En 226 a. C., Roma e Cartago firmaron o Tratado do Ebro, dividindo as súas áreas de influencia, polo que quedaban establecidas as zonas de influencia das dúas potencias: Roma, ó norte do Ebro; Cartago, ó sur. O ataque de Aníbal a Sagunto (219 a. C.), aínda que se atopaba no sur do Ebro, foi a causa do inicio da II Guerra Púnica. No ano 218 a. C. as lexións romanas desembarcaron en Empuries.

“Por aquela época, Asdrúbal [...], actuando dun modo intelixente, facía en todo grandes avances [...]. Os romanos, ao ver que o poderío dos cartaxineses era cada vez maior, decidiron intervir nos asuntos de Iberia. Déronse conta que se tiñan durmido nos tempos anteriores e que permitiran aos cartaxineses constituír nunha gran potencia [...]. Enviaron embaixadores a Asdrúbal para asinar un acordo no que, sen citar o resto de Hispania, se dicía que os cartaxineses non podían atravesar o río Ebro con fins bélicos.”

Polibio (s. II a. C.)

 Desde ese momento pasaron 200 anos ata que a poboación romana controlaron toda a Península. Esta conquista durará ao redor de 2 séculos e podemos distinguir 3 fases:

► 1ª fase (218-206 a. C.) As guerras púnicas: para frear o avance cartaxinés (onde Aníbal, partindo da península Ibérica pretende invadir Roma) os romanos Publio e Cneo Escipión, desembarcaron en Emporion (colonia grega aliada da poboación romana) para cortar na retagarda os subministros que, procedentes da Península, eran enviados polo xeneral cartaxinés. Despois de 12 anos de loita, cara o 206 a. C., os romanos expulsaron aos cartaxineses da Península e ocuparon a franxa mediterránea e o val do Guadalquivir.

► 2ª fase (197-133 a. C.) As guerras celtíberas: ampliación da área cara ao interior peninsular, coas campañas de Catón e Sempronio Graco, e logo avance sobre a Meseta e o litoral atlántico. A poboación romana venceu á lusitana, dirixida por Viriato, e á celtibera que resistía tenazmente en Numancia.

► 3ª fase (29-19 a. C.) As guerras cántabras: dominio do norte peninsular derrotando a poboación cántabra, ástur e galaica; na campaña actuou o emperador Augusto. O Noroeste foi denominado Gallaecia (nome romano que logo serviu para denominar á provincia que abranguía o territorio do NO peninsular) dende Augusto, aínda que xa antes fixeran varias expedicións de castigo a este territorio (como a de Décimo Xunio Bruto ao cruza o río Miño e o Limia –Lethes- ou a de Xulio César no ano 61 a. C. ao Golfo Ártabro –Coruña- coas súas naves provenientes de Cádiz). A conquista foi difícil e a resistencia simbolizouse na mítica batalla do Monte Medulio.

As fases da conquista de Hispania

Os vencidos na conquista

Aníbal foi nomeado xeneral dos exércitos cartaxineses en Hispania para a II Guerra Púnica, xa que conquistara os territorios situados ao sur do Ebro.

Despois de recrutar numerosos guerreiros entre os pobos iberos e celtiberos, atacou a Roma, pero finalmente foi vencido e asasinado, deixando a Península Ibérica a mercede da poboación romana.

Viriato foi un pastor lusitano (pobo celtibero entre Estremadura e Portugal) que se opuxo a poboación romana nas guerras celtiberas.

Despois de derrotar a numerosos xenerais e cónsules romanos, estes pagaron prometeron unha enorme suma de cartos a aquelas persoas que o entregaran, vivo ou morto. Deste xeito, os seus propios compañeiros asasinárono, facendo posible a conquista da Meseta por parte de Roma.

Corocotta foi un heroe da resistencia contra Roma, como unificador e caudillo local durante as guerras cántabras.

Corocotta púxolle as cousas tan difícil aos romanos que o emperador Augusto ofreceu unha recompensa de 200.000 sestercios pola súa cabeza. A lenda di que foi o propio Corocotta o que se presentou no campamento romano para cobrala, e o emperador quedou tan impresionado polo xesto que lle deu a recompensa e o deixou libre.

Os vencedores da conquista

Despois da morte do seu pai e do seu tío a mans da poboación cartaxinesa en Hispania, foi nomeado cónsul e enviado para derrotala definitivamente.

Venceu a Aníbal en Hispania e Italia, e derrotou a Cartago, destruíndo a súa capital norteafricana.

Escipión Emiliano foi un destacado militar que participou no ano 134 a. C. na Guerra de Numancia. A súa principal función foi o restablecemento da disciplina no exército e derrotar aos celtíberos, destuindo así a cidade de Numancia. Este feito facilitou a conquista romana da Meseta Norte.

Augusto loitou contra as tribus astures e cántabras, que mostraron unha grande resistencia á conquista romana. Augusto en persoa acudiu á Península para liderar as tropas e instaurar a Pax Romana. Coa fin das guerras cántabras comeza unha época de estabilidade en Hispania.

A división provincial romana da Península Ibérica cambiou ao longo do tempo para mellorar a administración e o control do territorio conquistado. Inicialmente, a Península dividiuse en dúas provincias: Hispania Citerior (capital en Tarraco) e Hispania Ulterior (capital en Cartago Nova e logo en Corduba). Baixo o emperador Augusto, a finais do século I a. C., establecéronse as provincias que duraron ata o século III d. C. Cada provincia tiña unha persoa gobernadora e lexións para a defensa. As provincias dividíanse en conventus xurídicos para administrar xustiza, e as cidades tiñan autonomía financeira e política.

Aquí tes unha breve descrición das principais etapas da división provincial:

A división romana da Península

1. A primeira división romana da Península (s. II a. C. - I a. C.):

• Hispania Citerior: situada no leste e nordeste da península, incluía a área ao redor do río Ebro.
• Hispania Ulterior: situada no sur e oeste, incluía gran parte de Andalucía actual.

2. A organización provincial de Augusto (s. I a. C. - III d. C):

Reorganización baixo Augusto (século I a. C.):

• Hispania tarraconense: a provincia máis grande, abarcando o norte, centro e leste da península. A súa capital era Tarraco (hoxe Tarragona).
• Hispania bética: situada no sur, con capital en Corduba (hoxe Córdoba). Era unha das provincias máis ricas e urbanizadas.
• Hispania lusitana: situada no oeste, aproximadamente onde hoxe está Portugal e parte de España. A súa capital era Emerita Augusta (hoxe Mérida).

3. A reforma provincial do Baixo Imperio (s. III d. C. - V d. C):

Durante o reinado do emperador Diocleciano, no século III d. C., a división provincial do Imperio romano foi reformada para mellorar a administración e a seguridade. Diocleciano creou unha nova organización administrativa chamada "Tetrarquía", dividindo o imperio en catro partes gobernadas por dous emperadores principais (Augustos) e dous emperadores secundarios (Césares).

Na Península Ibérica, a división provincial baixo Diocleciano quedou así:

• Hispania tarraconense: continuou a ser a provincia máis grande, situada no norte e leste da península, con capital en Tarraco (Tarragona).
• Hispania bética: situada no sur, a súa capital seguía sendo Corduba (Córdoba).
• Lusitania: situada no oeste, aproximadamente onde hoxe está Portugal e parte de España, con capital en Emerita Augusta (Mérida).
• Cartaxinense: creada a partir da parte oriental da Tarraconense, a súa capital era Carthago Nova (Cartagena).
• Gallaecia: nova provincia creada no noroeste, que incluía as actuais Galicia e o norte de Portugal, con capital en Bracara Augusta (Braga).
• Ademais, a Península Ibérica estaba incluída na "Diocese de Hispania", que tamén abarcaba as Illas Baleares e parte do norte de África. Esta nova división fixo a administración máis eficiente, con máis gobernadores supervisando áreas máis pequenas, o que permitiu unha mellor recadación de impostos, maior seguridade e un control máis efectivo sobre o territorio.

Gallaecia (nome romano da provincia que abranguía o territorio do NO peninsular) foi dominada en tempos de Augusto, despois das chamadas Guerras Cántabras (29-19 a. C.), aínda que xa antes fixeran varias expedicións de castigo a este territorio. A conquista foi difícil e a resistencia simbolizouse na mítica batalla do monte Medulio.

“(...) Ao final, tivo lugar o acoso do monte Medulio, ó que se cercou cun foxo continuo de quince millas para conquistalo, avanzando o romano por todas partes ó mesmo tempo. Logo de que os bárbaros ven que o fin é chegado, entre festas, déronse morte con lume, espada e veleno que alí extrae a xente dos teixos, e a meirande parte librouse da cautividade, que lles parece peor que a morte ós que ata ese momento non foran dominados”.

Floro

O  territorio  denominado Gallaecia tiña unhas dimensións maiores cás da Galicia actual e foi organizado e dividido en tres conventus ou distritos con capitais en Lucus Augusti (Lugo), Astúrica Augusta (Astorga) e Brácara Augusta (Braga). Gallaecia non foi provincia romana ata o século III d. C., aínda que sempre foi un territorio individualizado da provincia Tarraconense. Entre as  distintas cidades construíronse vías para permitir a circulación de mercadorías.

A razón básica do establecemento da poboación romana foi a súa riqueza mineira (ouro, estaño, chumbo...) que se explotaba derrubando montañas (Médulas) ou desviando ríos (Montefurado).

Ademais da organización política e do sistema viario, a poboación romana fundou un sistema urbano que substituíu aos asentamentos castrexos, aínda que estes mantivéronse longo tempo. No económico transformouse a agricultura coa introdución de novos cultivos (viño, trigo, froiteiras), mellores técnicas (arado, hórreo) e a fundación de vilas (explotacións agrícolas sedentarias con gran terreo e pequeno núcleo urbano, antecedentes das aldeas).

A partir do s. III difundiuse o cristianismo, de xeito especialmente intenso nas áreas urbanas e cun protagonismo destacado da herexía priscilianista. Ademais de Prisciliano destacou a monxa Exeria, que chegou a viaxar ata Palestina.

A orixe da Gallaecia

No tempo dos romanos, chamábase Gallaecia ao territorio que estaba no noroeste da península ibérica. Esta provincia incluía lugares que hoxe coñecemos como Galicia, o norte de Portugal, e partes de León, Zamora e Asturias. Alí vivían varios pobos antigos de orixe indoeuropea que falaban linguas célticas. Os que estaban máis ao oeste chamábanse galaicos, e os que vivían máis ao leste eran os astures.

A cultura castrexa

A cultura castrexa é unha cultura arqueolóxica do noroeste da Península Ibérica que abranguía as rexións de Galicia, Asturias, norte e centro de Portugal e oeste de León que durou dende os séculos XI ou VI a. C. ata a romanización dos galaicos cara o século I. É a cultura arqueolóxica asociada cos pobos galaicos e ástures.

A manifestación máis característica desta cultura é o castro (do latín castrum do que toma o nome), as súas oppidum amuralladas e a produción de espadas, machadas, torques e outros bens de bronce xa dende a Idade do Bronce Atlántico. A área cultural estendíase cara ao leste ata o río Cares e cara ao sur ata o baixo val do río Douro, tendo como núcleo os vales do río Ave, do río Limia e do río Miño.

Os inicios desta cultura remóntanse aos dous primeiros séculos do primeiro milenio a. C., na rexión que se estende dende o río Douro ata o Miño, pero pronto se expande ao norte pola costa, e ao leste seguindo os vales fluviais, chegando ás cordilleiras montañosas que separan a costa atlántica da Meseta Central. Foi o resultado da evolución autónoma das comunidades da Idade do Bronce Atlántico, tralo colapso local da rede atlántica de intercambio de produtos de prestixio.

Unha sociedade guerreira? 

As murallas dos castros, as numerosas espadas e puñais de antenas atopados nelas, e as estatuas de guerreiros atopadas nos castros da cultura castrexa fannos pensar que a sociedade castrexa era unha sociedade guerreira ou ao menos, que contaba con xente especializada na violencia. Estas persoas guerreiras poder ser interpretadas tamén como nobres de prestixio ou deuses e deusas. É posíbel que estas esculturas fosen creadas para colocarse sobre un túmulo funerario, simbolizando un heroe, unha heroína ou persoeiro nobre, seguindo a tradición céltica indoeuropea. De feito, presentan unha clara semellanza coas esculturas celtas da Europa central.

A integración romana da Gallaecia

Xa no século IV, Gallaecia ampliouse para ocupar todo o norte da península Ibérica, engadindo o antigo conventus Cluniensis á súa extensión. Antes diso, cando Diocleciano reorganizou o territorio en novas zonas administrativas, Gallaecia estaba formada polos conventos de Lucensis, Bracarensis e Asturicensis, despois de que os romanos completasen a súa conquista.

A Pax Romana (literalmente "Paz Romana") refírese a un período de estabilidade e prosperidade relativa no Imperio romano que durou aproximadamente 200 anos, desde o reinado de Augusto (27 a. C. - 14 d. C.) ata o de Marco Aurelio (161 - 180 d. C.). Este período é notable pola ausencia de grandes conflitos militares dentro das fronteiras do Imperio e polo desenvolvemento económico, cultural e administrativo.

Foi imposta por Augusto despois de vencer nas Guerras Cántabras (29 a. C. - 19 a. C.) pechando as portas do Templo de Marte (deus da guerra) e dando por finalizadas as conquistas e as guerras civís.

A Pax asentouse no goberno centralizado do Emperador dende Roma, as lexións que controlaban o territorio con fronteiras ben fortificadas, os legados augustos que rexían as provincias e a imposición de tributos ás civitates para asentar o desenvolvemento do Imperio, a moeda e o idioma único e unha relixión sincrética (asimilaba os deuses e as deusas locais aos deuses grecolatinos e ás deusas grecolatinas) e común a todo o Imperio.

A Pax Romana deixou un legado duradeiro na historia da civilización occidental. Facilitou a difusión da cultura romana, o latín e as ideas romanas en gran parte de Europa, o Mediterráneo e máis alá. Este período de paz tamén permitiu que o cristianismo se espallase pola rexión, unha relixión que máis tarde sería adoptada oficialmente polo Imperio.