# Créditos e descarga

#

Título | Misterio no mosteiro: a Alta Idade Media na Península Ibérica
Descrición | Este REA recolle as unidades 1 e 4 da programación de PROENS da materia de Xeografía e Historia para o curso 2º da ESO. A través dos textos, contidos no REA como no material descargable, o alumnado aprenderá a interpretar unha liña do tempo, a comprender como se estruturaron os reinos da Idade Media, especialmente na Península Ibérica, onde conviviron diversos pobos, culturas e relixións, que deixaron unha fonda pegada social, cultural e artística, perceptible na actualidade.
Persoas elaboradoras | Manuel Alonso García Pablo Ordás Díaz Montserrat Rodríguez Paz
Organización | Dirección Xeral de Ordenación e Innovación Educativa. Consellería de Educación, Ciencia, Universidades e Formación Profesional. Xunta de Galicia.
Licenza | Licenza Creative Commons Recoñecemento Non comercial Compartir igual 4.0
Identificación | "Misterio no mosteiro: a Alta Idade Media na Península Ibérica"; ISSN (web): 3101-0040

Este contido foi creado con eXeLearning, o editor libre e de fonte aberta deseñado para crear recursos educativos.

# Versión

Elaborado por: | Dirección Xeral de Ordenación e Innovación Educativa. Consellería de Educación, Ciencia, Universidades e Formación Profesional. Xunta de Galicia.
Versión: | 01 | Data de publicación: | Xullo 2025 | Primeira versión

# Créditos dos recursos multimedia

## Páxina 1

Elaboración propia (proxecto cREAgal). Portada do REA (CC BY-NC-SA)

## Páxina 2

Elaboración propia (proxecto cREAgal). Diario de aprendizaxe (CC BY-NC-SA)
Elaboración propia (proxecto cREAgal) con apoio de IA voz sintética xerada co modelo Celtia. Introducion ao misterio no Mosteiro (CC BY-NC-SA)
Elaboración propia (proxecto cREAgal) con apoio de IA voz sintética xerada co modelo Celtia. Cal é o noso reto? (CC BY-NC-SA)
Elaboración propia (proxecto cREAgal) con apoio de IA voz sintética xerada co modelo Celtia. Que aprenderas neste recurso (CC BY-NC-SA)
TIC- SERVIZO DE AUDIOVISUAIS da Deputación de Lugo. Descubrindo Lugo: Mosteiro de Santo Estevo de Ribas de Miño (Licenza estándar de YouTube)

## Páxina 3

Pablordas. Augustus from Prima Porta (CC BY-SA)
Paulusburg sobre la base gráfica del archivo "Roman Empire 460 CE-es.svg". Mapa Imperio Occidental año 400 (general) (CC BY-SA)
Elaboración propia (proxecto cREAgal) a partir de Roman-empire-395AD de AKIKA3D baixo licenza CC BY-SA. . División do Imperio Romano de Oriente e Occidente (CC BY-NC-SA)
Migración dos pobos xermánicos (CC BY-SA)
Pictograma de ARASAAC
Elaboración propia (proxecto cREAgal). Diario (CC BY-NC-SA 4.0)
Elaboración propia (proxecto cREAgal) con apoio de IA voz sintética xerada co modelo Celtia. Repasamos o que sabemos (CC BY-NC-SA)

## Páxina 4

Amador Loureiro. Castelo de Monterrei en Verín (CC BY-SA)
Elaboración propia (proxecto cREAgal) con apoio de IA voz sintética xerada co modelo Celtia. Fitos na Peninsula durante a Idade Media (CC BY-NC-SA)

## Páxina 5

Tourorist (talk | contribs). Rundbåge (CC BY-SA)
José Luis Filpo Cabana. Celosía califal (Córdoba) (GNU/GPL)
Pictograma de ARASAAC
Pictograma de ARASAAC
Pictograma de ARASAAC
Pablordas. British Museum, 1-2007 (35) (CC0)
Relanzón, Santiago (photo). Museo Arqueológico Nacional - 71202 - Tesoro de Guarrazar (Corona de Recesvinto) (CC BY-SA)
Nuno Tavares . Hispania3c-es (CC BY-SA)
Medievalista. Iberia 700-es (CC BY-SA)
orthodoxspain. Exterior de Santa Comba de Bande (CC BY)
José Antonio Gil Martínez. Iglesia de Santa Comba de Bande1 (CC BY)
José Antonio Gil Martínez. Iglesia de Santa Comba de Bande (CC BY)
Pertenece al Codex Vigilanus su probable autor: el monje Vigila o Vigilán. Reyes visigodos Codex Vigilanus (Dominio público)
Autoría descoñecida. leges Visigothorum, libris duodecim (Dominio público). imaxe obtida da Bibliothèque nationale de France.
Extract by NeVic. Concil Toled (Dominio público)
Pictograma de ARASAAC
Roinpa. SAN JUAN DE BAÑOS (CC BY-SA)
AnTeMi. SanPedroNave3 (CC BY-SA)
Pablordas. Quintanilla de las Viñas, 9-5-2009 (6) (CC BY-SA)
amaianos. Templo de Santalla de Bóveda (CC BY)
amaianos. Santa Eulalia de Boveda, Lugo (4919617087) (CC BY)
Pablordas. Quintanilla de las Viñas, 9-5-2009 (13) (CC BY-SA)
Pablordas. Quintanilla de las Viñas, 9-5-2009 (7) (CC BY-SA)
Pablordas. Quintanilla de las Viñas, 9-5-2009 (4) (CC BY-SA)
Relanzón, Santiago (photo). Museo Arqueológico Nacional - 71202 - Tesoro de Guarrazar (Corona de Recesvinto) (CC BY-SA)
Sailko. Mnma, visigothic votive crowns, VII century (CC BY-SA)
Pablordas. Roma Febrero 2008 516 (CC BY-SA)
Pablordas. Capitoline Brutus february 2008 (CC BY-SA)
Pablordas. Quintanilla de las Viñas, 9-5-2009 (27) (CC BY-SA)
Pablordas. Augustus from Prima Porta (CC BY-SA)
Elaboración propia (proxecto cREAgal) con apoio de IA voz sintética xerada co modelo Celtia. O Reino Visigodo (CC BY-SA)
Elaboración propia (proxecto cREAgal) con apoio de IA voz sintética xerada co modelo Celtia. Características pobo visigodo (CC BY-NC-SA)
Elaboración propia (proxecto cREAgal) con apoio de IA voz sintética xerada co modelo Celtia. A Era Hispánica (CC BY-NC-SA)
Elaboración propia (proxecto cREAgal) con apoio de IA voz sintética xerada co modelo Celtia. Arte visigoda (CC BY-NC-SA)
Luis García (Zaqarbal). Fíbula aquiliforme (M.A.N. Madrid) 01 (CC BY-SA)

## Páxina 6

Autoría descoñecida. Maome (Dominio público)
Autoría descoñecida. Mohammed receiving revelation from the angel Gabriel (Dominio público). Fonte orixinal Zombietime.com
Mister Roboto. Sagrado Corán (CC BY-SA)
Diego Delso. Cúpula de la Roca, Jerusalén, 2011-09-28, DD 01 (CC BY-SA)
Elaboración propia (proxecto cREAgal). Piares do Islam (CC BY-NC-SA 4.0)
Adli Wahid. The Kaaba during Hajj - edited (CC BY-SA)
De Rawson, Albert L. (Albert Leighton), 1829-1902;Hagar, George J. (George Jotham), 1847-1921. What the world believes, the false and the true, embracing the people of all races and nations, their peculiar teachings, rites, ceremonies, from the earliest pagan times to the present, to which is (14766038085) (Dominio público)
DieBuche. Map of expansion of Caliphate (Dominio público)
Elaboración propia (proxecto cREAgal) con apoio de IA voz sintética xerada co modelo Celtia. Unha nova relixión_Os árabes (CC BY-NC-SA)
Elaboración propia (proxecto cREAgal) con apoio da IA voz sintética xerada co módulo Celtia. Unha relixión para unha nova era (CC BY-NC-SA)
Elaboración propia (proxecto cREAgal) con apoio da IA voz sintética xerada co módulo Celtia. Principios do Corán (CC BY-NC-SA)

## Páxina 7

Jebulon. Dawn Charles V Palace Alhambra Granada Andalusia Spain (CC0)
Autoría descoñecida. Cantiga 181 miniature (Dominio público)
Zenati-sanhaji. Depiction of Abu Bakr ibn Umar al-Lamtuni (Catalan Atlas) (1) (CC BY-SA)
Abraham Hermanjat - Fondation Abraham Hermanjat, Nyon. Abraham Hermanjat, Campement de bédouins au crépuscule, FAH-ACQ2010-001-Copie (Dominio público)
Tyk. Califato de Córdoba - 1000-en (CC BY-SA)
Tyk. Coras del Emirato de Córdoba (CC BY-SA)
Antonio Melina/Agência Brasil. Mosque (CC BY)
Crates. Map Iberian Peninsula 1030-es (CC BY-SA)
Theodor Hosemann. Tarik ibn Ziyad (Dominio público)
Miguillen. Cádiz-loc (CC BY-SA) Own work based on: Spain location map.svg by HansenBCN
Crates. Península ibérica 814 (CC BY-SA)
NACLE. Invasionislámicaespaña (CC BY-SA)
Elaboración propia (proxecto cREAgal) con apoio da IA voz sintética xerada co módulo Celtia. A chegada dos árabes á Península Ibérica (CC BY-NC-SA)
Elaboración propia (proxecto cREAgal) con apoio da IA voz sintética xerada co módulo Celtia. La batalla de Guadalete no fue en el Guadalete: mitos de la conquista islámica de la Península Ibérica (CC BY-NC-SA)
Elaboración propia (proxecto cREAgal) con apoio da IA voz sintética xerada co módulo Celtia. Emiratos árabes na Península Ibérica (CC BY-NC-SA)
Elaboración propia (proxecto cREAgal) con apoio da IA voz sintética xerada co módulo Celtia. A campaña de Almanzor (CC BY-NC-SA)
audio/mpeg
Elaboración propia (proxecto cREAgal) con apoio da IA voz sintética xerada co módulo Celtia. La batalla de Guadalete PREGUNTAS (CC BY-NC-SA)

## Páxina 8

Serg!o. Historia de Al Ándalus (CC BY-SA)
Bissorte. Provenance arabe de produits vers al-Andalus (CC BY-SA)
Dionisio Baixeras Verdaguer. La civilització del califat de Còrdova en temps d'Abd-al-Rahman III. Colección da Universitat de Barcelona. (Dominio público)
Escarlati . Violas de arco en un manuscrito del año 900 - 950 Obra derivada do Folio 130r miniado do Beati in Apocalipsin libri duodecim, do Beato de Liébana, procedente da biblioteca de Serafín Estébanez Calderón e de San Millán de la Cogolla (Dominio público)
Autoría descoñecida. Al-andalus 229 . Orixinal Escurial Library, fol. 63 recto. (Dominio público)
Manuel Gómez-Moreno González. Morayma Colección do Museo de Belas Artes de Granada. (Dominio público)
From Gatherings of a naturalist in Australasia by George Bennett (1860) . Rice Paper Plant-Fitch (Dominio público)
Autoría descoñecida. Grappe de figues 2 (CC BY-SA)
Genet (Diskussion). Citrus - Meyer-lemon - Tree (CC BY-SA)
Miansari66. Saffron (Dominio público)
Madhif. Pastèques.jpg (CC BY)
David.Monniaux. Eggplant dsc07800 (CC BY-SA)
Centers for Disease Control and Prevention. CDC spinach1 (Dominio público)
Carl Davies, CSIRO. CSIRO ScienceImage 10529 Sugarcane and bowl of suga (CC BY)
Plant Industry, CSIRO. CSIRO ScienceImage 408 Cotton Bearing Cotton Plant (CC BY)
webjardiner. Artichaut violet (CC BY-SA)
Elaboración propia (proxecto cREAgal) con apoio da IA voz sintética xerada co módulo Celtia. O Califato de Córdoba (CC BY-NC-SA)
Elaboración propia (proxecto cREAgal) con apoio da IA voz sintética xerada co módulo Celtia. Economía de Al-Andalus (CC BY-NC-SA)
Elaboración propia (proxecto cREAgal) con apoio da IA voz sintética xerada co módulo Celtia. A Sociedade andalusí (CC BY-NC-SA)
Elaboración propia (proxecto cREAgal) con apoio da IA voz sintética xerada co módulo Celtia. A cultura de Al-Andalus (CC BY-NC-SA)

## Páxina 9

Albrecht Dürer. Dürer karl der grosse. Colección Germanisches Nationalmuseum, (Dominio público)
Pictograma de ARASAAC
Pictograma de ARASAAC
Pictograma de ARASAAC
Richard Webb. Big field. - geograph.org.uk - 53644 (CC BY-SA)
Template:Asztalos Gyula. Codex Runicus. Orixinal en Den Arnamagnæanske Samling. (Dominio público)
Crates. Map Iberian Peninsula 750-es (CC BY-SA)
Crates. Map Iberian Peninsula 1000-es (CC BY-SA)
Obra derivada de Corona de Castilla 1400 es.svg: Tyk y de Reinos Antiguo Régimen.jpg: Ángel Luis Alfaro. Milenioscuro. Reinos Antiguo Régimen (CC BY-SA)
Autoría descoñecida. British Library Add Ch 24805 (5) (Dominio público)
Elaboración propia (proxecto cREAgal) via canva.com. Sistemas de repoboación na Península Ibérica (CC BY-NC-SA)
Elaboración propia (proxecto cREAgal) via canva.com. Alfabeto rúnico (CC BY-NC-SA)
Elaboración propia (proxecto cREAgal) con apoio de IA voz sintética xerada co modelo Celtia. Texto cristiá (CC BY-SA)
Elaboración propia (proxecto cREAgal) con apoio de IA voz sintética xerada co modelo Celtia. Texto musulmá (CC BY-NC-SA)
Elaboración propia (proxecto cREAgal) con apoio de IA, voz sintética xerada co modelo Celtia. Poboando o territorio (CC BY-NC-SA)
Elaboración propia (proxecto cREAgal) con apoio de IA voz sintética xerada co modelo Celtia. Periodo de Reconquista? (CC BY-NC-SA)

## Páxina 10

Fernando. Santa María del Naranco 2021 (CC BY-SA)
Enric. 705 Santa María del Naranco (Oviedo), nau del pis superior (CC BY-SA)
Ígor González Martín. Detalle interior de Santa María del Naranco (Oviedo) (CC BY-SA)
Pablordas. San Miguel de Escalada, 20-2-2010 (8) (CC BY-SA)
Pablordas. San Miguel de Escalada (7) (CC BY-SA)
Claveyrolas Michel (Real Biblioteca de San Lorenzo). B Escorial 129dét (Dominio público)
Maius. B Pierpont 174v (Dominio público)
Ende and others. Girona Beatus, folio 156v - angel of the abyss and the infernal locusts (Dominio público)
Bluetooth SIG, Inc.. Bluetooth logo (2016) (Dominio público)
Elaboración propia (proxecto cREAgal) con apoio de IA, voz sintética xerada co modelo Celtia. A arte neste período (CC BY-NC-SA)

## Páxina 11

Basotxerri . Cuevas Guztarriarana 02 (CC BY-SA)
Autoría descoñecida. Galicia escudo- Universeel wapenboek - cruces (Dominio público)
Luis García (Zaqarbal). Salón de Reinos (Madrid) 15 (CC BY-SA)
Autoría descoñecida. Codex Calixtinus. Inicio del prólogo. Fonte de orixe: Ortiz Baeza, José Antonio; Paz de Santos, Manuel; García Mascarell, Francisco (2010): Camino de Santiago, Relaciones geográficas, históricas y artísticas, p. 58, Ministerio de Defensa. ISBN 978-84-9781-536-9 (Dominio público)
Alexandre Vigo. Gallaecia-roman-province. Transferido desde gl.wikipedia a Commons. (CC BY-SA)
Alexandre Vigo. 720-iberian peninsule. Transferido desde gl.wikipedia a Commons. (CC BY-SA)
Autoría descoñecida. Bispo Teodomiro, Galicia, Spain (Dominio público)
Autor descoñecido. Ordono2 (Dominio público)
Autoría descoñecida. Alfonso VII (Dominio público)
Obra derivada de File:Condado portucalense carte-1070-fr.png: Basilio.Rowanwindwhistler. Condado portucalense carte-1070-es (CC BY-SA)
Autoría descoñecida. Reino de Galicia - Kingdom of Galicia - Segars Roll (Dominio público)
Autoría descoñecida. Heralder vía Xunta de Galicia. Coat of Arms of Galicia (Spain). (CC BY-SA)
Autoría descoñecida. Galicia-armorial Redinghoven (Dominio público)
Giovanic0. Escudo de Galicia en Viveiro (CC BY-SA)
Hierosme de Bara. Reino de Galicia - kingdom of Galicia - Hierosme (Dominio público)
Autoría descoñecida. Wappenbuch - BSB - Galicia escudo (Dominio público)
Jean Faucquet. Escudo da Galiza no armorial de Jean Faucquet (c. 1497-1500). Fonte orixinal: Yale University Library. (Dominio público)
Orgullo galego. O reini Suevo de Galicia en un minuto (Licenza estándar de YouTube)
Elaboración propia (proxecto cREAgal) con apoio de IA voz sintética xerada co modelo Celtia. Reino Suevo (CC BY-SA)
audio/mpeg
Elaboración propia (proxecto cREAgal) con apoio de IA, voz sintética xerada co modelo Celtia. Antes que Castela as leis (CC BY-NC-SA)
Elaboración propia (proxecto cREAgal) con apoio de IA, voz sintética xerada co modelo Celtia. Audios do xogo (CC BY-NC-SA)

## Páxina 12

Pablordas. Museo das Peregrinacións (11-05-2025) (4) (CC BY-SA)
Pablordas. Museo das Peregrinacións (11-05-2025) (23) (CC BY-SA)
Pablordas. Museo das Peregrinacións (11-05-2025) (39) (CC BY-SA)
Paulusburg. Caminos Santiago actuales - 01 Camino Francés (CC BY-SA)
Autoría descoñecida. Codex Calixtinus. Inicio del prólogo. Fonte de procedencia: Ortiz Baeza, José Antonio; Paz de Santos, Manuel; García Mascarell, Francisco (2010): Camino de Santiago, Relaciones geográficas, históricas y artísticas, p. 58, Ministerio de Defensa. ISBN 978-84-9781-536-9. (Dominio público)
Luis Miguel Bugallo Sánchez (Lmbuga). Fonte dos Cabalos. Praza de Praterías. Santiago de Compostela-2 (CC BY-SA)
Elaboración propia (proxecto cREAgal). Mensaxe de Malaquías (CC BY-NC-SA)
Elaboración propia (proxecto cREAgal). Diario (CC BY-NC-SA 4.0)
Elaboración propia (proxecto cREAgal) con apoio de IA voz sintética xerada co modelo Celtia.. Camiño de peregrinación a Santiago (CC BY-NC-SA)
aherrero. Puente la Reina. Fonte orixinal: Flickr. (CC BY-SA)
Pablordas. Catedral de León, 18-12-2009 (8) (CC BY-SA)
Ordenalfabetix. Sarria Letras (CC BY-SA)
Pablordas. Praza das Praterías (CC BY-SA)

## Páxina 13

Autoría descoñecida. Richard Fitzralph. Fonte orixinal: https://unireadinghistory.com/2015/03/26/speaking-truth-to-power-archbishop-richard-fitzralph-of-armagh-c-1300-1360. (Dominio público)
Usamasaad. مخطوطات عربية قديمة (CC BY-SA)
Anónimo. Scriptorium at Echternach. Fonte orixinal: Gospel Lectionary (folio 124v)fO (Dominio público)
Anónimo. Portas tras as que se atopa Malaquías (CC0)
Autoría descoñecida. Libro de los juegos. Fonte orixinal: Libro de Los Juegos, 1283. Alfonso X de León y Castilla (Dominio público)
Pertence ao Codex Vigilanus seu probable autor: o monxe Vigila ou Vigilán. Reyes visigodos Codex Vigilanus (Dominio público)
Autoría descoñecida na dinastía Abbasid. Folio from a Koran (8th-9th century) (Dominio público)
Libro des Juegas. Alfonso X de Castilla 02. Fonte orixinal: File:LibroDesJuegasAlfonXAndCourt.jpg. (Dominio público)
Fondo Antiguo de la Biblioteca de la Universidad de Sevilla. Vida y viajes de Cristobal Colón, 1851 Cristobal Colón (3820336104) (CC BY)
Salvador Martínez Cubells. The battle of Guadelete. Fonte orixinal: Real Academia de Bellas Artes de San Fernando. (Dominio público)
Ramón Gil Rey. Caldas de Reis. Torre de Dona Urraca e vella ponte sobre o río Bermaña Fonte orixinal: Museo de Pontevedra. (Dominio público)
Elaboración propia (proxecto cREAgal). Diario (CC BY-NC-SA 4.0)
Elaboración propia (proxecto cREAgal) con apoio de IA voz sintética xerada co modelo Celtia. O monxe Malaquías_Reto (CC BY-NC-SA)

## Páxina 14

Pictograma de ARASAAC
Pictograma de ARASAAC
Jean Fouquet. Mort de Roland. Fonte orixinal: http://expositions.bnf.fr/fouquet/grand/f011.htm (Dominio público)
Elaboración propia (proxecto cREAgal). Alta Idade Media (CC BY-NC-SA 4.0)
Elaboración propia (proxecto cREAgal). Diario (CC BY-NC-SA 4.0)
Scrap Obsession. Encuadernación medieval (Licenza estándar de YouTube)
ArteHistoria. Historia de España 3 : Visigodos y musulmanes (Licenza estándar de YouTube)

## Páxina 15

Sen recursos multimedia

## Páxina 16

Elaboración propia (proxecto cREAgal). Diario (CC BY-NC-SA 4.0)

## Páxina 17

Elaboración propia (proxecto cREAgal). Descarga (CC BY-NC-SA 4.0)

Os símbolos pictográficos identificados como Pictograma de Arasaac son propiedade do Goberno de Aragón e foron creados por Sergio Palao para ARASAAC (http://www.arasaac.org), que os distribúe baixo Licenza Creative Common BY-NC-SA.

"Xeración de voz sintética co uso do modelo "Celtia" ou "Iago" do Proxecto Nós, licenza Apache License, Version 2.0
Magariños, Carmen. 2023. Nos_TTS-celtia-vits-graphemes. URL: https://huggingface.co/proxectonos/Nos_TTS-celtia-vits-graphemes."

# Aquí tes o ficheiro fonte para editar este REA

- Este REA publicouse baixo Licenza Creative Commons Recoñecemento Non comercial Compartir igual 4.0, o que significa que tes a posibilidade de usalo, descargalo, redistribuílo e modificalo para adaptalo ás túas necesidades.

- Segue estes pasos para usar/redistribuír/modificar este REA:

1. Descarga o ficheiro fonte. Con isto tes o recurso orixinal en formato de edición.

2. Modifícao usando eXeLearning.

3. Se aínda non o tes, descarga e instala o estilo cREAgal con fases.

4. En caso de modificalo, tes que recoñecer a autoría e publicalo coa mesma licenza (CC BY-NC-SA).

Podes usar esta cita para facer referencia a cREAgal:

Este REA é unha adaptación do recurso orixinal "Misterio no mosteiro: a Alta Idade Media na Península Ibérica" do proxecto cREAgal da Consellería de Educación, Ciencia, Universidades e Formación Profesional da Xunta de Galicia baixo licenza CC BY-NC-SA.

Descargar o ficheiro .elp

Páxina 18 de 18

Licenciado baixo a Licenza Creative Commons Atribución Non-comercial Compartir igual 4.0

Feito con eXeLearning (Nova xanela)