# 3.1. A atmosfera

## Glosario

## Anticiclón

Definición:

  É unha zona de alta presión atmosférica rodeada de isóbaras de menor presión. Débese a unha masa de aire frío e seco que descende. O vento desprázase cara o exterior.

Exemplo:

  Un anticiclón produce condicións de estabilidade atmosférica.

## Borrasca

Definición:

  É unha zona de baixa presión atmosférica, rodeada de isóbaras de maior presión. Débese a unha masa de aire quente e húmido que ascende. O vento desprázase cara o interior.

Exemplo:

  Unha borrasca produce condicións de inestabilidade atmosférica.

## Humidade relativa

Definición:

  É a cantidade de vapor de auga que contén unha masa de aire en relación á máxima que podería conter en función da súa temperatura. O aire quente pode admitir máis vapor que o aire frío.

Exemplo:

  A humidade relativa mídese cun higrómetro e o seu valor exprésase en porcentaxe.

# Atmosfera

Imos ver algunhas das características xerais e cales son as funcións máis importantes da atmosfera.

## Características xerais

### Composición

A atmosfera está composta por un 78% de nitróxeno (N₂) e un 21% de osíxeno (O₂). Ademais, contén gases como o argon (Ar), dióxido de carbono (CO₂), vapor de auga (H₂O) e pequenas cantidades doutros gases.

### Densidade

A densidade do aire cambia en función da temperatura, presión e altitude. O aire frío e seco é máis denso que o aire quente e húmido. Debido á gravidade terrestre, a menor altitude o aire é máis denso, mentres que a maior altitude é menos denso.

### Presión atmosférica

É a forza que o aire exerce sobre a superficie terrestre e que diminúe a medida que se sobe en altitude. Mídese cun instrumento chamado barómetro.

### Humidade

É a cantidade de vapor de auga que hai no aire. Pode medirse como humidade absoluta (g/m3) ou como humidade relativa.

### Movemento

O vento é consecuencia do movemento horizontal do aire. Na troposfera, ademais, hai movementos verticais debidos a variacións de temperatura, humidade ou presión atmosférica. Anticiclóns e borrascas orixínanse deste xeito.

## Funcións

### Proporcionar osíxeno e dióxido de carbono

Subministra o O₂ necesario para a respiración dos seres vivos e o CO₂ para a fotosíntese de plantas, algas e bacterias fotosintéticas.

### Protexer contra a radiación solar

Filtra a maior parte da radiación ultravioleta (UV) grazas á capa de ozono, protexendo os seres vivos. Tamén absorbe a radiación de alta enerxía da termosfera (raios X e raios γ).

### Distribuír calor e humidade

Facilita o transporte de calor e a auga en forma de vapor, contribuíndo á regulación climática global.

### Protexer contra o impacto de meteoritos

A maioría deles desintégranse antes de alcanzar a superficie terrestre debido ao rozamento coa atmosfera.

### Regular a temperatura do planeta

Actúa como un illante térmico, mantendo a calor na Terra a través do efecto invernadoiro e evitando cambios de temperaturas extremos.

## Lectura facilitada

A atmosfera ten características importantes que permiten a vida na Terra.

## Características xerais

### Composición

Está formada por un 78% de nitróxeno e un 21% de osíxeno.

Tamén contén argon, dióxido de carbono, vapor de auga e outros gases en pequenas cantidades.

### Densidade

A densidade do aire cambia en función da temperatura, presión e altitude. O aire frío e seco é máis denso que o aire quente e húmido.

Debido á gravidade terrestre, a menor altitude o aire é máis denso, mentres que a maior altitude é menos denso.

### Presión atmosférica

É a forza que o aire exerce sobre a Terra. Diminúe a medida que se sobe en altitude. Mídese cun barómetro.

### Humidade

É a cantidade de vapor de auga no aire. Pode medirse como humidade absoluta ou humidade relativa.

### Movemento

O vento prodúcese polo movemento do aire.

Na troposfera tamén hai movementos verticais por cambios de temperatura, humidade ou presión. Así se forman os anticiclóns e as borrascas.

## Funcións

### Proporcionar osíxeno e dióxido de carbono

Contén osíxeno para a respiración dos seres vivos e dióxido de carbono para a fotosíntese.

### Protexer contra a radiación solar

Transporta calor e vapor de auga, axudando a regular o clima.

### Distribuír calor e humidade

Facilita o transporte de calor e a auga en forma de vapor, contribuíndo á regulación climática global.

### Protexer contra o impacto de meteoritos

Fai que a maioría se desintegre antes de chegar á Terra.

### Regular a temperatura do planeta

Mantén a calor grazas ao efecto invernadoiro e evita cambios de temperatura extremos.

## Audio

audio/mpeg

# Desconecta!

Agora que xa sabes algo máis da atmosfera terrestre, responde ás seguintes cuestións no teu caderno:

## Cuestión 1

a) Cal é o gas máis abundante na atmosfera? Indica as súas proporcións.

b) Elabora un gráfico de barras onde se represente cada un dos gases segundo a súa proporción.

## Cuestión 2

Cres que a atmosfera da Terra e a de Marte gardan algún parecido? Cal?

## Cuestión 3

A seguinte gráfica mostra a composición da atmosfera de Marte. Analízaa e responde:

a) Que gases a compoñen e en que proporcións?

b) En que se diferencia da atmosfera terrestre?

c) Poderían os seres vivos da Terra desenvolver as súas funcións nese planeta? Por que?

# O efecto invernadoiro

O efecto invernadoiro natural é un proceso polo cal a atmosfera terrestre retén parte da calor procedente do Sol, mantendo unha temperatura adecuada para a vida no planeta.

Este fenómeno ocorre do seguinte modo:

1. A enerxía solar chega á Terra en forma de radiación visible, atravesando a atmosfera.
2. A superficie terrestre absorbe esta enerxía, elevando a súa temperatura e emitindo calor en forma de radiación infravermella.
3. Algúns gases da atmosfera, como o dióxido de carbono (CO₂), o metano (CH₄), o vapor de auga (H₂O) e o óxido nitroso (N₂O), absorben e devolven á superficie parte da radiación infravermella, evitando que escape ao espazo.
4. Esta calor retida axuda a manter unha temperatura media global (~15°C), esencial para a vida.

Sen o efecto invernadoiro natural, a Terra sería moito máis fría, dificultando a existencia de auga líquida e, polo tanto, da maior parte dos ecosistemas. É importante distinguir este proceso natural do efecto invernadoiro intensificado, causado pola actividade humana, que leva ao quecemento global.

## Que é e por que está a aumentar?

No seguinte vídeo podedes coñecer como funciona o efecto invernadoiro e o seu incremento.

## Anomalías da temperatura global desde 1880 ata 2023

Este vídeo amosa o aumento da temperatura global desde finais so século XIX, debido ás emisións de gases de efecto invernadoiro de orixe antrópica.

## Lectura facilitada

## O efecto invernadoiro

O efecto invernadoiro natural fai que a atmosfera reteña parte da calor do Sol.

Isto permite que a Terra teña unha temperatura axeitada para a vida.

Como funciona?

1. A luz do Sol chega á Terra e atravesa a atmosfera.
2. A superficie terrestre absorbe esta enerxía, quéntase e devolve calor ao aire.
3. Algúns gases da atmosfera, como o dióxido de carbono (CO₂), o metano (CH₄), o vapor de auga (H₂O) e o óxido nitroso (N₂O), reteñen parte desa calor e evitan que escape ao espazo.
4. Así, a Terra mantén unha temperatura media duns 15°C, necesaria para a vida.

Sen este proceso, a Terra sería moito máis fría e a auga líquida non podería existir en moitos lugares. Iso faría máis difícil a vida no planeta.

Pero hai que diferenciar entre o efecto invernadoiro natural e o efecto invernadoiro intensificado.

A actividade humana está a aumentar os gases que reteñen a calor, facendo que a temperatura global suba máis do normal.

## Que é e por que está aumentando?

No seguinte vídeo podedes ver como funciona o efecto invernadoiro e como está aumentando.

## Aumento da temperatura global desde 1880 ata 2023

Este vídeo mostra como a temperatura do planeta foi subindo desde finais do século XIX debido ás emisións de gases producidas polas persoas.

## Audio

audio/mpeg

# Non confundamos...

"Esta semana teremos un clima moi malo"

Que opinas desta afirmación? Mira con atención o seguinte vídeo e despois comentade se tiñades os conceptos claros.

Agora contesta individualmente no caderno as seguintes cuestións:

## Cuestión 1

Que é o tempo meteorolóxico?

## Cuestión 2

Que é o clima?

## Cuestión 3

Que tempo vai hoxe? Cal é a predición meteorolóxica para os próximos días?

## Cuestión 4

Que clima ten Galicia? Indica as súas principais características.

Páxina 11 de 30

Licenciado baixo a Licenza Creative Commons Atribución Non-comercial Compartir igual 4.0

Feito con eXeLearning (Nova xanela)