A lingua e as súas variedades

- A lingua e as súas variedades
- 1 - Introdución
- 2. Secuencia de contidos e actividades en lingua galega
  - 2.1 Comunicación oral
    - 2.1.1 Lingua oral e lingua escrita. Diferenzas (aspectos teóricos)
    - 2.1.2 Elementos paraverbais e non verbais (aspectos teóricos)
    - 2.1.3 Rosa Aneiros Díaz
    - 2.1.4 Xosé Luís Axeitos Agrelo
  - 2.2 Comunicación escrita
    - 2.2.1 Un suceso e moitas variedades da lingua
    - 2.2.2 Enviamos un correo electrónico
    - 2.2.3 O rato do monte e o da casa
    - 2.2.4 Entrevista a Víctor Freixanes
  - 2.3 Coñecemento da lingua
    - 2.3.1 Normas ortográficas: a acentuación (aspectos teóricos)
    - 2.3.2 Clases de palabras: o substantivo e o adxectivo (aspectos teóricos)
    - 2.3.3 A orixe das palabras galegas (aspectos teóricos)
  - 2.4 Lingua e sociedade
    - 2.4.1 Lexislación esencial sobre a lingua galega (aspectos teóricos)
  - 2.5 Educación literaria
    - 2.5.1 Memorias dun neno labrego
    - 2.5.2 Ameite tanto esta tarde
- 3. Secuencia de contenidos y actividades en lengua castellana
  - 3.1 Comunicación oral
    - 3.1.1 Un ejemplo de comunicación oral: Juan José Millás
  - 3.2 Comunicación escrita
    - 3.2.1 Viajar altera los nervios
  - 3.3 Conocimiento de la lengua
    - 3.3.1 Las reglas de acentuación en castellano (aspectos teóricos)
    - 3.3.2 Clases de palabras: el sustantivo y el adjetivo en castellano (aspectos teóricos)
    - 3.3.3 La espada y la rosa
  - 3.4 Lengua y sociedad
    - 3.4.1 Registros o niveles de la lengua (aspectos teóricos)
    - 3.4.2 Dos textos en registros diferentes
    - 3.4.3 Factores psicológicos en la conducción de vehículos
  - 3.5 Educación literaria
    - 3.5.1 La perrilla
    - 3.5.2 Completamente viernes
- 4. Resumo de contidos
  - 4.1 Resumo de contidos en lingua galega
  - 4.2 Resumen de contenidos en lengua castellana
- 5. Exercicios de autoavaliación
- 6. Glosario
- 7. Bibliografía e recursos

« Anterior | Siguiente »

# 2.3.1 Normas ortográficas: a acentuación (aspectos teóricos)

Lembre que a ortografía é a parte da gramática que se ocupa da escritura correcta das palabras e do uso dos outros signos gráficos da lingua. Neste caso ímonos centrar nas regras de acentuación.

O acento das palabras. A sílaba tónica

Acento é a maior intensidade coa que se pronuncia unha sílaba dentro de cada palabra. A esa sílaba que se pronuncia con máis intensidade chámaselle sílaba tónica, e ás demais sílabas átonas. Vexamos as clases de palabras segundo a posición da sílaba tónica (regras xerais):

- Agudas: cando a sílaba tónica é a última. Levan acento gráfico cando son polisílabas (máis dunha sílaba) e rematan en vogal, en vogal + n ou en vogal + s. Exemplos: mo tor, pa pá, car tón, al guén, ir máns...

Non levan acento gráfico cando son monosílabas: xa, la, fe, di, si, cu, Xan, len, ... Tampouco cando acaban en ditongo decrecente (seguido ou non de n ou s): a mei, a mou, se guiu, co lleu, ade mais, capi tais, pa peis, espa ñois, etc., nin noutra consoante que non sexa –n ou –s: capi tal, pa pel, can tar, na riz, a rroz, etc.

- Graves: cando a sílaba tónica é a penúltima. Levan acento gráfico cando rematan en consoante distinta de –n ou –s e en grupos consonánticos distintos de –ns. Exemplos: dúc til, la pis, pa xa ro, fá cil... Tamén se acentúan as palabras graves con ditongo decrecente na última sílaba: amábeis.

En consecuencia, non se acentúan graficamente as palabras graves rematadas en vogal (canta, cantara), vogal + n (cantan, cantaran), vogal + s (cantas, cantaras, lapis) ou vogal + ns (canons, colons, dolmens).

- Esdrúxulas: cando a sílaba tónica é a antepenúltima. Levan sempre acento gráfico. Exemplos: cár cere, ár bore, mé dico...

- Sobreesdrúxulas: se a sílaba tónica vai antes da antepenúltima. Levan sempre acento gráfico. Exemplos: Man dá mosvolo, dí xonolo...

Acentuación de i, u en hiato

Con independencia do dito anteriormente, as vogais i, u tónicas levan acento gráfico cando van inmediatamente antes ou despois dunha vogal átona, para indicar que ambas as vogais pertencen a sílabas distintas e que, polo tanto, non forman ditongo. Exemplos: acentúo, aínda, baúl, caída, egoísmo, etc. Para indicar que non forman ditongo coa anterior, as vogais i, u tónicas non se acentúan graficamente cando entre estas e a átona aparece o grafema h: prohibo.

Lembre que ditongo é a agrupación de dúas vogais na mesma sílaba: pac ie ncia, l ou r ei ro, p ui do. Hiato é o encontro de dúas vogais que pertencen a distintas sílabas: ce-o, sa-í-da.

Acentuación dos estranxeirismos

As palabras estranxeiras de uso máis común, aínda que non estean plenamente adaptadas ao galego, seguen as regras de acentuación enunciadas anteriormente. Exemplos: agudas: iglú, popurrí, iceberg, relax, etc.; graves: béisbol, ídem, karaoke, médium, etc.; esdrúxulas: bádminton, déficit, hándicap, etc.

Neste tipo de palabras pódese prescindir do acento gráfico correspondente e manter integramente a grafía propia da lingua de que proceden cando exista conciencia clara de que son estranxeirismos.

Actividades propostas

S8. Agrupe as seguintes palabras segundo a posición da sílaba tónica en agudas, graves, esdrúxulas e sobreesdrúxulas e póñalles o acento gráfico a aquelas que o deban levar.

Maza. | JXUwMDM5JXUwMDA2JXUwMDEyJXUwMDExJXUwMDA1 | ademais | JXUwMDM5JXUwMDA2JXUwMDEyJXUwMDExJXUwMDA1 | paxaro | JXUwMDFmJXUwMDM1JXUwMDEzJXUwMDE3JXUwMDEzJXUwMDE2
biceps | JXUwMDFmJXUwMDM1JXUwMDEzJXUwMDE3JXUwMDEzJXUwMDE2 | capital | JXUwMDM5JXUwMDA2JXUwMDEyJXUwMDExJXUwMDA1 | dubida | JXUwMDNkJXUwMDE2JXUwMDE3JXUwMDE2JXUwMDg4JXUwMDgyJXUwMDBkJXUwMDE5JXUwMDBk
lapis | JXUwMDFmJXUwMDM1JXUwMDEzJXUwMDE3JXUwMDEzJXUwMDE2 | aquí | JXUwMDM5JXUwMDA2JXUwMDEyJXUwMDExJXUwMDA1 | beirarrua | JXUwMDFmJXUwMDM1JXUwMDEzJXUwMDE3JXUwMDEzJXUwMDE2
magoa | JXUwMDNkJXUwMDE2JXUwMDE3JXUwMDE2JXUwMDg4JXUwMDgyJXUwMDBkJXUwMDE5JXUwMDBk | reptil | JXUwMDFmJXUwMDM1JXUwMDEzJXUwMDE3JXUwMDEzJXUwMDE2 | doutor | JXUwMDM5JXUwMDA2JXUwMDEyJXUwMDExJXUwMDA1
mobil | JXUwMDFmJXUwMDM1JXUwMDEzJXUwMDE3JXUwMDEzJXUwMDE2 | xuridico | JXUwMDNkJXUwMDE2JXUwMDE3JXUwMDE2JXUwMDg4JXUwMDgyJXUwMDBkJXUwMDE5JXUwMDBk | miudo | JXUwMDFmJXUwMDM1JXUwMDEzJXUwMDE3JXUwMDEzJXUwMDE2
fonte | JXUwMDFmJXUwMDM1JXUwMDEzJXUwMDE3JXUwMDEzJXUwMDE2 | fixonolo | JXUwMDJiJXUwMDFjJXUwMDBkJXUwMDEwJXUwMDE3JXUwMDAwJXUwMDE2JXUwMDE3JXUwMDE2JXUw MDg4JXUwMDgyJXUwMDBkJXUwMDE5JXUwMDBk | dificil | JXUwMDFmJXUwMDM1JXUwMDEzJXUwMDE3JXUwMDEzJXUwMDE2
|  |  |  | fincape | JXUwMDM5JXUwMDA2JXUwMDEyJXUwMDExJXUwMDA1

- Agudas: mazá, ademais, capital, aquí, doutor, fincapé.

- Graves: bíceps, lapis, móbil, fonte, réptil, paxaro, beirarrúa, miúdo, difícil.

- Esdrúxulas: mágoa, xurídico, dúbida.

- Sobreesdrúxula: fíxonolo.

## Actividade proposta

S9. No seguinte texto acentúe correctamente todas as palabras que o precisen para que se poida ler e entender adecuadamente.

Para Elsa, Sagrario simbolizaba todos os segredos que selaban as bocas dos avos, mais ainda cando o seu andar era silandeiro, non so polo avance do seu corpo feble e o seu paso moderado, debuxando un reptar de gueixa, senon porque camiñaba descalza. Aqueles pes espidos eran o testemuño da pobreza mais absoluta a ollos dunha nena que non entendia como coa guerra rematada habia tantos anos, a irma da sua avoa vivia illlada do resto da familia, a marxe das suas vidas. Ante o seu ataude aumentaron as dubidas. Elsa por vez primeira recibiu unha imaxe que a abraiou: os pes de Sagrario estaban descalzos cuns bonitos zapatos de tacon cun lazo de veludo verde sobre a empeña, limpos cun lustre ferinte. Elsa preguntouse para que necesitaba unha morta uns zapatos, se mentres estivera viva sempre camiñara descalza. Os seus ollos interrogaron os presentes, dende os avos ata os pais, pasando pola tia Florinda, pero atopou neles unha disposicion fuxidia.

Para Elsa, Sagrario simbolizaba todos os segredos que selaban as bocas dos avós, máis aínda cando o seu andar era silandeiro, non só polo avance do seu corpo feble e o seu paso moderado, debuxando un reptar de gueixa, senón porque camiñaba descalza. Aqueles pés espidos eran o testemuño da pobreza máis absoluta a ollos dunha nena que non entendía como coa guerra rematada había tantos anos, a irmá da súa avoa vivía illlada do resto da familia, á marxe das súas vidas. Ante o seu ataúde aumentaron as dúbidas. Elsa por vez primeira recibiu unha imaxe que a abraiou: os pés de Sagrario estaban descalzos cuns bonitos zapatos de tacón cun lazo de veludo verde sobre a empeña, limpos cun lustre ferinte. Elsa preguntouse para que necesitaba unha morta uns zapatos, se mentres estivera viva sempre camiñara descalza. Os seus ollos interrogaron os presentes, dende os avós ata os pais, pasando pola tía Florinda, pero atopou neles unha disposición fuxidía.

« Anterior | Siguiente »

Obra colocada bajo licencia Creative Commons Attribution Non-commercial Share Alike 3.0 License