# 3.4 A explotación de minerais e rochas

# A explotación de minerais e rochas en Galicia

Os minerais e rochas non só modelan a paisaxe da Terra, senón que tamén son recursos esenciais para a vida humana. A súa extracción e uso teñen unha grande importancia económica e tecnolóxica, pero tamén xeran impactos ambientais que cómpre xestionar de forma sostible.

## Principais formas de explotación

Para obter minerais e rochas, empréganse diferentes métodos de extracción:

- Canteiras ou pedreiras: extracción superficial de rochas como o granito e a lousa, usadas na construción. Exemplo: as canteiras de O Porriño para o granito e as de Valdeorras para a lousa.
- Minas a ceo aberto: escavacións de grandes dimensións para extraer minerais valiosos. Exemplo: explotacións de cuarzo entre Vedra e Boqueixón.
- Minas subterráneas: pozos e galerías baixo terra para extraer minerais en profundidade, como a magnesita en O Incio.
- Perforacións: usadas para extraer petróleo, gas ou auga subterránea.

## Explotacións mineiras en Galicia

En Galicia existen unha gran cantidade de explotacións mineiras, que supoñen unha porcentaxe importante sobre o total de España. Algúns exemplos son:

- - Áridos no Condado-A Paradanta, nas terrazas fluviais do río Miño.
  - Arxilas en Mesía.
  - Granito: hai explotacións nas catro provincias, cun importante número de variedades, como pode ser o granito silvestre de Parga (Guitiriz).
  - Lousa: Galicia é un importante exportador a nivel mundial desta rocha. Ademais de na comarca de Valdeorras, é importante a produción de lousa verde en Pol.
  - Calcopirita en Touro.
  - Coltán (columbita – tantalita) en A Penouta, Viana do Bolo.
  - Ouro en Corcoesto e Salvaterra do Miño.
  - Estaño en A Penouta, Viana do Bolo.
  - Wolframio: Casaio (Carballeda de Valdeorras), San Finx (Lousame) ou Varilongo (Santa Comba).
  - Caolín: hai explotacións activas na Mariña lucense e Vimianzo.
  - Feldespatos: a maioría están na provincia de Lugo.
  - Magnesita: en O Incio, ao sur da provincia de Lugo.
  - Minerais de litio: en Doade (Beariz) e concellos limítrofes.
  - Carbón: existiron explotacións de lignito empregados para a produción de electricidade en Meirama e As Pontes.

## Impactos da extracción

A explotación de minerais e rochas pode provocar:

- Destrución da paisaxe, como se observa nas antigas explotacións de Monte Neme ou Touro.
- Contaminación do aire e da auga debido aos residuos mineiros e o po en suspensión.
- Redución da biodiversidade, xa que moitos ecosistemas son destruídos pola actividade mineira.
- Riscos para a saúde, pola exposición a substancias tóxicas e metais pesados.

## Cara a unha extracción sostible

Para reducir o impacto da minería e a extracción de rochas, é fundamental apostar por un modelo máis sostible:

- Restaurar as zonas explotadas, devolvéndolles a súa función ecolóxica.
- Reciclar e reutilizar materiais, como metais de dispositivos electrónicos.
- Reducir o consumo de minerais escasos, optando por alternativas máis respectuosas co ambiente.
- A explotación mineira debe facerse con responsabilidade para garantir que as xeracións futuras tamén poidan aproveitar os recursos xeolóxicos sen esgotalos nin destruír o medio.

## Lectura facilitada

Os minerais e as rochas non só dan forma á paisaxe da Terra,
senón que tamén son moi importantes para a vida humana.

Serven para facer casas, estradas, móbiles, ordenadores e moito máis.
A súa extracción ten moito valor económico e tecnolóxico,
pero tamén pode danar o medio ambiente
se non se fai dun xeito sostible.

## Principais formas de explotación

Para extraer minerais e rochas da Terra, úsanse varios métodos:

- Canteiras ou pedreiras: extracción desde a superficie.
  Úsanse para sacar granito ou lousa para construción.
  Exemplo: O Porriño (granito) e Valdeorras (lousa).
- Minas a ceo aberto: escavacións moi grandes.
  Úsanse para sacar minerais como o cuarzo.
  Exemplo: Vedra e Boqueixón.
- Minas subterráneas: fanse túneles baixo terra
  para sacar minerais en profundidade.
  Exemplo: magnesita en O Incio.
- Perforacións: úsanse para sacar petróleo, gas ou auga do subsolo.

## Explotacións mineiras en Galicia

En Galicia hai moitas minas,
e representan unha parte importante das explotacións de toda España.

Algúns exemplos son:

- Áridos no Condado-A Paradanta (río Miño).
- Arxilas en Mesía.
- Granito en moitas zonas, como o granito silvestre de Parga (Guitiriz).
- Lousa: Galicia exporta moita lousa ao mundo, sobre todo en Valdeorras e en Pol.
- Calcopirita en Touro.
- Coltán en A Penouta (Viana do Bolo).
- Ouro en Corcoesto e Salvaterra do Miño.
- Estaño en A Penouta.
- Wolframio en Casaio, San Finx e Varilongo.
- Caolín na Mariña lucense e en Vimianzo.
- Feldespatos sobre todo na provincia de Lugo.
- Magnesita en O Incio (Lugo).
- Litio en Doade (Beariz) e arredores.
- Carbón en antigas minas de Meirama e As Pontes,
  que se usaban para facer electricidade.

## Impactos da extracción

A extracción de minerais e rochas pode causar problemas no medio ambiente, como:

- Destrución da paisaxe, é dicir, cambia ou rompe o aspecto natural dos lugares.
  Isto pasou, por exemplo, en Monte Neme e Touro.
- Contaminación do aire e da auga, porque se soltan restos e po no entorno.
- Menos plantas e animais, porque moitos desaparecen cando se escava a terra.
- Perigos para a saúde, xa que hai sustancias tóxicas que poden afectar ás persoas.

## Cara a unha extracción sostible

Para coidar a natureza e seguir aproveitando os minerais,
é importante facer a extracción dunha maneira máis responsable:

- Reparar os lugares explotados, plantando árbores ou limpando a zona.
- Reutilizar e reciclar materiais, como os metais dos móbiles ou ordenadores vellos.
- Usar menos minerais raros, buscando outras opcións máis ecolóxicas.
- Facer uso da minería pensando no futuro,
  para que as próximas xeracións tamén poidan usar estes recursos
  sen destruír o planeta.

# Desconecta! Que temos en Galicia?

Duración:
  50 min
Agrupamento:
  En grupos de 3-4

Galicia é unha terra rica en recursos naturais, e entre eles destacan os minerais. Ao longo da historia, diferentes zonas do noso territorio foron aproveitadas para a extracción de minerais e rochas que hoxe forman parte da nosa vida diaria: dende a construción ata a tecnoloxía, pasando pola arte, a alimentación ou a xoiería.

Nesta actividade, imos afondar no coñecemento dalgúns deses minerais e rochas máis representativos de Galicia: o wolframio e o estaño, a lousa, o granito de Porriño, o acibeche e o caolín. Investigaremos como se forman, como se extraen, para que se utilizan e cal é a súa importancia económica, histórica ou cultural.

Traballaredes por grupos cooperativos, cada un centrado nun destes temas. A través da investigación e da presentación ao resto da clase, aprenderedes a recoñecer a riqueza xeolóxica de Galicia e a comprender a relación entre o medio natural e a actividade humana.

## O acibeche en Compostela

O obxectivo desta actividade é que aprendades que é o acibeche, en que tipo de carbón se clasifica, cal é a súa recalcitrancia e a súa idade, así como a súa relación coa zona de Santiago de Compostela. A través desta actividade, poderedes afondar nos procesos xeolóxicos e minerais que forman parte da nosa historia.

- INVESTIGACIÓN

- Que é o acibeche e como se forma?
- En que tipo de carbón se clasifica o acibeche?
- Que significa a recalcitrancia e como se aplica ao acibeche?

- PRESENTACIÓN

Explicade:

- Que é o acibeche e a súa composición.
- O tipo de carbón co que se relaciona.
- A recalcitrancia do acibeche.
- A relación histórica do acibeche con Santiago de Compostela.

Durante as presentacións, prestade atención ás ideas dos outros grupos e non dubidedes en preguntar ou comentar sobre o que aprendestes.

## O wolframio e o estaño nas zonas mineiras

O obxectivo será aprender que son o wolframio e o estaño, como se extraen, en que zonas de Galicia hai xacementos, cal é o seu valor económico e a súa importancia histórica (por exemplo, durante a Segunda Guerra Mundial).

- INVESTIGACIÓN

- Que son o wolframio e o estaño? En que minerais se atopan?
- En que zonas de Galicia se extraeron historicamente?
- Para que se usan estes metais?
- Que importancia tiveron para Galicia en determinados momentos históricos?

- PRESENTACIÓN

Cada grupo explicará:

- A composición e características dos minerais que conteñen wolframio e estaño.
- As principais zonas mineiras galegas.
- Os usos actuais destes metais.
- O impacto económico e histórico destas minas.

## A lousa en Valdeorras

O obxectivo é investigar que é a lousa, como se forma xeoloxicamente, como se extrae, e cal é a súa importancia económica en Galicia, especialmente na zona de Valdeorras (Ourense).

- INVESTIGACIÓN

- Que é a lousa e como se forma?
- Como se extrae e en que zonas de Galicia se produce?
- Cal é o seu uso principal?
- Que impacto ten na economía e no emprego da zona?

- PRESENTACIÓN

Explicade:

- A orixe xeolóxica da lousa.
- O proceso de extracción e transformación.
- Os usos na construción.
- A importancia económica da lousa en Galicia.

## O granito do Porriño

O obxectivo é coñecer as características do granito rosa de Porriño, a súa formación, o seu uso e a súa importancia como recurso económico e ornamental.

- INVESTIGACIÓN

- Que é o granito e como se forma?
- Que ten de especial o granito rosa de Porriño?
- Para que se emprega?
- En que lugares do mundo se exporta?

- PRESENTACIÓN

Explicade:

- As propiedades do granito e a súa formación.
- A cor e textura do granito de Porriño.
- Usos na arquitectura e decoración.
- A súa relevancia na economía local e internacional.

## O caolín en Galicia

O obxectivo é investigar que é o caolín, cal é a súa orixe xeolóxica, para que se utiliza e en que zonas de Galicia se atopa.

- INVESTIGACIÓN

- Que é o caolín e como se forma?
- En que zonas de Galicia se extrae?
- Que aplicacións industriais ten?
- Como afecta á economía local?

- PRESENTACIÓN

Explicade:

- A formación e propiedades do caolín.
- As zonas mineiras galegas.
- Os seus principais usos.
- A súa importancia económica e ambiental.

# Sabías que...?

Le a seguinte noticia sobre o lago artificial máis grande de Europa, situado en As Pontes (A Coruña).

Resume cales son algúns puntos principais sobre a restauración da mina.

Páxina 22 de 34

Licenciado baixo a Licenza Creative Commons Atribución Non-comercial Compartir igual 4.0

Feito con eXeLearning (Nova xanela)