# Protozoos

## Glosario

## Mixótrofo

Definición:

  Organismo que pode alimentarse de distintas formas: facendo fotosíntese ou alimentádose outras células.

Exemplo:

  Algunhas euglenas son mixótrofas porque poden facer fotosíntese ou alimentarse doutras células.

## Pseudópodo

Definición:

  Prolongación da célula que lle permite desprazarse ou capturar alimento.

Exemplo:

  A ameba usa pseudópodos para desprazarse e atrapar alimento.

# Protozoos, os primeiros aventureiros da vida

Hai millóns de anos, moito antes de que aparecesen os animais, os dinosauros e mesmo as plantas... Os protozoos xa estaban aquí! Son os grandes pioneiros do mundo microscópico.

- Son organismos eucariotas unicelulares, é dicir, dicir, están formados por unha soa célula con núcleo ben definido.
- Están por todas partes onde haxa auga: charcas, pozas, incluso nas gotas de auga da terra húmida. Algunhas especies viven libres, outras son parasitas e viven dentro doutros seres vivos.

Despois de ver o vídeo, poderías explicar o significado da palabra protozoo?

Son como mini-laboratorios viventes: poden moverse, alimentarse, reproducirse e adaptarse ao medio onde viven. Ver un mundo así é coma entrar nun planeta microscópico cheo de criaturas sorprendentes.

## Lectura facilitada

- Os protozoos son organismos eucariotas unicelulares, é dicir, están formados por unha soa célula con núcleo definido.

- Existen desde hai millóns de anos, antes que as plantas ou os animais e son dos primeiros seres vivos do mundo microscópico.

- Viven en lugares con auga, como charcas, pozas ou terra húmida; algúns viven libres e outros son parasitos.

## Audio

audio/mpeg

## Apoio visual

# Como viven os protozoos?

## Nutrición

Os protozoos teñen nutrición heterótrofa, é dicir, aliméntanse doutros seres vivos como as bacterias, doutros protoctistas ou de materia orgánica en descomposición.

Exemplos:

- Ameba: atrapa o alimento formando unha especie de “brazos” chamados pseudópodos. É coma unha masa que engole o que atopa.
- Paramecio: usa uns cilios para atraer o alimento ata a súa boca celular.
- Trypanosoma: é parasito e vive dentro do corpo doutros seres vivos, alimentándose deles.

Nutrición mixta: o mellor dos dous mundos. Hai protoctistas que poden cambiar de tipo de nutrición segundo as condicións do ambiente. Se hai luz, fan fotosíntese; se non hai, comen doutras fontes.

Exemplo:

- Euglena: Cando hai luz, é autótrofa. Cando non hai, pasa a ser heterótrofa. Entón é un alga ou protozoo? É as dúas ao mesmo tempo, por iso pertence ao reino do protoctistas: un grupo especial para organismos que non encaixan ben...

## Reprodución

Os protozoos normalmente reprodúcense de forma asexual, é dicir, un so individuo dá lugar a células idénticas, ou sexa, a clons. É rápida e útil cando as condicións son boas.

Tipos máis frecuentes:

- Bipartición (división binaria): o protozoo divídese en dúas células iguais. Exemplo: a ameba ou o paramecio
- Esporulación: forman pequenas células chamadas esporas, que poden sobrevivir en condicións difíciles e logo dar lugar a novos individuos. Exemplo: algúns protoctistas parasitos como o Plasmodium.

## Relación

Aínda que os protozoos son moi pequenos, poden responder ao seu entorno. Por exemplo, móvense cara á luz ou afastándose de substancias perigosas. Moitos teñen estruturas para moverse, como cilios, flaxelos ou pseudópodos.

- Luz: a Euglena ten un fotorreceptor (un “ollo vermello”) que lles axuda a buscar a luz para facer fotosíntese.
- Químicos no medio: detectan sustancias químicas para encontrar alimento (chámase quimiotactismo).
- Perigo: a ameba pode “fuxir” se algo a toca ou se o medio se volve hostil.

## Lectura facilitada

Nutrición

- A maioría dos protozoos teñen nutrición heterótrofa, é dicir, aliméntanse doutros seres vivos ou materia orgánica.
- Algúns teñen nutrición mixta, como a Euglena, que fai fotosíntese cando hai luz e se alimenta doutros organismos cando non a hai.

Reprodución

- A reprodución é xeralmente asexual, sen intervención doutro individuo. Pode ser por bipartición cando protozoo divídese en dúas células iguais ou esporulación cando forma esporas que resisten condicións difíciles e logo nacen novos individuos.

Relación

- Os protozoos responden a estímulos do seu entorno como a luz, a sustancias químicas ou perigos.
- Para desprazarse usan estruturas como cilios, flaxelos ou pseudópodos.

## Audio

audio/mpeg

# Importancia dos protozoos

A continuación veremos porque os protozoos son importantes.

## Papel ecolóxico

- Os protozoos son herbívoros en moitos ambientes acuáticos, alimentándose de bacterias e fitoplancto. Isto fai que sexan unha fonte de alimento para organismos maiores, como pequenos invertebrados e peixes.
- Moitos protozoos son depredadores de bacterias e outros organismos microscópicos, axudando a regular as súas poboacións e a manter o equilibrio nos ecosistemas acuáticos e terrestres.

## Saúde

- Provocan enfermidades infecciosas: algunhas especies de protozoos son patóxenos que causan enfermidades graves nos seres humanos, como a malaria (provocada por Plasmodium), a doenza do sono (provocada por Trypanosoma gambiense) ou a amebose intestinal (provocada por Entamoeba histolytica). Estas enfermidades afectan millóns de persoas en todo o mundo, especialmente en países en desenvolvemento.
- Algúns son parasitos intestinais: outros protozoos son responsables de infeccións intestinais que causan diarrea e outros síntomas, como Giardia ou Toxoplasma gondii.

## Lectura facilitada

Papel ecolóxico:

- Son herbívoros microscópicos en medios acuáticos, alimentándose de bacterias e fitoplancto, e serven de alimento para invertebrados e peixes pequenos.
- Actúan como depredadores de microorganismos, axudando a controlar a cantidade de bacterias evitando que haxa demasiados e mantendo o equilibrio na natureza.

Relación coa saúde:

- Algúns protozoos son patóxenos humanos, causan enfermidades graves como a malaria, a doenza do sono ou a amebose.
- Outros son parasitos intestinais, provocando infeccións.

## Audio

audio/mpeg

# Miniexperiencia: crea o teu micro-xardín acuático e descobre os protozoos!

Que mellor para coñecer aos protozoos que investigalos. Que como podemos facer iso? Moi doado. Imos explorar a vida microscópica presente na auga estancada a través da creación dun ecosistema acuático en miniatura. Deixaremos un tempo para darlles tempo a que medren e logo faremos observacións ao microscopio na súa procura.

## Parte 1: Constrúe o teu micro-xardín acuático

Materiais:

- Frascos de cristal transparentes con tapa.
- Auga estancada (charcas, fontes, lagoas...).
- Pedriñas, terra, follas, herba seca, ramas pequenas, musgo...

Proceso:

1. Formade grupos e asignade un nome ao voso xardín (podedes ser creativos!).
2. Enchede o frasco con:
   - Un pouco de terra ou pedras no fondo.
   - Follas ou herba seca.
   - Algo de musgo (se hai).
   - Auga da charca ata cubrir.
3. Deixade o frasco nun lugar con luz natural (sen sol directo) durante varios días.

## Parte 2: Exploración ao microscopio

A partir do 3º día...

1. Usando un contagotas, collede mostras do voso micro-xardín (de distintas zonas: fondo, parte media, superficie).
2. Preparade as mostras no portaobxectos usando unha única pinga de cada vez. Colocade sobre a pinga un cobreobxectos.
3. Observade ao microscopio comezando polo obxectivo de menos aumento (4x).
4. Cando teñades localizado algún protozoo, logo de centralo no campo visual (se non se move de máis e o conseguides), pasade ao obxectivo seguinte 10x).
5. Dependendo do tamaño do que atopedes, e do que se movan, podedes querer pasar ao seguinte obxectivo para velos mellor. Lembrade centrar o motivo e usar únicamente o parafuso micrométrico logo de cambiar de obxectivo.

Que vedes? Algo se move? Protozoos, algas microscópicas, bacterias...

## Parte 3: Conexión co reto

Como persoas científicas que sodes, cómpre que rexistredes as vosas observacións.

- Debuxade o que vedes e, sempre que sexa posible, facede fotografías. O voso profesor vos axudará para conseguilo.
- Anotade a forma, o movemento, a velocidade, se están sós ou en grupo...
- Poñede nome ás criaturas observadas. Neste momento podedes inventalo. Máis adiante, cando enfrontedes o reto, coa axuda da información recollida e das fotos, pode que consigades coñecer os nomes verdadeiros.

# Ficheiros anexos

- cREAgal-Ficha_microxardin.odt (Nova xanela)
- cREAgal-Ficha_microxardin.pdf (Nova xanela)

# Diario de aprendizaxe

Podes pensar en por que vivir na auga é vantaxoso para un ser tan pequeno?

Que vantaxe ten poder cambiar de modo de alimentación segundo o momento?

Accede ao teu diario de aprendizaxe para dar resposta.

Páxina 12 de 35

Licenciado baixo a Licenza Creative Commons Atribución Non-comercial Compartir igual 4.0

Feito con eXeLearning (Nova xanela)