# 3.2. Uff que problemas!

# Contaminación do aire

O aire pode conter substancias contaminantes que alteran a súa calidade, afectando ao medio ambiente e, polo tanto, aos seres vivos.

Segundo a súa natureza, os axentes contaminantes poden clasificarse en físicos e químicos.

## Axentes contaminantes físicos

- Partículas en suspensión: Inclúen po, cinzas, aerosois e microplásticos, que poden ser emitidos por industrias, vehículos ou procesos naturais como erupcións volcánicas.
- Ruído: Emisións acústicas en áreas urbanas e industriais que afectan a calidade ambiental.
- Radiacións: Como as procedentes de actividades nucleares ou a excesiva radiación solar ultravioleta (UV) provocada pola redución da capa de ozono.

## Axentes contaminantes químicos

- Dióxido de carbono (CO₂): Emitido pola queima de combustibles fósiles. É o principal gas responsable do efecto invernadoiro.
- Monóxido de carbono (CO): Procedente da combustión incompleta de materiais orgánicos, reduce a calidade do aire.
- Óxidos de nitróxeno (NOₓ) e de xofre (SOₓ): Provenientes de vehículos e industrias, contribúen á choiva ácida.
- Clorofluorocarbonos (CFCs): Usados en refrixerantes e aerosois, destrúen a capa de ozono.
- Metano (CH₄): Producido por actividades agrícolas e gandeiras, así como pola descomposición de materia orgánica en vertedoiros de lixo. Tamén contribúe ao efecto invernadoiro.

## Lectura facilitada

O aire pode conter substancias contaminantes que cambian a súa calidade, afectando ao medio ambiente e aos seres vivos.

Segundo o tipo de contaminación, os axentes contaminantes divídense en:

## Axentes contaminantes físicos

- Partículas en suspensión: Po, cinzas, aerosois e microplásticos que proceden de industrias, vehículos ou fenómenos naturais como erupcións volcánicas.
- Ruído: Sons fortes en cidades ou zonas industriais que poden afectar a saúde e o benestar.
- Radiacións: Como a das centrais nucleares ou a radiación ultravioleta (UV), que aumenta cando a capa de ozono se debilita.

## Axentes contaminantes químicos

- Dióxido de carbono (CO₂): Provén da queima de combustibles fósiles e contribúe ao quecemento global.
- Monóxido de carbono (CO): Xérase cando algo non se queima completamente e pode afectar a calidade do aire.
- Óxidos de nitróxeno (NOₓ) e de xofre (SOₓ): Proceden dos coches e das fábricas e poden causar choiva ácida.
- Clorofluorocarbonos (CFCs): Están en refrixerantes e aerosois e destrúen a capa de ozono.
- Metano (CH₄): Producido nas granxas, cultivos e vertedoiros de lixo, tamén contribúe ao quecemento global.

# Quecemento global e cambio climático

O seguinte vídeo mostra as causas e consecuencias do incremento da temperatura do planeta.

Prestade atención e reflexionade sobre o impacto deste problema.

Como xa viches, aínda que semellan o mesmo, é importante distinguir entre estes dous conceptos:

- Quecemento global: Refírese ao aumento progresivo da temperatura media do planeta. Débese, principalmente, ao incremento de gases de efecto invernadoiro na atmosfera (como CO₂, CH₄ e N₂O), producidos maioritariamente polas actividades humanas.
- Cambio climático: Comprende unha alteración dos patróns climáticos da Terra, así como o incremento da frecuencia de fenómenos meteorolóxicos extremos (tormentas, choivas torrenciais, ondas de calor, secas intensas), con grande impacto negativo nos ecosistemas e na biodiversidade.

## Causas

HUMANAS

A maioría das causas do quecemento global son de orixe antrópica, é dicir, por acción do ser humano.

- Queima de combustibles fósiles (carbón, petróleo e gas natural), que emiten gases de efecto invernadoiro como o CO₂.
- Deforestación, que reduce a capacidade dos bosques para absorber CO₂.
- Agricultura e gandería intensivas, que liberan metano (CH4) e outros gases.
- Uso excesivo de produtos químicos como fertilizantes e CFCs, que contaminan o aire e destrúen a capa de ozono.

NATURAIS

O quecemento global tamén se pode ver incrementado por causas naturais, pero estas son moito menos significativas. Son exemplos os seguintes:

- Erupcións volcánicas, que liberan gases e partículas na atmosfera.
- Variacións solares e cambios na órbita terrestre a longo prazo.

## Consecuencias

O quecemento global e o cambio climático teñen graves consecuencias a distintos niveis, afectando o medio ambiente, a biodiversidade e a vida dos seres humanos:

- Desxeo de glaciares e casquetes polares, o que provoca a subida do nivel do mar e a perda de hábitats polares.
- Aumento de fenómenos meteorolóxicos extremos, como furacáns, secas e inundacións.
- Alteración dos ecosistemas, causando a migración forzada ou a extinción de especies.
- Redución da dispoñibilidade de auga potable, afectando tanto á vida salvaxe como aos seres humanos.
- Perdas na agricultura e na pesca, que afectan á produción de alimentos.
- Desprazamento de comunidades humanas debido á climatoloxía extrema.
- Impactos na saúde humana, como golpes de calor, enfermidades respiratorias e propagación de novos virus e pragas.

Estes efectos fan urxente a toma de medidas para mitigar o cambio climático e adaptarnos ás novas condicións ambientais.

## Lectura facilitada

Este vídeo explica as causas e consecuencias do aumento da temperatura do planeta.

Presta atención e pensa en como nos afecta a todos e a todas.

Aínda que parecen o mesmo, hai unha diferenza importante entre:

- Quecemento global: Aumenta pouco a pouco a temperatura da Terra porque hai máis gases de efecto invernadoiro (CO₂, CH₄, N₂O) debido ás accións humanas.
- Cambio climático: Supón cambios no clima do planeta, incluíndo máis tormentas, secas, ondas de calor e outros fenómenos extremos que afectan a natureza e ás persoas.

## Causas

HUMANAS

Son as máis importantes.

- Queima de carbón, petróleo ou gas natural, que libera CO₂.
- Corte de árbores dos bosques, que absorben CO₂.
- Agricultura e gandería, que emiten metano.
- O uso de certos produtos químicos que danan a atmosfera.

NATURAIS

Son menos importantes.

O quecemento global tamén se pode ver incrementado por causas naturais, pero estas son moito menos significativas. Son exemplos os seguintes:

- Erupcións volcánicas, que botan gases á atmosfera.
- Cambios na órbita da Terra ou no Sol a longo prazo.

## Consecuencias

Os efectos do quecemento global e o cambio climático son graves:

- O xeo dos polos derrétese e sobe o nivel do mar.
- Máis tormentas fortes, secas e furacáns.
- Perda de especies de animais e cambios nos ecosistemas.
- Menos auga potable dispoñible.
- Problemas na agricultura e pesca.
- Persoas que teñen que deixar as súas casas por cambios no clima.
- Máis enfermidades relacionadas coa calor e a contaminación.

Estes problemas fan que sexa urxente actuar para reducir o cambio climático e adaptarnos aos seus efectos.

# Smog ou néboas contaminantes

O smog é un tipo de contaminación do aire que afecta especialmente ás grandes cidades. No seguinte vídeo aprenderedes máis sobre el.

Prestade atención e reflexionade sobre como podemos reducir este problema.

As néboas contaminantes ou smog (derivado de smoke: fume e fog: néboa) xéranse cando a contaminación atmosférica coincide cun período prolongado de situación anticiclónica (altas presións), que provoca o estancamento do aire e impide a dispersión dos contaminantes.

Existen dous tipos de smog:

- Smog industrial: Xérase a partir de fume e partículas das fábricas, reaccionando coas partículas de xofre e a humidade, creando néboa densa.
- Smog fotoquímico: Aparece cando os gases dos vehículos reaccionan co sol, formando ozono a nivel do chan, que é perigoso para a saúde.

## Causas

As principais causas do smog son:

- Contaminación industrial: A emisión de gases como dióxido de xofre (SO₂) e material particulado das fábricas e centrais térmicas.
- Emisións dos vehículos: Os gases contaminantes, como os óxidos de nitróxeno (NOx) e compostos orgánicos volátiles (COV), procedentes dos automóbiles.
- Uso de combustibles fósiles: A queima de carbón, gasóleo e gasolina xera contaminantes que contribúen ao smog.
- Condicións meteorolóxicas: A falta de vento ou a presenza de altas presións atmosféricas pode atrapar as partículas contaminantes nas zonas baixas, favorecendo a formación do smog.

## Consecuencias

- Problemas de saúde: Irritación nas vías respiratorias, asma, alerxias e enfermidades pulmonares.
- Dano á biodiversidade: Redución do crecemento das plantas e da produción agrícola; contaminación da auga e do solo, prexudicando flora e fauna.
- Redución da visibilidade: Produción de néboas que dificultan a circulación de vehículos e aumentan a contaminación do aire.
- Cambio climático: Modificación da temperatura e dos patróns climáticos.

## Lectura facilitada

O smog é unha néboa contaminante que se dá nas cidades.

Este vídeo explica que é e como podemos reducir este problema. Presta atención.

As néboas contaminantes ou smog aparecen cando a contaminación do aire queda atrapada por longos períodos de altas presións, sen vento nin choiva que a disperse.

TIPOS DE SMOG

- Smog industrial: Fórmase cando os fumes das fábricas reaccionan co xofre e a humidade, creando unha néboa espesa e contaminante.
- Smog fotoquímico: Prodúcese cando os gases dos coches reaccionan coa luz do sol, formando ozono no chan, que é prexudicial para a saúde.

## Causas

As principais causas do smog son:

- Contaminación industrial: Fábricas e centrais térmicas emiten dióxido de xofre (SO₂) e partículas contaminantes.
- Gases dos vehículos: Os coches liberan óxidos de nitróxeno (NOₓ) e compostos orgánicos volátiles (COV), que favorecen o smog.
- Queima de combustibles fósiles: Carbón, gasóleo e gasolina producen contaminantes que empeoran o problema.
- Condicións meteorolóxicas: Sen vento nin choiva, o aire contaminado queda atrapado preto do chan.

## Consecuencias

- Problemas de saúde: Pode causar irritación nos ollos e pulmóns, asma, alerxias e enfermidades respiratorias.
- Dano á biodiversidade: Frea o crecemento das plantas, reduce a produción agrícola e contamina a auga e o solo.
- Menos visibilidade: Fai perigoso conducir e agrava a polución do aire.
- Cambio climático: Altera a temperatura do planeta e pode influír no clima a longo prazo.

# Choiva ácida

A choiva ácida é un fenómeno ambiental causado pola contaminación do aire, que dana ecosistemas, solos, augas e construcións. No seguinte vídeo explícase como se forma e os seus efectos.

Presta atención e pensa que podemos facer para reducir este problema.

## Causas

- Queima de combustibles fósiles: produce a liberación de gases como dióxido de xofre (SO₂) e óxidos de nitróxeno (NOx) á atmosfera. Despois, ocorre o seguinte:
  1. Eses gases reaccionan coa agua, o osíxeno e outras substancias, formando ácidos (ácido sulfúrico e ácido nítrico).
  2. Estes ácidos propáganse a través do vento, podendo alcanzar longas distancias.
  3. Finalmente, caen á superficie terrestre en forma de precipitacións ("choiva ácida"), afectando aos solos, acuíferos e construcións.

## Consecuencias

- Impacto nos ecosistemas: Afecta os solos de cultivo e os acuíferos, contaminándoos e provocando danos á biodiversidade.
- Degradación de materiais: Corroe materiais como a pedra calcaria, danando construcións de pedra e monumentos.
- Impacto nos océanos: Acidifica as augas, afectando á biodiversidade mariña, especialmente aos corais, ostras e outros organismos con caparazós ou esqueletos de carbonato.
- Alteración do equilibrio ecolóxico: Cambios moi pequenos na acidez poden ser fatais para moitas especies, alterando o equilibrio dos ecosistemas mariños e terrestres.

## Lectura facilitada

A choiva ácida é un fenómeno causado pola contaminación do aire que dana os ecosistemas, solos, augas e construcións.

No seguinte vídeo explícase como se forma e os efectos que ten.

Presta atención e pensa que podemos facer para reducir este problema

## Causas

- Queima de combustibles fósiles: Isto libera gases como dióxido de xofre (SO₂) e óxidos de nitróxeno (NOx) á atmosfera. Despois, pasa isto:
  1. Eses gases reaccionan coa auga, o osíxeno e outras substancias, formando ácidos (como ácido sulfúrico e ácido nítrico).
  2. Estes ácidos viaxan polo aire, podendo chegar a grandes distancias..
  3. Finalmente, caen á terra en forma de precipitacións (ou "choiva ácida"), afectando aos solos, acuíferos e construcións.

## Consecuencias

- Impacto nos ecosistemas: Afecta os solos de cultivo e as augas, danando a biodiversidade.
- Degradación de materiais: Corroe materiais como a pedra calcaria, danando monumentos e construcións.
- Impacto nos océanos: Aumenta a acidez das augas, afectando aos corais e outros seres mariños con esqueletos de carbonato.
- Alteración do equilibrio ecolóxico: Pequenos cambios na acidez poden ser perigosos para moitas especies, alterando os ecosistemas.

# Destrución da capa de ozono

A capa de ozono protéxenos dos raios ultravioleta do Sol, pero a contaminación provocada por certos gases está a destruíla. Neste vídeo, descubriredes como se produce este dano, que consecuencias ten e que medidas se están tomando para frealo.

Prestade atención e reflexionade sobre a importancia de coidar a atmosfera.

## Causas

- Emisións de gases contaminantes: A liberación de compoñentes químicos como os clorofluorocarbonos (CFCs), halóxenos e outros compostos que conteñen cloro e bromo, que reaccionan coa capa de ozono.
- Uso de produtos químicos: Produtos como aerosois, arrefriadores e aire condicionado contiñan CFCs e outros compoñentes que, ao liberarse na atmosfera, destrúen o ozono.
- Descomposición dos CFCs: Cando os CFCs chegan á estratofera, os raios UV do sol descompoñen estes compostos, liberando átomos de cloro e bromo, que reaccionan co ozono e o destrúen.
- Actividade industrial: A produción de certos produtos químicos e compoñentes industriais tamén contribúe á liberación de substancias que afectan á capa de ozono.

## Consecuencias

- Aumento da radiación UV: Maior exposición aos raios ultravioleta nocivos.
- Problemas de saúde: Maior risco de cancro de pel, cataratas e danos no sistema inmunolóxico.

## Lectura facilitada

A capa de ozono protéxenos dos raios ultravioleta do Sol, pero a contaminación de certos gases está a danala.

Neste vídeo, veredes como se produce este dano, que consecuencias ten e que se está facendo para frealo.

Prestade atención e pensade na importancia de coidar a atmosfera.

## Causas

- Gases contaminantes: Gases como os clorofluorocarbonos (CFCs) e outros compostos que conteñen cloro e bromo destrúen a capa de ozono.
- Uso de produtos químicos: Produtos como aerosois, arrefriadores e aire acondicionado contiñen CFCs que liberan gases na atmosfera e destrúen o ozono.
- Descomposición dos CFCs: Os raios UV do Sol descompoñen os CFCs e liberan cloro e bromo, que destrúen o ozono.
- Actividade industrial: A produción de certos produtos tamén libera substancias que danan a capa de ozono.

## Consecuencias

- Aumento da radiación UV: A exposición aos raios ultravioleta aumenta.
- Problemas de saúde: Aumenta o risco de cancro de pel, cataratas e danos no sistema inmunolóxico.

# Prevención e corrección fronte os problemas de contaminación atmosférica

Ante os problemas de contaminación atmosférica que acabamos de ver, pódense establecer medidas xerais de prevención e corrección.

- Reducir as emisións de contaminantes, como as do tráfico e industrias.
- Fomentar o uso de enerxías renovables (solar, eólica, hidráulica, maremotriz e xeotérmica).
- Impulsar o uso de vehículos eléctricos e o transporte público.
- Promover a eficiencia enerxética en transporte, industria e fogares.
- Fomentar prácticas sostibles, como reforestación e agricultura ecolóxica.
- Construír infraestruturas resistentes a fenómenos climáticos extremos.
- Desenvolver cultivos adaptados a climas máis cálidos ou secos.
- Fomentar a economía circular e o consumo responsable.
- Educar e concienciar á sociedade sobre a importancia de protexer a atmosfera.

## Lectura facilitada

Ante os problemas de contaminación atmosférica que acabamos de ver, pódense tomar varias medidas para evitar que se produzan ou corrixilos.

- Reducir as emisións de contaminantes, como as do tráfico e das industrias.
- Usar máis enerxías renovables, como a solar, eólica, hidráulica, maremotriz e xeotérmica.
- Usar máis vehículos eléctricos e transporte público.
- Aforrar enerxía no transporte, nas industrias e nas casas.
- Empregar prácticas sostibles, como reforestar e cultivar de forma ecolóxica.
- Construír infraestruturas que aguanten fenómenos climáticos extremos.
- Usar cultivos que se adapten a climas máis cálidos ou secos.
- Promover a economía circular e o consumo responsable.
- Ensinar sobre a importancia de coidar a atmosfera.

# A evolución da capa de ozono

A seguinte imaxe mostra a extensión do buraco da capa de ozono no ano 2015. Analízaa e responde ás cuestións.

## Cuestión 1

Explica, coas túas palabras, que representa a imaxe anterior. Para iso, fíxate na información que ofrece a lenda.

## Cuestión 2

Busca información e responde:

a) Que medidas se puxeron en marcha para recuperar a capa de ozono? Cando comezaron a aplicarse?

b) Cal é a situación actual da capa de ozono? Prevese a súa recuperación?

c) Busca imaxes que mostren o seu estado durante as últimas décadas. Despois, redacta coas túas palabras como foi a súa evolución ata a actualidade.

## Lectura facilitada

A seguinte imaxe mostra o tamaño do burato na capa de ozono no ano 2015.

Analízaa e responde ás preguntas.

## Cuestión 1

Explica, coas túas palabras, que mostra a imaxe. Para iso, fíxate na información da lenda.

## Cuestión 2

Busca información e responde:

a) Que se fixo para recuperar a capa de ozono? Cando comezaron a aplicarse as medidas?

b) Como está agora a capa de ozono? Pode recuperarse?

c) Busca imaxes do burato na capa de ozono nas últimas décadas. Despois, explica coas túas palabras como mudou ata agora.

# Verdadeiro ou falso?

Sinala se as seguintes afirmacións son verdadeiras ou falsas.

# Pregunta 1

1. A principal causa do efecto invernadoiro intensificado é o aumento de gases como o dióxido de carbono (CO₂) na atmosfera debido á queima de combustibles fósiles.

Verdadeiro Falso

# Retroalimentación

Verdadeiro

O uso de carbón, petróleo e gas natural emite unha gran cantidade de dióxido de carbono que aumenta o efecto invernadoiro.

# Pregunta 2

2. O efecto invernadoiro é un fenómeno exclusivamente causado polas actividades humanas, como a actividade industrial e o transporte.

Verdadeiro Falso

# Retroalimentación

Falso

O efecto invernadoiro natural é imprescindible para a existencia de vida na Terra.

# Pregunta 3

3. O cambio climático non afecta aos océanos, só ás rexións terrestres.

Verdadeiro Falso

# Retroalimentación

Falso

O cambio climático é un fenómeno global.

# Pregunta 4

4. A chuvia ácida prodúcese cando gases como o dióxido de xofre (SO₂) e os óxidos de nitróxeno (NOₓ) se combinan coa auga da atmosfera.

Verdadeiro Falso

# Retroalimentación

Verdadeiro

# Pregunta 5

5. A chuvia ácida pode danar edificios, monumentos históricos e ecosistemas acuáticos.

Verdadeiro Falso

# Retroalimentación

Verdadeiro

# Pregunta 6

6. Os clorofluorocarbonos (CFCs) son gases responsables do burato na capa de ozono.

Verdadeiro Falso

# Retroalimentación

Verdadeiro

# Pregunta 7

7. As actividades humanas non afectan á frecuencia nin á intensidade dos fenómenos meteorolóxicos extremos.

Verdadeiro Falso

# Retroalimentación

Falso

# Pregunta 8

8. A deforestación contribúe ao cambio climático porque reduce a cantidade de CO₂ que as plantas poden absorber.

Verdadeiro Falso

# Retroalimentación

Verdadeiro

Recorda que a fotosíntese diminúe a cantidade de dióxido de carbono na atmosfera.

# Pregunta 9

9. O metano (CH₄) é un gas de efecto invernadoiro procedente das industrias.

Verdadeiro Falso

# Retroalimentación

Verdadeiro

# Pregunta 10

10. O aumento das temperaturas globais está relacionado coa expansión dos desertos e a diminución das zonas agrícolas.

Verdadeiro Falso

# Retroalimentación

Verdadeiro

# Pregunta 11

11. A chuvia ácida pode mellorar a fertilidade dos solos ao engadir nitróxeno e xofre ás plantas.

Verdadeiro Falso

# Retroalimentación

Falso

# Pregunta 12

12. A contaminación da atmosfera pode provocar problemas respiratorios e outros trastornos de saúde.

Verdadeiro Falso

# Retroalimentación

Verdadeiro

# Pregunta 13

13. O burato na capa de ozono é a principal causa do quentamento global.

Verdadeiro Falso

# Retroalimentación

Falso

A principal causa do quentamento global é o aumento de gases de efecto invernadoiro.

# Pregunta 14

14. O desxeo dos glaciares e as capas de xeo contribúe ao aumento do nivel do mar, unha das consecuencias do cambio climático.

Verdadeiro Falso

# Retroalimentación

Verdadeiro

# Pregunta 15

15. As emisións de CO₂ procedentes dos volcáns superan ás causadas polas actividades humanas.

Verdadeiro Falso

# Retroalimentación

Falso

# Pregunta 16

16. O burato na capa de ozono estase a facer cada vez máis grande.

Verdadeiro Falso

# Retroalimentación

Falso

Páxina 13 de 30

Licenciado baixo a Licenza Creative Commons Atribución Non-comercial Compartir igual 4.0

Feito con eXeLearning (Nova xanela)