua galega (aspectos teóricos)
  - 2.5 Educación literaria
    - 2.5.1 Memorias dun neno labrego
    - 2.5.2 Ameite tanto esta tarde
- 3. Secuencia de contenidos y actividades en lengua castellana
  - 3.1 Comunicación oral
    - 3.1.1 Un ejemplo de comunicación oral: Juan José Millás
  - 3.2 Comunicación escrita
    - 3.2.1 Viajar altera los nervios
  - 3.3 Conocimiento de la lengua
    - 3.3.1 Las reglas de acentuación en castellano (aspectos teóricos)
    - 3.3.2 Clases de palabras: el sustantivo y el adjetivo en castellano (aspectos teóricos)
    - 3.3.3 La espada y la rosa
  - 3.4 Lengua y sociedad
    - 3.4.1 Registros o niveles de la lengua (aspectos teóricos)
    - 3.4.2 Dos textos en registros diferentes
    - 3.4.3 Factores psicológicos en la conducción de vehículos
  - 3.5 Educación literaria
    - 3.5.1 La perrilla
    - 3.5.2 Completamente viernes
- 4. Resumo de contidos
  - 4.1 Resumo de contidos en lingua galega
  - 4.2 Resumen de contenidos en lengua castellana
- 5. Exercicios de autoavaliación
- 6. Glosario
- 7. Bibliografía e recursos

« Anterior | Siguiente »

# 2.3.2 Clases de palabras: o substantivo e o adxectivo (aspectos teóricos)

Os substantivos e os adxectivos son palabras variables, que aceptan flexión (variacións) de xénero e número.

2.11.1. O substantivo

É unha clase de palabras que serve para designar persoas, obxectos, seres, sentimentos... Os substantivos marcan o xénero e número ao que pertencen.

Xénero

O xénero dos substantivos pode ser masculino e/ou feminino. Os substantivos masculinos non levan ningún morfema adicional nin necesitan modificar a súa forma orixinal para formar ou indicarnos que pertencen a tal xénero. En vez diso, moitas veces levan un artigo que os precede e que nos indica a que xénero pertencen. Exemplos: o lapis, o piñeiro, río, o sol, profesor, mestre... De aí que a este xénero se coñeza como o xénero non marcado.

Os substantivos femininos adoitan levar un morfema que indica que pertencen a ese determinado xénero. Temos varios casos:

- De substitución ou adición do morfema –a: é o caso máis común. Exemplos: mestra (substitúese unha parte da forma orixinal: mestre), profesora (engádese un morfema –a á forma orixinal: profesor)...

- Substantivos rematados en –n.

- Os substantivos rematados en –án forman o feminino en –á. Exemplos: ancián/anciá; irmán/irmá; capitán/capitá; gardián/gardiá.

- Os substantivos rematados en –ón forman o feminino rematado en –oa. Exemplos: león/leoa; patrón/patroa...

- Os substantivos rematados en –ín forman o feminino en –ina. Exemplos: bailarín/bailarina; danzarín/danzarina...

- Substantivos rematados en –es. Os xentilicios que acaban en –és presentan un feminino en –esa: cambadés/cambadesa, burgués/burguesa...

- Formacións especiais. Terminacións especiais para formar o feminino: heroe/heroína; príncipe/princesa; profeta/profetisa, emperador/emperatriz, barón/baronesa, actor/actriz...

- Son sempre femininas: a acedume, a aldraxe, a análise, a árbore, a paréntese, a armazón, a arte, a augardente, a aula, a ave, avestruz, a calor, a canle/a cal, a cor, a curtametraxe, a desorde/a orde, a dor, a dose, a eclipse, a fame, a fraude, a fronte, a paisaxe, a quilometraxe, a orixe, a ponte, a servidume, a SIDA, a síndrome, a suor, a vertixe, a viaxe.

- Son sempre masculinas: o be (e todos os nomes das letras), o berce, o cal (óxido de calcio), o cárcere, o costume, o couce, o cume, o cuspe, o dote, o fantasma, o fume, o garaxe, o labor, o leite, o legume, o masacre, o mel, o milagre, o nariz, o paxe, o personaxe, o pesadume, o sal, o sangue, o sinal, o traxe.

Número

O número dos substantivos pode ser singular e plural (as regras que veñen a continuación son válidas tamén para os adxectivos).

As formas en singular nomean a unha soa persoa, animal ou cousa e non levan modificado ou engadido ningún morfema para indicar que van en singular. Exemplos: neno, rapaza, home, persoa...

As formas en plural nomean a máis dunha persoa, animal ou cousa. A formación de plural de substantivo require a adición dunha serie de morfemas, segundo os casos.

- Palabras rematadas en vogal ou en ditongo: as palabras rematadas en vogal, tónica ou átona, ou en ditongo forman o plural engadindo –s: mesa/ mesas, irmá/irmás, lei/leis...

- Palabras rematadas en –r ou –z: engaden o morfema –es sobre o singular: mar/mares, luz/luces...

- Palabras rematadas en –s e –x:

- As palabras agudas rematadas en –s forman o plural engadindo –es: deus/deuses, compás/compases, excepción feita das que rematan en grupo consonántico (incluídas as rematas en –x) que permanecen invariables: luns, unisex...

- As graves e esdrúxulas acabadas en –s ou –x son invariables e presentan, xa que logo, a mesma forma no singular e no plural: choromicas, lapis, martes, clímax...

- As palabras rematadas en –n engaden –s: can/cans, lambón/lambóns...

- Palabras rematadas en –l:

- Os monosílabos rematados en –l engaden o morfema –es: cal/cales/gol/goles...

- Nas palabras agudas de máis dunha sílaba, o l do singular substitúese polo morfema –is: animal/animais, civil/civís/cadril/cadrís...

- As palabras compostas en que o segundo elemento é algún dos monosílabos que rematan en –l, o plural faise engadindo –les: ollomol/ollomoles, chuchamel/chuchameles...

- As palabras graves rematadas en –l forman o plural engadindo o morfema –es: áxil/áxiles, difícil/difíciles...

2.11.2. O adxectivo

O adxectivo é unha clase de palabra variable que expresa propiedades ou características dos substantivos. Os adxectivos concordan en xénero e númerocos substantivos aos que acompañan. Exemplos: A nena loura; o rapaz alto...

Hai algúns adxectivos que non varían de xénero. Exemplos: A casa grande/ O cuarto grande; A pera doce/O figo doce...

Actividades propostas

S10. Escriba o feminino das seguintes palabras (pode recorrer ao dicionario se o necesita):

louzán, testemuños, antigos, dous, coñecidos, home, heroe, rei, artesán, lacazán

JXUwMDE0JXUwMDIzJXUwMDFhJXUwMDBmJXUwMDli , JXUwMDJjJXUwMDExJXUwMDE2JXUwMDA3JXUwMDExJXUwMDA4JXUwMDE4JXUwMDg0JXUwMDllJXUw MDFj , JXUwMDM5JXUwMDBmJXUwMDFhJXUwMDFkJXUwMDBlJXUwMDA2JXUwMDEy , JXUwMDNjJXUwMDllJXUwMDliJXUwMDEy , JXUwMDNiJXUwMDBjJXUwMDllJXUwMDk0JXUwMDA2JXUwMDBhJXUwMDBkJXUwMDA1JXUwMDEy , JXUwMDM1JXUwMDE4JXUwMDE5JXUwMDAwJXUwMDA5JXUwMDE3 , JXUwMDMwJXUwMDBkJXUwMDE3JXUwMDFkJXUwMDgyJXUwMDgzJXUwMDBm , JXUwMDJhJXUwMDEzJXUwMDhjJXUwMDFjJXUwMDkw , JXUwMDM5JXUwMDEzJXUwMDA2JXUwMDExJXUwMDE2JXUwMDky , JXUwMDM0JXUwMDBkJXUwMDAyJXUwMDAyJXUwMDFiJXUwMDFiJXUwMDBmJXUwMDBm .

Louzá, testemuños, antigas, dúas, coñecidas, muller, heroína, raíña, artesá, lacazana.

S11. Escriba o plural das seguintes palabras:

vida, persoa, muller, vez, razoábel, carácter, mel, lambón, deus, control, sol, luns, fácil, álbum

JXUwMDBlJXUwMDNmJXUwMDBkJXUwMDA1JXUwMDEy , JXUwMDI4JXUwMDE1JXUwMDE3JXUwMDAxJXUwMDFjJXUwMDBlJXUwMDEy , JXUwMDM1JXUwMDE4JXUwMDE5JXUwMDAwJXUwMDA5JXUwMDE3JXUwMDE3JXUwMDE2 , JXUwMDJlJXUwMDEzJXUwMDA2JXUwMDA2JXUwMDE2 , JXUwMDJhJXUwMDEzJXUwMDFiJXUwMDE1JXUwMDhlJXUwMDgzJXUwMDA3JXUwMDBjJXUwMDFh , JXUwMDNiJXUwMDAyJXUwMDEzJXUwMDEzJXUwMDAyJXUwMDE3JXUwMDExJXUwMDE3JXUwMDE3JXUw MDE2 , JXUwMDM1JXUwMDA4JXUwMDA5JXUwMDA5JXUwMDE2 , JXUwMDM0JXUwMDBkJXUwMDBjJXUwMDBmJXUwMDkxJXUwMDlkJXUwMDFk , JXUwMDNjJXUwMDAxJXUwMDEwJXUwMDA2JXUwMDE2JXUwMDE2 , JXUwMDNiJXUwMDBjJXUwMDAxJXUwMDFhJXUwMDA2JXUwMDFkJXUwMDA2JXUwMDFh , JXUwMDJiJXUwMDFjJXUwMDAzJXUwMDA5JXUwMDE2 , JXUwMDM3JXUwMDFj JXUwMDM0JXUwMDE5JXUwMDFiJXUwMDFk , JXUwMDNlJXUwMDg3JXUwMDgyJXUwMDBhJXUwMDA1JXUwMDA5JXUwMDE2 , JXUwMGI5JXUwMDhkJXUwMDBlJXUwMDE3JXUwMDE4JXUwMDFl .

Vidas, persoas, mulleres, veces, razoábeis, caracteres, meles, lambóns, deuses, controis, soles, os luns, fáciles, álbums.

S12. Poña o artigo correspondente a cada unha das seguintes palabras:

JXUwMDE5 testemuña, JXUwMDM3 sangue, a árborea, JXUwMDM5 ponte, JXUwMDM5 orde, JXUwMDM3 lume, JXUwMDM5 parálise, JXUwMDM3 cárcere, JXUwMDM3 labor, JXUwMDM5 arte, JXUwMDM5 irmá, JXUwMDM5 suor, JXUwMDM5 paisaxe, JXUwMDM3 leite, JXUwMDM3 mel, JXUwMDM5 auga, JXUwMDM5 dor.

A testemuña, o sangue, a árbore, a ponte, a orde, o lume, a parálise, o cárcere, o labor, a arte, a irmá, a suor, a paisaxe, o leite, o mel, a auga, a dor.

S15.

S13. Traduza ao galego as seguintes oracións:

- La leche estaba fría y le eché la miel para endulzarla; al final quedó con un color raro.

- Me da en la nariz que la iglesia que está después del puente es de arte gótico.

- En la boda del hermano del abogado adornaron la iglesia con unos girasoles especiales.

- Aquella no es una labor difícil pero lleva mucho tiempo.

- Me gustan mucho los colores de tu camiseta.

- Esto se hace porque tenemos la costumbre de hacerlo.

- En este paisaje vemos muchos árboles frutales.

- JXUwMDE3 JXUwMDM0JXUwMDA5JXUwMDBjJXUwMDFkJXUwMDEx JXUwMDNkJXUwMDE2JXUwMDA3JXUwMDE1JXUwMDAzJXUwMDAz JXUwMDNlJXUwMDE0JXUwMDlmJXUwMDgy JXUwMDNk JXUwMDNhJXUwMDBkJXUwMDFiJXUwMDExJXUwMDBjJXUwMDA1JXUwMDAwJXUwMDA5 JXUwMDM3 JXUwMDM1JXUwMDA4JXUwMDA5 JXUwMDI4JXUwMDExJXUwMDEzJXUwMDEz JXUwMDM5JXUwMDA1JXUwMDBiJXUwMDE1JXUwMDFiJXUwMDBkJXUwMDAzJXUwMDU0 JXUwMDM5JXUwMDBl JXUwMDNlJXUwMDBmJXUwMDA3JXUwMDBmJXUwMDBk JXUwMDI5JXUwMDA0JXUwMDEwJXUwMDAxJXUwMDBiJXUwMDFh JXUwMDNiJXUwMDE2JXUwMDFiJXUwMDA2JXUwMDA5 JXUwMDNiJXUwMDBjJXUwMDFk JXUwMDJhJXUwMDEzJXUwMDEzJXUwMDEzJXUwMDRm
- JXUwMDFjJXUwMGE1JXUwMDhjJXUwMDA4 JXUwMDM2JXUwMDAx JXUwMDM2JXUwMDBmJXUwMDEzJXUwMDFiJXUwMDEz JXUwMDI5JXUwMDA0JXUwMDEw JXUwMDM5 JXUwMDMxJXUwMDBlJXUwMDE1JXUwMDE3JXUwMDFkJXUwMDE5 JXUwMDI5JXUwMDA0JXUwMDEw JXUwMDNkJXUwMDE2JXUwMDA3JXUwMDk1 JXUwMDNjJXUwMDAxJXUwMDE2JXUwMDAzJXUwMDFmJXUwMDA2JXUwMDFh JXUwMDNjJXUwMDA1 JXUwMDI4JXUwMDFmJXUwMDAxJXUwMDFhJXUwMDEx JXUwMGIx JXUwMDNjJXUwMDAx JXUwMDM5JXUwMDEzJXUwMDA2JXUwMDEx JXUwMDNmJXUwMDk0JXUwMDg3JXUwMDFkJXUwMDBhJXUwMDAyJXUwMDRm
- JXUwMDE2JXUwMDJm JXUwMDJlJXUwMDE5JXUwMDBiJXUwMDA1 JXUwMDNjJXUwMDBi JXUwMDMxJXUwMDFiJXUwMDFmJXUwMDhjJXUwMDhm JXUwMDNjJXUwMDBi JXUwMDM5JXUwMDE3JXUwMDE5JXUwMDA4JXUwMDA2JXUwMDA1JXUwMDBi JXUwMDM5JXUwMDA1JXUwMDBiJXUwMDFkJXUwMDFjJXUwMDBmJXUwMDEzJXUwMDFkJXUwMDAx JXUwMDM5 JXUwMDMxJXUwMDBlJXUwMDE1JXUwMDE3JXUwMDFkJXUwMDE5 JXUwMDNiJXUwMDE2JXUwMDFiJXUwMDFk JXUwMDIwJXUwMDExJXUwMDFiJXUwMDEzJXUwMDEyJXUwMDFjJXUwMDAzJXUwMDA5JXUwMDE2 JXUwMDNkJXUwMDE2JXUwMDAzJXUwMDE1JXUwMDA2JXUwMDBhJXUwMDA4JXUwMDA4JXUwMDFhJXUw MDVk
- JXUwMDE5JXUwMDMwJXUwMDA0JXUwMDEwJXUwMDA5 JXUwMDM2JXUwMDAxJXUwMDAx JXUwMGIx JXUwMDJkJXUwMDFi JXUwMDM0JXUwMDBkJXUwMDAzJXUwMDBkJXUwMDFk JXUwMDNjJXUwMDBkJXUwMDBmJXUwMDhiJXUwMDhlJXUwMDBhJXUwMDA1 JXUwMDI4JXUwMDE1JXUwMDE3JXUwMDFk JXUwMDM0JXUwMDA5JXUwMDEzJXUwMDE3 JXUwMDM1JXUwMDAyJXUwMDA2JXUwMDFkJXUwMDFi JXUwMDJjJXUwMDExJXUwMDA4JXUwMDFkJXUwMDFmJXUwMDQx
- JXUwMDFmJXUwMGJkJXUwMDg5JXUwMDA3JXUwMDE1JXUwMDBmJXUwMDAzJXUwMDA4 JXUwMDM1JXUwMDAyJXUwMDA2JXUwMDFkJXUwMDFi JXUwMDM5JXUwMDEy JXUwMDNiJXUwMDBjJXUwMDFkJXUwMDE3JXUwMDE2 JXUwMDNjJXUwMDA1 JXUwMDJjJXUwMDhlJXUwMDli JXUwMDNiJXUwMDAyJXUwMDBjJXUwMDA0JXUwMDFhJXUwMDE2JXUwMDExJXUwMDE1JXUwMDRm
- JXUwMDExJXUwMDNhJXUwMDA3JXUwMDFi JXUwMDNlJXUwMDA3JXUwMDA4JXUwMDFhJXUwMDE2 JXUwMDI4JXUwMDFmJXUwMDFkJXUwMDAzJXUwMDA0JXUwMDEw JXUwMDJjJXUwMDExJXUwMDA4JXUwMDAyJXUwMDFj JXUwMDM3 JXUwMDNiJXUwMDBjJXUwMDFjJXUwMDA3JXUwMDAxJXUwMDE4JXUwMDA4 JXUwMDNjJXUwMDAx JXUwMDNlJXUwMDA3JXUwMDAyJXUwMDA2JXUwMDA5JXUwMDAzJXUwMDQx
- JXUwMDE2JXUwMDJiJXUwMDE2JXUwMDA3JXUwMDE1 JXUwMDI4JXUwMDExJXUwMDA4JXUwMDFhJXUwMDEyJXUwMDE5JXUwMDFk JXUwMDJlJXUwMDEzJXUwMDA4JXUwMDAyJXUwMDFj JXUwMDM1JXUwMDAyJXUwMDA2JXUwMDFkJXUwMDE1JXUwMDEy JXUwMGI5JXUwMDkzJXUwMDEwJXUwMDBkJXUwMDFkJXUwMDE3JXUwMDE2 JXUwMDNlJXUwMDE0JXUwMDFkJXUwMDA2JXUwMDFkJXUwMDExJXUwMDBjJXUwMDFiJXUwMDEzJXUw MDEyJXUwMDVk

- O leite estaba frío e boteille o mel para adozalo; ao final quedou cunha cor rara.

- Dáme no nariz que a igrexa que está despois da ponte é de arte gótica.

- Na voda do irmán do avogado adornaron a igrexa cuns xirasoles especiais.

- Aquel non é un labor difícil pero leva moito tempo.

- Gústanme moito as cores da túa camiseta.

- Isto faise porque temos o costume de facelo.

- Nesta paisaxe vemos moitas árbores froiteiras.

## Actividade proposta

S14. Reescriba o seguinte texto pondo en singular os substantivos e adxectivos que estean en plural, e viceversa. Poña atención, xa que para que o texto garde sentido deberá tamén cambiar o número dos verbos e demais clases de palabras.

Este honesto home confiou o seu proxecto aos amigos, e véndoo aprobado por eles, pregoulles moi encarecidamente informarse entre os seus coñecidos sobre unha persoa de trinta a trinta e cinco anos, viúva ou solteira e que puidese cumprir o seu obxectivo.

Estes honestos homes confiaron os seus proxectos ao amigo, e véndoos aprobados por el, pregoulle moi encarecidamente informarse entre o seu coñecido sobre unhas persoas de trinta a trinta e cinco anos, viúvas ou solteiras e que puidesen cumprir os seus obxectivos.

## Actividade proposta

S15. Reescriba o seguinte fragmento pondo en feminino os substantivos e adxectivos que estean en masculino, e viceversa, sempre que o permitan. Para que o texto garde sentido tamén deberá de mudar de xénero outras clases de palabras.

Desafortunado cos fillos como coa esposa, o sr. de Courval, que non tivera máis que dous, unha rapaza que perdera moi nova e un rapaz que aos quince anos o abandonou como a súa muller, e, por desgraza, polos mesmos principios de libertinaxe, ao non crer que ningún proceder debera encadealo algunha vez a ese monstro, o sr. de Courval, como digo, proxectaba, xa que logo, desherdalo, e dar os seus bens aos fillos que esperaba obter da nova esposa que devecía por tomar.

Desafortunada coas fillas como co esposo, a sra. de Courval, que non tivera máis que dúas, un rapaz que perdera moi novo e unha rapaza que aos quince anos a abandonou como o seu home, e, por desgraza, polos mesmos principios de libertinaxe, ao non crer que ningún proceder debera encadeala algunha vez a esa monstro, a sra. de Courval, como digo, proxectaba, xa que logo, desherdala, e dar os seus bens ás fillas que esperaba obter do novo esposo que devecía por tomar.

« Anterior | Siguiente »

Obra colocada bajo licencia Creative Commons Attribution Non-commercial Share Alike 3.0 License